Szkoły podstawowe rozpoczną nowy rok szkolny od pierwszego etapu jednej z największych od lat zmian w organizacji nauczania. Od 1 września 2026 r. nowa podstawa programowa i zmieniony ramowy plan zajęć obejmą klasy I i IV. W następnych latach reforma będzie rozszerzana na kolejne roczniki, aż zastąpi obecny model we wszystkich klasach.
Zmiany będą dotyczyły nie tylko zakresu nauczanych treści. Dyrektorzy będą musieli uwzględnić nowe przedmioty, większą liczbę godzin, obowiązkowe bloki zajęć oraz możliwość czasowego odejścia od tradycyjnego podziału dnia na lekcje. Szczególnie istotnym elementem reformy będzie tydzień projektowy, czyli pięć dni przeznaczonych na pracę uczniów nad zadaniami łączącymi kilka dziedzin wiedzy.
Dwa plany nauczania jednocześnie w jednej szkole
W roku szkolnym 2026/2027 nowy ramowy plan nauczania zostanie zastosowany w klasach I i IV. Uczniowie klas II, III oraz V–VIII pozostaną jeszcze przy dotychczasowych rozwiązaniach. W praktyce oznacza to, że w jednej placówce przez kilka lat będą obowiązywały różne zasady, zależnie od rocznika.
W następnym roku szkolnym reforma obejmie kolejne klasy. Dotychczasowy plan pozostanie wówczas w klasach III oraz VI–VIII. W roku szkolnym 2028/2029 będzie nadal stosowany w klasach VII i VIII, a rok później już tylko w klasie VIII.
Taki sposób wdrażania ma pozwolić na zachowanie ciągłości nauki, ale równocześnie komplikuje organizację pracy szkoły. Dyrektorzy będą musieli rozdzielać godziny nauczycieli pomiędzy klasy realizujące różne podstawy programowe, uwzględniać odmienne nazwy przedmiotów oraz zestawiać w planie obowiązkowe bloki.
Zmiany obejmą również edukację wczesnoszkolną. W klasach I–III tygodniowa liczba obowiązkowych zajęć zostanie zwiększona z 20 do 21 godzin. Nowe rozwiązanie będzie wdrażane stopniowo, począwszy od uczniów rozpoczynających klasę I we wrześniu 2026 r.
Nowa przyroda połączy cztery dziedziny wiedzy
Jedną z najważniejszych zmian będzie przebudowa nauczania przedmiotów przyrodniczych. W klasach IV–VI pojawi się interdyscyplinarna przyroda obejmująca elementy biologii, geografii, chemii i fizyki. Przedmiot będzie realizowany w wymiarze trzech godzin tygodniowo w każdej z tych klas.
Obecnie przyroda występuje w klasie IV w wymiarze dwóch godzin tygodniowo. Po zmianach liczba godzin wzrośnie, a przedmiot zostanie rozszerzony również na klasy V i VI. Jego zadaniem będzie przedstawianie zjawisk przyrodniczych jako wzajemnie powiązanego systemu, zamiast omawiania poszczególnych zagadnień wyłącznie z perspektywy jednej dyscypliny.
Co najmniej dwie godziny przyrody będą musiały zostać połączone w jeden blok. Ministerstwo Edukacji Narodowej uzasadnia to potrzebą zapewnienia czasu na doświadczenia, obserwacje, pracę terenową i realizację bardziej rozbudowanych zadań. W praktyce ułożenie takich bloków może okazać się trudne w szkołach, w których nauczyciele pracują w kilku placówkach.
Zajęcia praktyczno-techniczne zamiast techniki
Drugą istotną zmianą będzie zastąpienie techniki zajęciami praktyczno-technicznymi. W klasach IV–VI zostaną one zwiększone do dwóch godzin tygodniowo w każdym roczniku. Obecnie technika jest prowadzona przez jedną godzinę tygodniowo.
Nowe zajęcia trzeba będzie umieszczać w planie jako jeden dwugodzinny blok. Dłuższy czas ma pozwolić uczniom na wykonanie pełnego zadania: od zaplanowania pracy i wyboru materiałów, przez użycie odpowiednich narzędzi, po ocenę gotowego rezultatu.
Program ma obejmować między innymi proste czynności techniczne, organizacyjne i domowe. Uczniowie mają rozwijać zdolności manualne, myślenie przestrzenne, samodzielność oraz umiejętność rozwiązywania problemów. Realizacja tych założeń będzie jednak uzależniona od wyposażenia szkół oraz dostępności nauczycieli posiadających odpowiednie kwalifikacje.
Pięć dni bez większości tradycyjnych lekcji
Najbardziej widocznym elementem reformy będzie tydzień projektowy. W wybranym przez szkołę terminie większość tradycyjnych lekcji klasowo-przedmiotowych zostanie zawieszona na pięć dni. Zamiast nich uczniowie będą realizowali grupowe projekty edukacyjne pod opieką nauczycieli.
Projekty mają łączyć wiedzę z różnych przedmiotów i prowadzić do rozwiązania konkretnego problemu. Przepisy dopuszczają tworzenie zespołów złożonych z uczniów jednej klasy albo kilku różnych roczników. Szkoła będzie mogła również współpracować z innymi placówkami, instytucjami publicznymi lub organizacjami działającymi lokalnie.
