Kamienie, które ktoś ułożył w trapez
W dolinie rzeki Łupawy, w gminie Potęgowo, Głos Pomorza naliczył 33 megality, a w najbliższej okolicy kolejne 15 kamiennych grobowców. Mają kształt trapezu, czasem zbliżony do prostokąta. W średniowieczu nazywano je grobowcami pogan albo grobowcami gigantów. Mieszkający na Pomorzu Niemcy mówili na nie Hünenbetten, czyli łoża olbrzymów.
Do nauki trafiły w 1963 roku. Grupa studentów, wśród nich Dobrochna Jankowska, natrafiła na nie podczas przypadkowej wędrówki po lesie. Wcześniej wspominali o nich niemieccy badacze. W 1970 roku Jankowska, już jako szefowa Ekspedycji Łupawskiej z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, zaczęła tu wykopaliska.
Rolnicy, którzy przyszli znad Łaby
Grobowce zbudowała ludność grupy łupawskiej kultury pucharów lejkowatych. Według serwisu Powiatu Słupskiego ta kultura pojawiła się w okolicy około 3500 roku p.n.e. Gmina Potęgowo podaje, że początki cmentarzysk mogą sięgać nawet 7000 lat temu, a skupisko nazywa największym w Polsce.
Budowniczowie byli rolnikami. Jankowska w artykule z 2005 roku pisała, że wzorów pomorskich grobowców bez komory należy szukać nad dolną Łabą, a wpływy z Kujaw widać dopiero w ich najmłodszej fazie. Kształt grobowców mógł według archeologów naśladować długie domy, które budowano na niemal identycznym planie.
63 metry kamienia dla 1 zmarłego
Najdokładniej opisano grobowiec I na stanowisku 18, przebadany w całości w 1975 roku. Miał kształt trapezu i 63 m długości. Budowniczowie wykopali najpierw rowy i ustawili w nich bardzo blisko siebie duże, częściowo obrobione bloki kamienne. Największe głazy stanęły w czołowej części. Wnętrze wypełnili piaskiem i usypali dość wysoki nasyp, który potem umocnili brukiem z otoczaków.
W całym tym obiekcie archeolodzy zarejestrowali 1 prawdopodobny pochówek, zabezpieczony od góry kamiennym brukiem.
Sposób chowania zmarłych w grupie łupawskiej nie był jednolity. Jacek Wierzbicki w monografii cmentarzyska na stanowisku 2, wydanej w 1992 roku, opisuje osobno pochówki szkieletowe i ciałopalne.
Na starym cmentarzu chowano dalej
Po budowniczych megalitów chowały tu zmarłych kolejne kultury. Na stanowisku 15 pod 3 megalitami odkryto późniejsze kurhany kultury łużyckiej i groby skrzynkowe kultury pomorskiej. Przy grobowcu ze stanowiska 18 ludność kultury łużyckiej założyła własne cmentarzysko.
Część megalitów można zobaczyć. Gmina Potęgowo i Stowarzyszenie Przyjaciół Łupawy „Dolina Łupawskich Megalitów” oznakowały szlaki do miejsc w lesie, przy których stoją tablice informacyjne. Według Głosu Pomorza jedna z tras zaczyna się w Poganicach i ma około 2,5 km.
Łupawa w podręcznikach archeologii
W 1995 roku archeolodzy odkryli cmentarzysko 6 grobowców pod Muszkowicami, na przedpolu Sudetów. Gdy Włodzimierz Wojciechowski z Uniwersytetu Wrocławskiego szukał dla nich porównania, wskazał podobne budowle znane z Pomorza i nazwał je typem łupawskim. Wieś, w której lesie studenci zobaczyli kiedyś rzędy głazów, dała nazwę całemu rodzajowi grobowców.
Komentarze (0)