Sezon na grzyby. Jeden błąd może skończyć się wysoką grzywną. Tego nie zbieraj

W lasach stanowiących własność Skarbu Państwa zasadą jest swobodny dostęp oraz możliwość zbierania płodów runa leśnego na własne potrzeby. Dotyczy to również grzybów. Polskie przepisy nie określają ogólnego limitu kilogramów, które jedna osoba może zebrać podczas grzybobrania.

Inaczej wygląda sytuacja w przypadku zbioru prowadzonego na skalę przemysłową. Taka działalność wymaga umowy z właściwym nadleśnictwem. Nadleśniczy może odmówić jej zawarcia, jeśli uzna, że zbiór zagraża środowisku leśnemu.

Sam brak limitu wagowego nie oznacza jednak pełnej swobody. O legalności zbioru decydują także miejsce, gatunek grzyba i sposób prowadzenia grzybobrania.

Grzyby chronione. Jadalny gatunek też może być objęty zakazem

Jednym z najczęstszych błędów jest założenie, że skoro grzyb jest jadalny, można go bez przeszkód zabrać z lasu. Nie zawsze tak jest.

Rozporządzenie Ministra Środowiska z 9 października 2014 r. wyróżnia grzyby objęte ochroną ścisłą i częściową. Wśród nich znajdują się również gatunki uznawane za jadalne.

Do przykładów grzybów jadalnych objętych ochroną ścisłą należą m.in. maślak trydencki, boczniak mikołajkowy i soplówka jeżowata. Wśród gatunków chronionych częściowo znajdują się natomiast m.in. smardz jadalny, smardz stożkowaty, smardz wyniosły, żagwica listkowata i żagiew wielogłowa.

W przypadku ochrony ścisłej przepisy zabraniają m.in. zbioru, pozyskiwania, umyślnego niszczenia, zrywania i uszkadzania chronionych okazów oraz niszczenia ich siedlisk.

Smardze pod ochroną częściową z ważnym wyjątkiem

Szczególne zasady dotyczą smardzów. Smardz jadalny, smardz stożkowaty czy smardz wyniosły podlegają ochronie częściowej, ale zakres ochrony zależy również od miejsca występowania.

Przepisy przewidują wyjątki dotyczące okazów rosnących m.in. w ogrodach, uprawach ogrodniczych, szkółkach leśnych oraz na terenach zieleni. Oznacza to, że tego samego gatunku nie można oceniać wyłącznie na podstawie jego nazwy. Znaczenie ma także lokalizacja.

To jeden z powodów, dla których przed zebraniem rzadkiego lub nietypowego grzyba warto upewnić się nie tylko co do jego jadalności, lecz także statusu ochronnego.

Zakaz zbierania grzybów w parkach narodowych i rezerwatach

Osobna grupa ograniczeń dotyczy terenów objętych szczególną ochroną przyrody.

W parkach narodowych i rezerwatach przyrody obowiązuje co do zasady zakaz zbierania dziko występujących grzybów. Wyjątki mogą dotyczyć jedynie miejsc wyraźnie do tego wyznaczonych.

W parku narodowym takie miejsca może wyznaczyć jego dyrektor, a w rezerwacie przyrody regionalny dyrektor ochrony środowiska.

Oznacza to, że nawet pospolitego borowika czy podgrzybka nie można legalnie zerwać tylko dlatego, że nie jest gatunkiem chronionym. W takim przypadku zakaz wynika ze statusu terenu, a nie z ochrony konkretnego grzyba.

Zakaz wstępu do lasu również bez tablicy

Ustawa o lasach przewiduje stały zakaz wstępu do niektórych części lasów państwowych. Dotyczy on m.in.:

• upraw leśnych do 4 metrów wysokości,
• powierzchni doświadczalnych,
• drzewostanów nasiennych,
• ostoi zwierząt,
• źródlisk rzek i potoków,
• terenów zagrożonych erozją.

Szczególną uwagę trzeba zwrócić na młode uprawy leśne. W ich przypadku zakaz wstępu obowiązuje także wtedy, gdy teren nie został oznaczony tablicą.

To ważne podczas grzybobrania, ponieważ młode nasadzenia mogą być słabo widoczne, a grzybiarz może uznać je za zwykłą część lasu.

