Rak płuca należy do najgroźniejszych nowotworów diagnozowanych w Polsce. Jednym z powodów jest jego długi, często bezobjawowy rozwój. Szansą na wcześniejsze wykrycie choroby ma być nowy program profilaktyczny finansowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Osoby spełniające określone warunki będą mogły wykonać niskodawkową tomografię komputerową bez skierowania.
Darmowa tomografia płuc w Gdańsku. UCK wybrano do programu NFZ
Od października 2026 roku w Polsce wdrażany jest ogólnopolski Program Badań Przesiewowych Raka Płuca. Jego celem jest zwiększenie wykrywalności nowotworu na wczesnym etapie i ograniczenie liczby zgonów. Badania będą finansowane przez NFZ, dzięki czemu zakwalifikowani pacjenci nie zapłacą za tomografię. W województwie pomorskim realizatorem programu zostało Uniwersyteckie Centrum Kliniczne w Gdańsku. Placówkę wybrano w postępowaniu konkursowym rozstrzygniętym 30 września 2026 roku.
Jest jednak ważny szczegół. UCK nie rozpoczęło jeszcze rejestracji pacjentów. Jak poinformował szpital, zapisy będą możliwe dopiero po podpisaniu umowy z Pomorskim Oddziałem Wojewódzkim NFZ. W późniejszym terminie placówka opublikuje zasady zgłaszania się na badania oraz dedykowane numery telefonów.
Kto może skorzystać z darmowej tomografii płuc?
Program skierowano do osób w wieku od 50 do 74 lat, u których występuje podwyższone ryzyko zachorowania na raka płuca. Podstawowym warunkiem jest historia palenia wynosząca minimum 20 paczkolat. Znaczenie ma również wiek i czas, jaki upłynął od zakończenia nałogu.
Z bezpłatnego badania będą mogły skorzystać:
- Osoby w wieku od 55 do 74 lat, które mają za sobą co najmniej 20 paczkolat i nadal palą papierosy lub rzuciły palenie niedawniej niż 15 lat temu.
- Osoby w wieku od 50 do 54 lat, które spełniają te same warunki dotyczące palenia, a dodatkowo występuje u nich przynajmniej jeden czynnik ryzyka.
W przypadku młodszej grupy pacjentów dodatkowe znaczenie mają między innymi:
- przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) lub rozedma płuc;
- rak płuca u krewnych pierwszego stopnia;
- przebyty chłoniak, rak głowy i szyi lub rak pęcherza moczowego;
- co najmniej dwuletnia ekspozycja zawodowa na określone substancje szkodliwe;
- narażenie na radon.
Wśród czynników zawodowych i środowiskowych wymieniono azbest, krzemionkę, beryl, nikiel, chrom, kadm, związki arsenu, spaliny silników Diesla, dym ze spalania węgla kamiennego oraz sadzę. W przypadku narażenia zawodowego wymagany jest minimum dwuletni okres kontaktu z przynajmniej jednym z tych czynników.
Jak wygląda bezpłatna tomografia płuc? Nie trzeba być na czczo
Podstawą programu jest niskodawkowa tomografia komputerowa (NDTK). Badanie pozwala wykrywać nawet niewielkie zmiany w płucach, w tym guzki, które mogą wymagać dalszej diagnostyki. W porównaniu ze standardową tomografią klatki piersiowej NDTK wykorzystuje znacznie mniejszą dawkę promieniowania. Jest bezbolesna i nie wymaga specjalnego przygotowania. Pacjent nie musi być na czczo ani wykonywać wcześniej badań krwi.
Cała ścieżka diagnostyczna obejmuje trzy podstawowe etapy:
- Wizyta kwalifikacyjna. Lekarz przeprowadza wywiad medyczny i sprawdza, czy pacjent spełnia kryteria programu.
- Badanie tomograficzne. Wykonywana jest niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej.
- Konsultacja wyników. Pacjent otrzymuje opis badania i zalecenia dotyczące dalszego postępowania.
W opisie uwzględniane będą istotne klinicznie zmiany w płucach, śródpiersiu, sercu i naczyniach wieńcowych. Szczególną uwagę zwróci się na guzki płucne, które mogą odpowiadać wczesnym zmianom nowotworowym. Wykrycie guzka nie oznacza automatycznie raka. W zależności od jego charakteru lekarz może zalecić dodatkowe badania, dalszą diagnostykę lub kontrolną tomografię. Program przewiduje również możliwość kolejnych badań NDTK co 12 miesięcy w określonych przypadkach.
Dotyczy to między innymi osób w wieku od 55 do 74 lat, które spełniają kryterium palenia i zakończyły leczenie raka płuca oraz pięcioletni okres monitorowania po terapii. Kolejne badanie może zostać także zalecone pacjentom, którzy otrzymali takie wskazanie od lekarza w ramach programu. Uczestnicy mogą również otrzymać wsparcie i zalecenia dotyczące zaprzestania palenia.
Rak płuca w Polsce. Co roku umierają tysiące osób
Skalę problemu pokazują dane Krajowego Rejestru Nowotworów. Według statystyk za 2022 rok w Polsce odnotowywano około 20,7 tys. nowych zachorowań na raka płuca rocznie. Liczba zgonów z powodu tego nowotworu sięgała niemal 26 tys. Rak płuca należy do najczęściej diagnozowanych nowotworów złośliwych w kraju i jest główną przyczyną zgonów nowotworowych zarówno wśród kobiet, jak i mężczyzn. Prognozy wskazują, że do 2029 roku liczba nowych zachorowań może wzrosnąć nawet do 32,5 tys. rocznie.
Problemem jest przede wszystkim późne rozpoznawanie choroby. Początkowe stadium często nie daje charakterystycznych objawów. Kiedy pojawiają się przewlekły kaszel, duszności czy krwioplucie, nowotwór może być już zaawansowany. Najważniejszym czynnikiem ryzyka pozostaje palenie tytoniu. Szacuje się, że nawet 85 do 90 proc. zachorowań na raka płuca ma związek z paleniem papierosów. Ryzyko rośnie wraz z długością trwania nałogu i liczbą wypalanych papierosów.
Według informacji przedstawionych w materiałach programu regularne wykonywanie niskodawkowej tomografii komputerowej może zmniejszać ryzyko śmierci z powodu raka płuca o 12 do 28 proc. Warto pamiętać, że badania przesiewowe są przeznaczone dla osób z grupy ryzyka, które nie wymagają już diagnostyki z powodu występujących objawów. Osoby z krwiopluciem, utrzymującym się kaszlem, dusznościami, przewlekłą chrypką lub niewyjaśnioną utratą masy ciała powinny zgłosić się do lekarza, zamiast czekać na uruchomienie zapisów.
Gdzie w Gdańsku wykonać darmową tomografię płuc?
Realizatorem programu w Gdańsku będzie Uniwersyteckie Centrum Kliniczne. W komunikacie placówki wskazano dwie lokalizacje, w których będą wykonywane świadczenia:
- Zakład Radiologii, ul. Dębinki 7;
- Pracownia Tomografii Komputerowej, ul. Smoluchowskiego 17.
Komentarze (0)