Mocne słowa metropolity gdańskiego. Biskupi apelują do MEN przed 1 września

Do rozpoczęcia roku szkolnego zostało już niewiele czasu. Właśnie teraz Prezydium Konferencji Episkopatu Polski opublikowało obszerne oświadczenie dotyczące wychowania dzieci i młodzieży oraz zmian wprowadzanych w polskich szkołach. W dokumencie znalazły się mocne słowa pod adresem Ministerstwa Edukacji Narodowej.

Dla Gdańska sprawa ma dodatkowy wymiar. Pod oświadczeniem podpisał się abp Tadeusz Wojda SAC, metropolita gdański i przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski. Razem z abp. Józefem Kupnym oraz bp. Markiem Marczakiem przedstawił stanowisko Episkopatu przed rozpoczęciem nowego roku szkolnego.

Metropolita gdański podpisał ważne oświadczenie

Dokument otrzymał tytuł „Młody człowiek zasługuje na więcej”. Biskupi piszą w nim o roli rodziny, szkoły, państwa i wspólnot religijnych w wychowaniu młodego pokolenia. Już na początku zaznaczają, że odpowiedzialność za dzieci i młodzież nie może spoczywać wyłącznie na jednej instytucji. Zwracają uwagę między innymi na osłabienie więzi rodzinnych, sąsiedzkich i rówieśniczych oraz na problemy młodych ludzi funkcjonujących w świecie intensywnej komunikacji cyfrowej.

To jednak kolejne części dokumentu przynoszą najbardziej konkretne stanowisko wobec zmian, które dotyczą polskich szkół.

Lekcje religii w szkołach. Episkopat domaga się zmian

Najwięcej miejsca poświęcono lekcjom religii w szkołach. Prezydium KEP przekonuje, że religia nie powinna być traktowana jako przywilej Kościoła. Biskupi określają ją jako konstytucyjne prawo uczniów i rodziców, związane z wolnością sumienia i wyznania oraz prawem rodziców do wychowywania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami. Jednocześnie krytykują rozwiązania dotyczące organizacji tych zajęć. Wskazują na jedną godzinę religii tygodniowo, umieszczanie jej przed rozpoczęciem albo po zakończeniu obowiązkowych zajęć, możliwość łączenia klas oraz niewliczanie oceny z religii do średniej ocen. Zdaniem hierarchów nie są to pojedyncze, oderwane od siebie decyzje. W oświadczeniu oceniają, że wszystkie te rozwiązania prowadzą do marginalizacji religii w polskiej szkole. Dlatego Prezydium KEP apeluje o „niezwłoczne przywrócenie właściwego miejsca” lekcjom religii oraz podjęcie realnego dialogu z przedstawicielami wspólnot religijnych.

Co zmieniło się w organizacji religii?

Obecne zasady obowiązują od 1 września 2025 roku. Religia jest prowadzona w wymiarze jednej godziny tygodniowo, a zajęcia co do zasady organizuje się przed obowiązkowymi zajęciami edukacyjnymi albo bezpośrednio po nich. Wcześniej standardem były dwie godziny religii tygodniowo. Zmniejszenie tego wymiaru było możliwe za zgodą biskupa diecezjalnego Kościoła katolickiego albo władz zwierzchnich innych kościołów i związków wyznaniowych. Wprowadzono także zasadę, zgodnie z którą ocena z religii i etyki nie jest wliczana do średniej ocen. Możliwe jest również łączenie uczniów na tych zajęciach w grupy, zgodnie z obowiązującymi zasadami organizacyjnymi. To właśnie te zmiany biskupi wskazują jako przykład stopniowego ograniczania znaczenia religii w szkole.

„Religia albo etyka”. Biskupi popierają obywatelski projekt

Episkopat nie ograniczył się jednak do krytyki obecnych przepisów. W oświadczeniu znalazło się także poparcie dla obywatelskiego projektu ustawy dotyczącego religii i etyki. Biskupi uważają, że każdy uczeń powinien mieć w szkole zajęcia, które pozwolą mu rozmawiać o odpowiedzialności, godności osoby, uczciwości, solidarności i sensie wspólnego życia. W ich ocenie formacja do wartości nie musi stać w sprzeczności z pluralizmem. Ma natomiast tworzyć przestrzeń do dialogu pomimo różnic.

Z tego powodu Prezydium KEP opowiada się za rozwiązaniem, w którym uczeń wybiera religię albo etykę. Projekt, o którym mowa w oświadczeniu, zakłada dwie obowiązkowe godziny religii lub etyki tygodniowo. Ocena z tych przedmiotów miałaby być umieszczana na świadectwie, uwzględniana przy promocji do następnej klasy i wliczana do średniej ocen. Pod projektem podpisało się około 500 tysięcy osób.

