Zmiana obejmie cały rynek Unii Europejskiej, a więc również sklepy, hurtownie i przedsiębiorstwa działające w Gdańsku oraz województwie pomorskim. Nie oznacza jednak, że od 20 lipca z półek nagle znikną wszystkie produkty zapakowane w materiały zawierające bisfenol A. Kluczowe znaczenie ma moment pierwszego wprowadzenia towaru na rynek oraz rodzaj opakowania.
Podstawowy okres przejściowy kończy się 20 lipca 2026 r. Po tej dacie nowych partii części objętych przepisami jednorazowych wyrobów mających kontakt z żywnością nie będzie można po raz pierwszy wprowadzać na rynek, jeżeli przy ich produkcji zastosowano BPA.
Produkty, które trafiły do obrotu zgodnie z prawem przed upływem odpowiedniego terminu, będą jednak mogły nadal pozostawać w sprzedaży. Dlatego zmiany w gdańskich sklepach będą następowały stopniowo, wraz z wyczerpywaniem zapasów i zastępowaniem starych opakowań nowymi rozwiązaniami.
Zakaz BPA i zmiany w gdańskich sklepach
Dla klientów sklepów w Gdańsku lipcowy termin nie oznacza konieczności sprawdzania każdego opakowania ani wycofania określonych produktów spożywczych. Przepisy są skierowane przede wszystkim do producentów, importerów oraz podmiotów odpowiedzialnych za wprowadzanie materiałów i wyrobów na rynek.
Ich skutki będą jednak widoczne także dla konsumentów. Z czasem wzrośnie liczba opakowań produkowanych bez BPA, szczególnie w grupach produktów, dla których 20 lipca 2026 r. kończy się podstawowy okres dostosowawczy.
Bisfenol A był przez lata wykorzystywany między innymi przy produkcji określonych tworzyw poliwęglanowych i żywic epoksydowych. Z materiałów tych powstawały niektóre butelki wielokrotnego użytku, pojemniki na żywność oraz ochronne powłoki stosowane wewnątrz metalowych opakowań.
Właśnie puszki i inne metalowe opakowania są jednym z ważnych obszarów stosowania BPA. Żywice epoksydowe tworzą warstwę oddzielającą żywność lub napój od metalu. Unijne regulacje mają ograniczyć stosowanie bisfenolu A w takich zastosowaniach ze względu na możliwość przedostawania się niewielkich ilości substancji do żywności.
Bisfenol A pod coraz większą kontrolą Unii Europejskiej
Zaostrzenie przepisów było poprzedzone wieloletnimi analizami naukowymi. Szczególne znaczenie miała ponowna ocena ryzyka przeprowadzona przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności.
W 2023 r. EFSA uznała, że narażenie na BPA pochodzący z żywności stanowi problem zdrowotny we wszystkich grupach wiekowych. W analizie uwzględniono ponad 800 nowych badań opublikowanych od czasu wcześniejszej oceny tej substancji.
Eksperci zwrócili szczególną uwagę na możliwy wpływ bisfenolu A na układ odpornościowy. Analizowano także dane dotyczące układu rozrodczego, rozwoju organizmu i procesów metabolicznych.
EFSA ustaliła tolerowane dzienne pobranie BPA na poziomie 0,2 nanograma na kilogram masy ciała. Wcześniejszy tymczasowy poziom wynosił 4 mikrogramy na kilogram masy ciała. Nowa wartość okazała się więc około 20 tys. razy niższa.
Po zestawieniu nowego poziomu z szacowanym narażeniem wynikającym ze spożywania żywności urząd stwierdził, że zarówno przeciętna, jak i wysoka ekspozycja we wszystkich grupach wiekowych przekracza tolerowany poziom.
Opakowania z BPA nie znikną z półek 20 lipca
Najważniejszym skutkiem przepisów jest ograniczenie dalszego wprowadzania na rynek nowych partii określonych wyrobów, a nie natychmiastowe wycofanie całego towaru znajdującego się w handlu.
Dlatego również po 20 lipca mieszkańcy Gdańska mogą nadal spotkać w sklepach produkty w opakowaniach wykonanych z użyciem BPA. Sama ich obecność na półce nie będzie oznaczała, że sprzedawca narusza prawo.
Znaczenie ma to, czy dany produkt został zgodnie z przepisami wprowadzony do obrotu przed końcem właściwego okresu przejściowego. Takie towary mogą pozostać w sprzedaży zgodnie z zasadami określonymi w unijnym rozporządzeniu.
Na rynku będą funkcjonować jednocześnie starsze partie produktów oraz nowe opakowania dostosowane do zaostrzonych wymagań. Proces wymiany nie nastąpi więc z dnia na dzień.
Dłuższe terminy dla konserw owocowych, warzywnych i rybnych
Unijne przepisy przewidują również wyjątki oraz dłuższe okresy przejściowe dla części produktów. Ma to znaczenie między innymi w przypadku niektórych konserw.
Dla określonych opakowań wykorzystywanych do konserwowania owoców, warzyw i produktów rybnych przewidziano późniejszy termin. Część takich jednorazowych wyrobów będzie mogła być po raz pierwszy wprowadzana na rynek do 20 stycznia 2028 r.
Powodem jest między innymi konieczność dostosowania technologii i znalezienia materiałów, które mogą zastąpić rozwiązania stosowane obecnie. Osobne reguły dotyczą również części wyrobów wielokrotnego użytku.
Oznacza to, że BPA nie zniknie jednocześnie ze wszystkich opakowań dostępnych w gdańskich sklepach. Terminy zależą od rodzaju produktu i jego zastosowania.
Wyjątki od zakazu bisfenolu A
Rozporządzenie przewiduje ograniczone odstępstwa dla zastosowań, w których zastąpienie BPA jest obecnie szczególnie trudne. Dotyczy to między innymi części powłok używanych w dużych zbiornikach oraz określonych membran polisulfonowych stosowanych w przemyśle spożywczym.
Takie membrany mogą być używane między innymi w procesach filtracji i przetwarzania napojów. Przy wprowadzaniu wyjątków unijne instytucje brały pod uwagę dostępność zamienników oraz poziom możliwego uwalniania substancji.
Dla mieszkańców Gdańska najważniejszą zmianą będzie więc stopniowe zastępowanie części dotychczasowych opakowań nowymi rozwiązaniami. Pierwszy duży etap tego procesu zacznie się po 20 lipca 2026 r., gdy zakończy się podstawowy okres przejściowy dla ważnej grupy wyrobów mających kontakt z żywnością.
Komentarze (0)