Przygotowywali teren pod inwestycję. To, co znaleźli pod ziemią, zaskoczyło badaczy

Zanim na teren inwestycji wjadą maszyny budowlane, swoje zadanie muszą wykonać archeolodzy. W przypadku budowy nowej drogi krajowej prowadzącej do elektrowni jądrowej Lubiatowo Kopalino ich praca przyniosła odkrycia, które mogą wzbogacić wiedzę o dawnych mieszkańcach Pomorza i historii tego regionu.

Kurhany odkryte podczas budowy drogi do elektrowni jądrowej

Najciekawsze znaleziska pochodzą ze stanowiska archeologicznego oznaczonego jako Jackowo 5. To właśnie tam, podczas badań poprzedzających realizację inwestycji drogowej, odkryto dwa kurhany. Kurhany są jednymi z najbardziej charakterystycznych obiektów archeologicznych spotykanych na terenie Europy. Zazwyczaj mają formę ziemnych lub kamiennych kopców i są związane z dawnymi pochówkami. W wielu przypadkach skrywają komory grobowe, w których składano zmarłych wraz z wyposażeniem mającym towarzyszyć im po śmierci.

Odkryte w Jackowie obiekty wyróżniają się jednak tym, że nie odnaleziono w nich śladów pochówków. To sprawia, że archeolodzy nie wykluczają innego przeznaczenia tych konstrukcji. Mogły one pełnić funkcje związane z dawnymi obrzędami, wierzeniami lub symbolicznym zaznaczaniem ważnych miejsc w krajobrazie.

foto. GDDKiA

Kultura pomorska z wczesnej epoki żelaza na Pomorzu

Wewnątrz kurhanów odkryto kilkanaście fragmentów naczyń ceramicznych. To właśnie one stanowią obecnie najważniejszą wskazówkę dotyczącą wieku i pochodzenia obiektów. Wstępne ustalenia wskazują na związek znalezisk z kulturą pomorską, która rozwijała się na terenach północnej Polski we wczesnej epoce żelaza, między VI a II wiekiem przed naszą erą.

Kultura pomorska należy do najważniejszych kultur archeologicznych związanych z obszarem Pomorza. Jej przedstawiciele pozostawili po sobie liczne cmentarzyska oraz charakterystyczne wyroby ceramiczne. Szczególne miejsce zajmują wśród nich urny twarzowe, które do dziś uznawane są za jedne z najbardziej rozpoznawalnych zabytków pradziejowych ziem polskich. Odkrycie w Jackowie może dostarczyć nowych informacji na temat funkcjonowania społeczności zamieszkujących ten obszar ponad 2500 lat temu.

Nie tylko kurhany. Archeolodzy odkryli ślady dawnej osady

Badania prowadzone na stanowisku Jackowo 5 przyniosły znacznie więcej znalezisk niż same kurhany. Archeolodzy odsłonili liczne obiekty o charakterze gospodarczym. Wśród nich znalazły się piecowiska, paleniska oraz konstrukcje określane w archeologii jako stein küchen. Są to kamienne instalacje interpretowane jako miejsca związane z przygotowywaniem żywności lub innymi czynnościami wykonywanymi na co dzień przez dawnych mieszkańców osady.

Takie odkrycia mają szczególne znaczenie dla badaczy, ponieważ pozwalają odtworzyć nie tylko sferę wierzeń czy obrzędów, ale również codzienne życie ludzi zamieszkujących Pomorze w odległej przeszłości. Każdy fragment ceramiki, ślad paleniska czy pozostałość dawnej konstrukcji stanowi element większej układanki pozwalającej lepiej poznać historię regionu.

foto. GDDKiA

Badania archeologiczne rozpoczęły się już w 2024 roku

Historia odkrycia rozpoczęła się podczas archeologicznych badań powierzchniowych prowadzonych w 2024 roku. Już wtedy na trasie planowanej drogi odnaleziono liczne fragmenty naczyń ceramicznych pochodzących z różnych epok. Wyniki tych prac były na tyle obiecujące, że wytypowano osiem stanowisk archeologicznych przeznaczonych do szczegółowych badań wykopaliskowych. Obecne prace prowadzone są właśnie w związku z realizacją inwestycji drogowej związanej z budową przyszłej elektrowni jądrowej. Łączna powierzchnia objęta badaniami wynosi 832 ary. To jeden z większych projektów archeologicznych prowadzonych obecnie na Pomorzu w związku z inwestycją infrastrukturalną.

