40 minut od Gdańska stoi pałac jak z bajki. Jego historia jest tragiczna

Na północnych Kaszubach nie brakuje miejsc, które potrafią zaskoczyć. Jednym z nich jest Sławutówko, niewielka osada w gminie Puck, położona na skraju Puszczy Darżlubskiej. To właśnie tutaj znajduje się Pałac Below, dawna rezydencja, która swoją architekturą przypomina niewielki zamek.

Dziś można zobaczyć ją z zewnątrz i zajrzeć do jej otoczenia. Warto jednak znać historię tego miejsca, bo za spokojnym krajobrazem kryją się wydarzenia, które na zawsze zmieniły losy pałacu.

Pałac Below w Sławutówku. Gdzie znajduje się to miejsce?

Sławutówko znajduje się w powiecie puckim, niedaleko Pucka, Redy i Wejherowa. Osada leży przy drodze wojewódzkiej nr 216, na wschodnim skraju Puszczy Darżlubskiej. Historia miejscowości jest znacznie starsza od samego pałacu. Pierwsza wzmianka o Sławutówku pochodzi z 1277 roku. Przez kolejne stulecia majątek wielokrotnie zmieniał właścicieli. Był związany między innymi z rodami Wejherów, Radziwiłłów i Przebendowskich. Przez pewien czas dobra należały także do Jana III Sobieskiego. Dla turysty najważniejszy jest jednak przełom XIX i XX wieku. Wtedy rozpoczął się rozdział historii Sławutówka związany z rodziną von Below.

Wygląda jak mały zamek. W rzeczywistości to dawna rezydencja

Obecny Pałac Below powstał na początku XX wieku. W 1912 roku Gustaw Fryderyk von Below rozpoczął budowę nowej rezydencji w miejscu starszego dworu. Budynek od początku miał wyróżniać się na tle otoczenia. Pałac wzniesiono na planie nieregularnego prostokąta. Jego elewację urozmaicają wykusze i ganki, a całość przykrywa czterospadowy dach. Najbardziej charakterystycznym elementem jest jednak wieżyczka, dzięki której rezydencja otrzymała wygląd stylizowany na zamek. Nie jest to więc średniowieczna warownia ani dawny zamek rycerski. To rezydencja z początku XX wieku, której architektura świadomie nawiązuje do bardziej obronnych i reprezentacyjnych form. To właśnie ten detal sprawia, że Pałac Below tak dobrze prezentuje się na zdjęciach.

Wokół pałacu jest jeszcze jeden ważny element

Sam budynek to nie wszystko. Rezydencję otacza park, a tuż obok znajduje się staw. Pałac został usytuowany w taki sposób, że jego otoczenie jest niemal równie interesujące jak sama architektura. Z zielenią, wodą i leśnym krajobrazem miejsce ma zupełnie inny charakter niż wiele zabytków położonych w centrum miast. To również dlatego Sławutówko może być ciekawym przystankiem podczas wycieczki po północnych Kaszubach. Nie trzeba planować całodniowego zwiedzania, aby zobaczyć sam pałac i jego najbliższe otoczenie. W pobliżu znajduje się także Park Ewolucji oraz Pomorska Osada Średniowieczna Sławny Gród w Sławutowie. Dzięki temu kilka atrakcji można połączyć w jedną krótką trasę.

Pałac miał być wygodną rezydencją na zimę

Jedną z ciekawostek związanych z Pałacem Below jest jego przeznaczenie. Budynek posiadał ogrzewanie, dzięki czemu mógł służyć rodzinie von Below również w chłodniejszych miesiącach jako rezydencja zimowa. W jego wnętrzach zachowały się elementy dawnego wyposażenia, między innymi oryginalne schody, podłoga, boazeria oraz szafa w jednej z sypialni. Ważnym pomieszczeniem jest również reprezentacyjna sala kominkowa.

Dziś turyści nie mogą jednak zobaczyć tych wnętrz. Pałac Below jest zamknięty i nie jest obecnie udostępniany do zwiedzania od środka. Pozostaje więc podziwianie jego charakterystycznej bryły oraz otoczenia z zewnątrz.

Najbardziej tragiczny rozdział historii Pałacu Below

Z Pałacem Below związana jest również historia Henrietty von Below. Kobieta była właścicielką majątku w okresie poprzedzającym zakończenie II wojny światowej. Według lokalnych przekazów była dobrze znana mieszkańcom Sławutówka i cieszyła się ich sympatią. W 1945 roku do majątku wkroczyli żołnierze Armii Czerwonej. Wtedy doszło do tragedii, która na stałe zapisała się w historii tego miejsca. Według zachowanych lokalnych relacji Henrietta zaprosiła żołnierzy do pałacu, próbując w ten sposób ochronić siebie i osoby pracujące w majątku. Później została wyprowadzona do ogrodu. Według przekazów odmówiła tańca z jednym z żołnierzy i została postrzelona. Ranna przez kilka dni pozostawała bez odpowiedniej pomocy. Ostatecznie zmarła, a jej ciało zostało potajemnie pochowane obok wcześniej zmarłego męża. Ta opowieść jest dziś jednym z najbardziej charakterystycznych elementów historii Pałacu Below. Warto jednak zaznaczyć, że szczegółowy przebieg tych wydarzeń pochodzi przede wszystkim z lokalnych przekazów i opracowań krajoznawczych. Nie wszystkie szczegóły można niezależnie potwierdzić w dokumentach.

Po wojnie pałac popadł w ruinę

Po zakończeniu wojny dawna rezydencja przestała być prywatnym majątkiem. Obiekt przejęło Państwowe Gospodarstwo Rolne. Przez kolejne dziesięciolecia pałac stopniowo tracił swój dawny charakter. Po zakończeniu działalności PGR sytuacja obiektu jeszcze się pogorszyła i rezydencja zaczęła popadać w ruinę. Przełom przyszedł w 2001 roku, kiedy nowy właściciel przeprowadził gruntowny remont. Pałac odzyskał reprezentacyjny charakter i przez pewien czas funkcjonował jako obiekt hotelowy. To właśnie dzięki temu remontowi budynek przetrwał i nadal można oglądać jego charakterystyczną bryłę.

Co zobaczyć w Sławutówku?

Jeżeli planujesz wycieczkę w tę część Pomorza, Pałac Below warto potraktować jako jeden z punktów większej trasy. Na miejscu interesujący jest przede wszystkim sam pałac, jego charakterystyczna wieżyczka, park oraz staw. Warto również zwrócić uwagę na położenie rezydencji. Sławutówko znajduje się na skraju Puszczy Darżlubskiej, dzięki czemu można połączyć zwiedzanie z krótkim spacerem po okolicy.

W pobliżu znajduje się Park Ewolucji, a nieco dalej Osada Słowiańska Sławutowo i Pomorska Osada Średniowieczna Sławny Gród. To dobre uzupełnienie wycieczki, szczególnie jeśli podróżują z tobą dzieci. Pałac znajduje się także na Szlaku Dworów i Pałaców Północnych Kaszub. Jest więc dobrym punktem dla osób, które podczas podróży po regionie szukają nie tylko plaż i nadmorskich miejscowości, ale również zabytków związanych z historią Pomorza.