Gdańszczanin zostanie świętym? Rusza proces beatyfikacyjny

Proces beatyfikacyjny ks. Jana Pawła Aeltermanna rozpoczęty decyzją archidiecezji

Metropolita gdański Tadeusz Wojda ogłosił edykt o rozpoczęciu procesu beatyfikacyjnego ks. Jana Pawła Aeltermanna. Dokument został wydany zgodnie z przepisami prawa kanonizacyjnego i otwiera etap zbierania materiałów dowodowych dotyczących życia i śmierci duchownego. Decyzja została poprzedzona uzyskaniem wymaganych zgód. Konferencja Episkopatu Polski podczas swojego 402. zebrania wyraziła pozytywną opinię, a następnie Dykasteria Spraw Kanonizacyjnych potwierdziła brak przeszkód do rozpoczęcia postępowania.

W związku z tym archidiecezja zwróciła się do wszystkich osób posiadających dokumenty, pisma lub świadectwa związane z ks. Aeltermannem o ich przekazanie do postulatora procesu w kurii w Gdańsku Oliwie.

Kim był ks. Jan Paweł Aeltermann. Życiorys i początki kapłaństwa

Ks. Jan Paweł Aeltermann, znany również jako Johannes Paul Aeltermann, urodził się 26 czerwca 1876 roku w Gdańsk w rodzinie mistrza szewskiego Franza Aeltermanna i Elżbiety z domu May. Po ukończeniu gimnazjum w 1898 roku rozpoczął studia w seminarium duchownym w Pelplinie. Święcenia kapłańskie przyjął 13 marca 1904 roku. Swoją pierwszą Mszę świętą odprawił w kaplicy Szpitala Najświętszej Maryi Panny na Dolnym Mieście, która obecnie funkcjonuje jako kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny.

W początkowym okresie posługi pracował jako wikary w różnych parafiach, między innymi w Starogard Gdański. W tym czasie pojawiały się wobec niego oskarżenia o germanizowanie polskich dzieci, które doprowadziły do procesów sądowych. Zakończyły się one jego zwycięstwem nad redakcjami gazet, które publikowały te zarzuty.

Proboszcz w Mierzeszynie i działalność społeczna

6 września 1912 roku objął funkcję proboszcza parafii liczącej około 700 wiernych w Mierzeszyn wraz z kościołem filialnym w Przywidz. Parafie te znajdowały się w granicach Wolnego Miasta Gdańska. W 1925 roku, po utworzeniu diecezji gdańskiej, został jej kapłanem. W 1931 roku mianowano go dziekanem dekanatu Gdańsk Wieś.

Jako proboszcz prowadził intensywną działalność duszpasterską i społeczną. Angażował się w życie lokalnej społeczności, działał także na rzecz ewangelików, którzy stanowili większość mieszkańców tych terenów. Był postrzegany jako kapłan otwarty i szanujący wszystkich, niezależnie od narodowości i wyznania.

Sprzeciw wobec nazizmu i działalność publiczna

W maju 1933 roku, na tydzień przed wyborami do parlamentu Wolnego Miasta Gdańska, ks. Aeltermann wygłosił kazanie oraz wydał broszurę „Hakenkreuz oder Christenkreuz?”. Publikacja miała formę kazania przedwyborczego. W swoich wystąpieniach wskazywał na sprzeczność ideologii narodowego socjalizmu z zasadami chrześcijaństwa. Ostrzegał przed nacjonalizmem, segregacją rasową oraz eugeniką. Działania te spotkały się z reakcją władz i środowisk nazistowskich. Został oskarżony o angażowanie się w politykę.

W 1935 roku ks. Aeltermann został aresztowany pod zarzutem znieważenia Adolf Hitler. Po interwencji biskupa gdańskiego Edwarda O’Rourke’a został zwolniony, jednak od tego czasu znajdował się pod stałą obserwacją. Nazistowskie bojówki podejmowały działania wymierzone w niego i jego parafię. Dochodziło do niszczenia przydrożnych krzyży, wybijania szyb na plebanii oraz zastraszania mieszkańców. Pomimo tych działań kontynuował swoją posługę i nie zmienił swojej postawy.

Aresztowanie w 1939 roku i egzekucja w Nowym Wiecu

21 listopada 1939 roku ks. Aeltermann został aresztowany na plebanii w Mierzeszynie. Przewieziono go do majątku ziemskiego Nowy Wiec w pobliżu Skarszew. Znalazł się tam w grupie kilkudziesięciu osób, głównie Polaków. Dzień później wszyscy zostali rozstrzelani przez miejscowych Niemców. Wśród ofiar znajdowali się także inni duchowni. Przed egzekucją więźniowie zostali zmuszeni do wykopania własnego grobu. Ks. Aeltermann do końca wspierał współwięźniów, udzielając im pomocy duchowej. Nie został zamordowany ze względu na narodowość. Był Niemcem. O jego losie zdecydowała jego działalność jako kapłana oraz wierność Kościołowi i nauczaniu, które głosił.

Ekshumacja, pogrzeb i upamiętnienie po wojnie

Po zakończeniu wojny jego szczątki zostały ekshumowane i przeniesione do Mierzeszyn. Pogrzeb odbył się w czerwcu 1945 roku, w dniu jego urodzin, z udziałem Wojska Polskiego. W kolejnych latach jego postać była upamiętniana przez lokalną społeczność. W 2003 roku jego imieniem nazwano szkołę podstawową w Mierzeszynie. W 2020 roku odsłonięto pomnik poświęcony jego pamięci. Kościół katolicki w Niemczech uznaje go za jednego z męczenników XX wieku.

Zbieranie świadectw i dalsze etapy procesu beatyfikacyjnego

Rozpoczęcie procesu beatyfikacyjnego ks. Jana Pawła Aeltermanna oznacza rozpoczęcie etapu gromadzenia dokumentów i świadectw. Archidiecezja Gdańska zwróciła się do osób posiadających jakiekolwiek materiały związane z jego życiem, zarówno potwierdzające jego postawę, jak i mogące wskazywać na ewentualne przeszkody w sprawie. Zgromadzona dokumentacja zostanie następnie przekazana do dalszych analiz w ramach procedury kanonizacyjnej.