Dlaczego archeolodzy towarzyszą budowie nowych dróg

Każda większa inwestycja drogowa poprzedzana jest badaniami archeologicznymi i nadzorem nad pracami ziemnymi. Szczególne znaczenie ma etap odhumusowania, czyli usuwania wierzchniej warstwy gleby. W tym czasie archeolodzy stale obserwują teren i dokumentują wszelkie ślady działalności człowieka z dawnych epok. Jeżeli natrafią na obiekty lub przedmioty mogące mieć wartość zabytkową, prace zostają wstrzymane, a znaleziska poddawane są szczegółowej analizie.

Najczęściej odkrywane są fragmenty ceramiki, pozostałości dawnych osad lub przedmioty metalowe. Znacznie rzadziej udaje się natrafić na obiekty tak interesujące, jak kurhany związane z określoną kulturą archeologiczną.

Fundacja Dziedzictwa Archeologicznego prowadzi badania

Za realizację badań odpowiada Fundacja Dziedzictwa Archeologicznego. Prace mają potrwać do trzeciego kwartału 2026 roku. Koszt całego przedsięwzięcia przekracza 2,5 miliona złotych. Oprócz samych wykopalisk obejmuje on również dokumentację odkryć, zabezpieczenie zabytków oraz ich późniejsze opracowanie naukowe. Dopiero po zakończeniu analiz będzie można dokładniej określić znaczenie wszystkich odkrytych obiektów oraz ich miejsce w historii Pomorza.

Droga do elektrowni jądrowej powstaje zgodnie z harmonogramem

Odkrycia archeologiczne są częścią przygotowań do budowy nowej drogi krajowej prowadzącej do elektrowni jądrowej Lubiatowo Kopalino.

Cała trasa będzie liczyć około 26 kilometrów i została podzielona na dwa główne odcinki. Pierwszy obejmuje fragment od Lubiatowa do drogi wojewódzkiej nr 213 o długości ponad 11 kilometrów. Drugi połączy drogę wojewódzką z węzłem Łęczyce na drodze ekspresowej S6 i będzie miał około 15 kilometrów długości.

Nowa droga powstanie jako trasa klasy GP o przekroju 1x2 i zostanie poprowadzona nowym śladem. W ramach inwestycji przewidziano również połączenie z węzłem Łęczyce realizowane przy budowie drogi ekspresowej S6 Leśnice Bożepole Wielkie.

W kwietniu 2026 roku uzyskano pozwolenie na budowę pierwszego, około pięciokilometrowego odcinka określanego jako ostatnia mila. Połączy on teren budowy elektrowni z istniejącą siecią dróg publicznych. W marcu złożono także wniosek o wydanie decyzji ZRID dla pozostałej części odcinka Lubiatowo i droga wojewódzka nr 213. Z kolei w maju rozpoczęto procedurę uzyskania decyzji ZRID dla fragmentu prowadzącego od drogi wojewódzkiej nr 213 do węzła Łęczyce.

Za realizację pierwszego odcinka odpowiada konsorcjum Polimex Infrastruktura, Polimex Mostostal i Mosty Łódź. Wartość kontraktu przekracza 177 milionów złotych. Drugi odcinek realizuje konsorcjum Aldesa Construcciones Polska oraz Aldesa Construcciones. Wartość tej umowy wynosi blisko 200 milionów złotych.

Zakończenie budowy pierwszego odcinka planowane jest w drugim kwartale 2028 roku, natomiast drugiego w czwartym kwartale tego samego roku.