Okresowy zakaz wstępu podczas sezonu grzybowego

Nadleśniczy może również czasowo zamknąć część lasu.

Okresowy zakaz wstępu może zostać wprowadzony m.in. z powodu wysokiego zagrożenia pożarowego, uszkodzenia drzewostanu, degradacji runa leśnego, prowadzenia prac związanych z gospodarką leśną albo pozyskania drewna.

W praktyce oznacza to, że miejsce dostępne jeszcze kilka dni wcześniej może zostać czasowo zamknięte. Lasy Państwowe publikują informacje o takich ograniczeniach.

Za wejście na teren objęty zakazem możliwy jest mandat.

Las prywatny także może być zamknięty

Inne zasady obowiązują w lasach prywatnych. Właściciel lasu niestanowiącego własności Skarbu Państwa może zakazać wstępu na swój teren. Zakaz powinien zostać odpowiednio oznaczony. Brak ogrodzenia nie oznacza więc automatycznie prawa do wejścia. Jeżeli właściciel oznaczył teren jako niedostępny, grzybiarz powinien respektować takie ograniczenie.

Dodatkowe zakazy mogą obejmować również tereny wojskowe i poligony.

Grzywna do 250 zł za zbieranie grzybów w miejscu zabronionym

Kodeks wykroczeń przewiduje sankcje dla osób, które zbierają grzyby w niedozwolonym miejscu albo robią to w niedozwolony sposób.

Zgodnie z art. 153 Kodeksu wykroczeń może za to grozić grzywna do 250 zł albo nagana.

To jednak nie jest jedyna możliwa kara. Odpowiedzialność zależy od rodzaju naruszenia. Inne przepisy dotyczą złamania zakazu wstępu, inne niszczenia runa leśnego, a jeszcze inne zerwania gatunku objętego ochroną.

Niszczenie grzybni i ściółki także podlega karze

Podczas grzybobrania nie wolno również niszczyć środowiska leśnego. Artykuł 163 Kodeksu wykroczeń przewiduje grzywnę albo naganę dla osoby, która rozgarnia ściółkę oraz niszczy grzyby lub grzybnię.

Oznacza to, że intensywne rozkopywanie runa w poszukiwaniu młodych owocników może zostać potraktowane jako wykroczenie. Grzyby powinny być zbierane w sposób, który nie powoduje niszczenia grzybni ani siedliska.

Nawet 5000 zł za zerwanie chronionego grzyba

Najwyższe sankcje mogą dotyczyć naruszenia przepisów o ochronie gatunkowej.

Ustawa o ochronie przyrody przewiduje odpowiedzialność za łamanie zakazów odnoszących się do chronionych gatunków grzybów. Kodeks wykroczeń określa ogólną wysokość grzywny na poziomie od 20 do 5000 zł, jeżeli przepis szczególny nie przewiduje innej sankcji.

W określonych przypadkach możliwa jest również kara aresztu.

Nie oznacza to jednak, że za każde zerwanie chronionego grzyba automatycznie nakładana jest maksymalna kara 5000 zł. Wymiar sankcji zależy od okoliczności sprawy i kwalifikacji konkretnego czynu.

Przypadkowe uszkodzenie a świadome zerwanie grzyba

Przepisy dotyczące ochrony gatunkowej rozróżniają również zachowania umyślne.

W odniesieniu do części czynności mowa jest wprost o umyślnym niszczeniu, zrywaniu lub uszkadzaniu chronionych okazów.

Przypadkowe nadepnięcie na niewidoczny grzyb nie jest więc automatycznie tym samym co świadome zerwanie rzadkiego gatunku i zabranie go do domu.

Znaczenie mają konkretne okoliczności oraz to, jaki zakaz został naruszony.

Źródła

• Rozporządzenie Ministra Środowiska z 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów.
• Ustawa z 28 września 1991 r. o lasach.
• Ustawa z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody.
• Ustawa z 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń.
• Lasy Państwowe – informacje dotyczące zakazów wstępu do lasów i zasad zbierania płodów runa leśnego.
• Państwowa Inspekcja Sanitarna – materiały dotyczące bezpiecznego grzybobrania.