Ponad 75 tys. pochowanych i 52 hektary. To największy cmentarz w woj. pomorskim

Przed 1 listopada wiele osób odwiedzi groby bliskich. W Gdańsku jednym z najczęściej odwiedzanych miejsc pamięci jest Cmentarz Łostowicki. To nie tylko największa nekropolia w mieście, lecz także miejsce, w którym można poznać fragment historii Gdańska i Pomorza.

Cmentarz Łostowicki w Gdańsku ma niemal 52 hektary

Cmentarz Łostowicki jest największą nekropolią w Gdańsku pod względem powierzchni. Po rozbudowie zakończonej w 2022 roku zajmuje niemal 52 hektary. Dla wyobrażenia sobie tej skali warto wspomnieć, że to obszar odpowiadający ponad 70 boiskom o powierzchni 7000 metrów kwadratowych każde. Według danych opublikowanych w listopadzie 2022 roku na cmentarzu pochowano ponad 75 tys. osób. To liczba historyczna, dlatego nie należy traktować jej jako aktualnego bilansu wszystkich pochówków. Nekropolia znajduje się na obszarze Piekliska, na terenie administracyjnym Siedlec i Ujeściska Łostowic. Rozciąga się pomiędzy ulicami Łostowicką, Kartuską i Cedrową oraz aleją Armii Krajowej. Główne wejście i parking znajdują się przy ulicy Łostowickiej, a administracja cmentarza mieści się po lewej stronie wejścia.

Teren podzielono na 79 kwater grzebalnych o różnych kształtach i wielkościach. Pomiędzy nimi biegną główne aleje oraz boczne drogi. Taki układ ułatwia poruszanie się po rozległym obszarze, choć odnalezienie konkretnego grobu może wymagać sprawdzenia numeru kwatery.

Historia największej gdańskiej nekropolii zaczęła się ponad sto lat temu

Obecny Cmentarz Komunalny nr 5 został otwarty w 1979 roku. Historia tego miejsca jest jednak starsza i wiąże się z cmentarzem św. Franciszka, założonym na początku XX wieku przy kościele św. Franciszka z Asyżu na Siedlcach. Świątynię wzniesiono w latach 1904 i 1906. W jej sąsiedztwie powstała nekropolia znana jako Cmentarz św. Franciszka, nazywana również cmentarzem Emaus. Jej najstarsza część znajduje się od strony ulicy Kartuskiej, naprzeciw dworu Krzyżowniki. W tej części zachowały się historyczne nagrobki, które przypominają o dawnych mieszkańcach Gdańska. Warto zwrócić na nie uwagę podczas odwiedzin, ponieważ pozwalają zobaczyć, jak zmieniały się formy upamiętniania zmarłych na przestrzeni kolejnych pokoleń. W 1979 roku w bezpośrednim sąsiedztwie starszej nekropolii oddano do użytku rozległy cmentarz komunalny. W ten sposób powstał zespół cmentarny, którego poszczególne części różnią się historią i charakterem.

Dlaczego Cmentarz Łostowicki nie znajduje się na Łostowicach?

Nazwa nekropolii może być myląca. Cmentarz Łostowicki nie leży na terenie Łostowic. Jego nazwa pochodzi od ulicy Łostowickiej, przy której znajduje się główne wejście. Przed II wojną światową ulica nosiła niemiecką nazwę Wonneberger Weg. Po wojnie została przemianowana na ulicę Łostowicką, a od jej nazwy zaczęto określać również cmentarz. To drobny, ale ciekawy szczegół związany z historią miasta. Nazwa, którą mieszkańcy znają od lat, nie odnosi się bezpośrednio do dzielnicy, lecz do ulicy prowadzącej do głównej bramy nekropolii.