Każde przedsięwzięcie powinno obejmować wybór lub sformułowanie tematu, określenie celu, zaplanowanie kolejnych etapów, wykonanie zadań oraz publiczne przedstawienie wyników. Przygotowania będzie można rozpocząć przed właściwym tygodniem projektowym, dzięki czemu pięć wyznaczonych dni zostanie przeznaczonych przede wszystkim na intensywną pracę uczniów.
Tematy mogą dotyczyć między innymi ochrony środowiska, bezpieczeństwa, lokalnej historii, kultury, mediów lub finansów. Przykładowy projekt związany ze stanem miejscowej rzeki może połączyć pobieranie próbek wody, przygotowanie map i wykresów, opracowanie prezentacji oraz stworzenie materiałów informacyjnych skierowanych do mieszkańców.
Część zajęć pozostanie w planie
Tydzień projektowy nie będzie oznaczał całkowitego odejścia od stałego rozkładu. Zgodnie z rozporządzeniem według dotychczasowego planu nadal będą odbywały się zajęcia wychowania fizycznego, edukacji zdrowotnej, religii lub etyki.
Bez zmian będą prowadzone również zajęcia rewalidacyjne dla uczniów z niepełnosprawnościami oraz zajęcia realizowane w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Dyrektor będzie więc musiał połączyć standardowy plan tych zajęć z harmonogramem projektów.
Wychowawca będzie zobowiązany do poinformowania uczniów i rodziców o terminie tygodnia projektowego na początku roku szkolnego. Szczegółową organizację ustali dyrektor. Do jego obowiązków będzie należało między innymi przydzielenie nauczycieli do grup, zapewnienie opieki, ustalenie sposobu korzystania z sal oraz skoordynowanie ewentualnych wyjść poza teren placówki.
Największe wyzwanie dla dużych szkół
Wprowadzenie pracy projektowej może być prostsze w niewielkich szkołach, w których nauczyciele znają wszystkich uczniów, a liczba równoległych oddziałów jest ograniczona. Znacznie trudniejsza sytuacja może wystąpić w dużych placówkach miejskich, gdzie na jednym poziomie funkcjonuje wiele klas.
Przy kilkuset uczniach trzeba będzie przygotować odpowiednią liczbę tematów, utworzyć zespoły, przydzielić pedagogów i zapewnić każdej grupie miejsce do pracy. Dodatkową trudnością będzie zachowanie tradycyjnych zajęć, które nie zostaną zawieszone podczas tygodnia projektowego.
Jolanta Myśluk, naczelnik wydziału oświaty w Krapkowicach, oceniła w rozmowie z „Nową Trybuną Opolską”, że logistyczne zaplanowanie całego tygodnia będzie dla dyrektorów poważnym wyzwaniem. Wskazała jednocześnie, że mniejsze szkoły mogą mieć pod tym względem łatwiejsze zadanie niż duże placówki wielooddziałowe.
Nauczyciele, na których powołuje się opolski dziennik, pozytywnie oceniają odejście od wyłącznie pamięciowego sposobu nauczania. Zwracają jednak uwagę, że uczniowie przyzwyczajeni do tradycyjnego rytmu lekcji mogą początkowo mieć problemy z samodzielnym planowaniem pracy i podziałem odpowiedzialności w grupie.
Braki w pracowniach szkolnych
Nowe przedmioty i praktyczne metody nauczania wymagają odpowiednio przygotowanych sal. Tymczasem wyniki rządowej diagnozy wskazują na znaczne różnice w wyposażeniu szkół. W badaniu przeprowadzonym na potrzeby programu „Pracownie Kompas Jutra” wzięło udział 8818 placówek, czyli 64 proc. uprawnionych szkół niewchodzących w skład zespołów.
Pracownię biologiczną posiadało 49,5 proc. badanych szkół, natomiast pracownię techniczną tylko 20,7 proc. Liczbę posiadanych pracowni specjalistycznych za niewystarczającą uznało 30,8 proc. placówek. Potrzebę doposażenia sal w sprzęt i odpowiednie meble zgłosiło 47,3 proc. szkół.
Program „Pracownie Kompas Jutra”, przewidziany na lata 2026–2029, ma wspierać organy prowadzące w finansowaniu wyposażenia potrzebnego do prowadzenia przyrody i zajęć praktyczno-technicznych. Konkretne zakupy mają być poprzedzone diagnozą przeprowadzoną przez nauczycieli w poszczególnych szkołach.
Tydzień projektowy początkowo dobrowolny
Rozporządzenie wchodzi w życie 1 września 2026 r., ale w pierwszym roku tydzień projektowy pozostanie rozwiązaniem fakultatywnym. Placówki będą mogły przeprowadzić go w klasach IV–VIII, jeżeli uznają, że są przygotowane organizacyjnie.
Obowiązek rozpocznie się w roku szkolnym 2027/2028 i obejmie klasy IV i V. W klasach VI–VIII przeprowadzenie tygodnia projektowego nadal będzie zależało od decyzji szkoły. W roku szkolnym 2028/2029 obowiązek zostanie rozszerzony na klasy IV–VI, a rok później na klasy IV–VII.
Od roku szkolnego 2030/2031 tydzień projektowy będzie obowiązkowy we wszystkich klasach IV–VIII szkół podstawowych. Przepisy nie obejmą szkół podstawowych dla dorosłych.
Komentarze (0)