Edukacja zdrowotna od 1 września. Będzie obowiązkowa

Drugim dużym tematem oświadczenia jest edukacja zdrowotna. Od 1 września 2026 roku przedmiot będzie obowiązkowy w klasach IV do VIII szkół podstawowych oraz przez dwa lata nauki w szkołach ponadpodstawowych. Biskupi zaznaczają, że sama potrzeba edukacji zdrowotnej nie budzi ich sprzeciwu. W dokumencie przyznają, że taki przedmiot może być ważny dla profilaktyki chorób, zdrowia psychicznego oraz kształtowania odpowiedzialnych postaw społecznych. Ich zastrzeżenia dotyczą jednak tego, jak przedstawiane są niektóre zagadnienia.

Prezydium KEP pisze o obawach dotyczących wizji człowieka, małżeństwa i rodziny, która ich zdaniem wyłania się z założeń programowych oraz publikowanych podręczników. Właśnie dlatego biskupi „z troską i niepokojem” odnoszą się do decyzji MEN o obowiązkowym charakterze przedmiotu od początku nowego roku szkolnego.

Najwięcej emocji budzi temat seksualności

Szczególnie mocno w oświadczeniu wybrzmiewa kwestia edukacji dotyczącej seksualności. MEN przewidziało, że zagadnienia dotyczące zdrowia seksualnego będą realizowane w ramach nieobowiązkowego modułu. Pozostała część edukacji zdrowotnej będzie natomiast obowiązkowa. W programie znalazły się między innymi kwestie bezpieczeństwa, higieny cyfrowej, odżywiania, profilaktyki uzależnień, zdrowia psychicznego, fizycznego i społecznego oraz pierwszej pomocy. Zdaniem Episkopatu samo pozostawienie modułu dotyczącego seksualności jako nieobowiązkowego nie rozwiązuje problemu.

Biskupi podkreślają, że wychowanie w tej sferze powinno szanować prawo rodziców do decydowania o kształcie edukacji dzieci. W ich ocenie państwo powinno wspierać rodzinę w wychowaniu, a nie przejmować jej podstawowych funkcji. Hierarchowie wskazują również, że seksualność powinna być przedstawiana w perspektywie relacji małżeńskich i rodzinnych. W oświadczeniu wyrażają także niepokój związany z brakiem, ich zdaniem, jednoznacznego stanowiska, że małżeństwo jest związkiem kobiety i mężczyzny.

Apel do rodziców. „Korzystajcie ze swoich praw”

Ważną część stanowiska KEP stanowi apel skierowany bezpośrednio do rodziców. Biskupi proszą, aby rodzice interesowali się treściami, których uczą się ich dzieci, angażowali się w życie szkoły i korzystali z przysługujących im praw. Szczególnie dużo uwagi, jak wynika z dokumentu, powinna dotyczyć tematów związanych z wychowaniem i najbardziej wrażliwymi obszarami rozwoju młodych ludzi. Episkopat podkreśla przy tym, że rodzina powinna pozostać ważnym uczestnikiem procesu wychowawczego. Państwo, zdaniem hierarchów, powinno ją w tym zadaniu wspierać. To podejście jest obecne w całym oświadczeniu. Biskupi wskazują, że wychowanie nie może być sprowadzone wyłącznie do programu szkolnego. Ich zdaniem konieczna jest współpraca wszystkich środowisk mających wpływ na rozwój dzieci i młodzieży.

„Zabrakło szerokiego dialogu”. Mocny zarzut wobec MEN

Prezydium KEP krytycznie ocenia również sposób przygotowania założeń programowych edukacji zdrowotnej. W dokumencie biskupi wskazują, że przy ich tworzeniu zabrakło szerokiego dialogu ze środowiskami odpowiedzialnymi za wychowanie. Stwierdzają także, że postulaty i prośby Kościoła rzymskokatolickiego nie zostały uwzględnione.

Hierarchowie apelują o merytoryczne konsultacje z rodzicami, środowiskami wychowawczymi i wspólnotami wyznaniowymi. Chcą również wspólnego wypracowania treści programowych, które szanowałyby światopogląd wszystkich rodziców, dzieci i młodzieży. W ocenie KEP tak ważny obszar edukacji wymaga szerokiego społecznego konsensusu, przejrzystości programowej oraz realnego udziału rodziców i środowisk wychowawczych.

Biskupi zwracają się do nauczycieli i wychowawców

Oświadczenie kończy się słowami skierowanymi do osób, które każdego dnia pracują z dziećmi i młodzieżą. Prezydium KEP wyraża wdzięczność rodzicom, nauczycielom i wychowawcom za podejmowanie trudu wychowania opartego na wartościach. Szczególne podziękowania kieruje do nauczycieli religii, którym dziękuje za wytrwałość i poświęcenie w obliczu kolejnych zmian.

Biskupi deklarują także gotowość Kościoła do wspierania rodzin. Wymieniają między innymi konsultacje, przygotowywanie programów wspierających rodziny, rozwijanie pomocy psychologicznej oraz tworzenie przestrzeni dialogu pomiędzy szkołą, rodzicami i wspólnotami religijnymi.

Na kilka dni przed rozpoczęciem roku szkolnego Prezydium KEP przedstawiło więc stanowisko obejmujące zarówno organizację lekcji religii, jak i obowiązkową edukację zdrowotną. Dokument został podpisany przez abp. Tadeusza Wojdę SAC, abp. Józefa Kupnego i bp. Marka Marczaka.