Kwatery i pomniki, które przypominają o historii Polski

Cmentarz Łostowicki to nie tylko miejsce tradycyjnych pochówków. Na jego terenie znajdują się kwatery wojskowe, kombatanckie i wyznaniowe, a także miejsca poświęcone ofiarom represji oraz wydarzeń wojennych. Jednym z nich jest kwatera żołnierzy Armii Krajowej, znajdująca się w części kwatery 70. Umieszczono tam pomnik upamiętniający żołnierzy tej formacji oraz miejsca walk prowadzonych przez AK. Kwatera służy również do pochówków zmarłych żołnierzy Armii Krajowej. Szczególne znaczenie ma kwatera Sybiraków, zlokalizowana w części kwatery 42. Stoi tam pomnik Golgoty Wschodu, znany również jako Pieta Sybiraków. Monument odsłonięto 11 listopada 1998 roku dzięki staraniom Związku Sybiraków i Rodziny Katyńskiej. Upamiętnia osoby, które doświadczyły represji i zesłań na Wschód.

W pobliżu znajduje się pomnik poświęcony ofiarom zbrodni w Ponarach. We wrześniu 2021 roku w 68. kwaterze, przy głównej alei za tym monumentem, odsłonięto również około 2,5 metrowy głaz poświęcony Polonii Gdańskiej, Kaszubom i Pomorzanom. Napis upamiętnia osoby walczące o niepodległość oraz ginące w miejscach kaźni i na polach bitew w latach 1939 i 1945. Na cmentarzu znajduje się także Aleja Zasłużonych, a w części kwatery 42 wydzielono miejsce do bieżących pochówków żołnierzy Wojska Polskiego z terenu Gdańska.

Na cmentarzu znajdują się kwatery różnych wyznań

Rozległa nekropolia została podzielona także według potrzeb religijnych i społecznych. W części kwatery 70 znajdują się miejsca przeznaczone do pochówków osób wyznania prawosławnego, greckokatolickiego i polskokatolickiego. Za kwaterę prawosławną odpowiada parafia św. Mikołaja w Gdańsku Wrzeszczu. Kwatera greckokatolicka jest związana z parafią św. Bartłomieja i Opieki Najświętszej Marii Panny, natomiast polskokatolicka z parafią Bożego Ciała przy ulicy 3 Maja. Wydzielono również miejsca związane z domami pomocy społecznej. Jedna z części kwatery 42 przeznaczona jest dla osób związanych z Domem Pomocy Społecznej przy ulicy Polanki w Oliwie. Kolejna służy pochówkom mieszkańców Miejskiego Domu Pomocy Społecznej przy ulicy Hożej. Na terenie cmentarza znajdują się także kolumbaria, przeznaczone do składania urn z prochami zmarłych.

Pierwsza na Pomorzu mogiła dzieci nienarodzonych

Jednym z mniej znanych miejsc na Cmentarzu Łostowickim jest zbiorowa mogiła dzieci nienarodzonych. Powstała w 2008 roku jako pierwsze takie miejsce na Pomorzu. Mogiła daje rodzicom możliwość upamiętnienia dzieci, które zmarły przed narodzinami. To szczególna część nekropolii, związana z trudnymi doświadczeniami rodzin, które straciły dziecko. Jej powstanie pokazuje również, że organizacja cmentarza obejmuje różne potrzeby mieszkańców. Obok tradycyjnych grobów znajdują się tu miejsca o odmiennym przeznaczeniu, związane zarówno z wyznaniem, jak i szczególnymi okolicznościami pochówku.

Rozbudowa Cmentarza Łostowickiego przyniosła ponad 2100 nowych miejsc

W latach 2021 i 2022 nekropolia została powiększona o 1,8 hektara terenu od strony alei Armii Krajowej i ulicy Cedrowej. W ramach inwestycji przygotowano osiem nowych kwater, w których powstało ponad 2100 dodatkowych miejsc pochówku.

Prace obejmowały przygotowanie terenu oraz wykonanie infrastruktury sanitarnej. Powstały punkty poboru wody i wiaty na odpady, a teren uzupełniono nowymi nasadzeniami i ogrodzeniem.

Inwestycja objęła również otoczenie cmentarza. Przy ulicy Cedrowej przygotowano dodatkowe miejsca postojowe, a na parkingu zamontowano stojaki na rowery. Koszt rozbudowy wyniósł niecałe 2,5 mln zł.

Rozbudowa była istotna ze względu na zapotrzebowanie na nowe miejsca grzebalne. W publikowanych wcześniej informacjach wskazywano, że większość powierzchni przeznaczonej na tradycyjne pochówki była już zajęta. Aktualną dostępność miejsc należy jednak sprawdzać u zarządcy cmentarza.