Duże zmiany w Archidiecezji Gdańskiej. Kuria zapowiada nowości dla wiernych

Czy parafia będzie czymś więcej niż miejscem niedzielnej Mszy świętej? Takie podejście chce rozwijać Archidiecezja Gdańska. Nowy program duszpasterski obejmie wszystkie parafie, a jego realizacja będzie wiązała się z konkretnymi zadaniami dla proboszczów i większą rolą osób świeckich. O szczegółach rozmawialiśmy z przedstawicielem gdańskiej Kurii.

Abp Tadeusz Wojda wprowadza nowy program duszpasterski. Zmiany obejmą wszystkie parafie

3 listopada 2026 roku metropolita gdański abp Tadeusz Wojda wydał dekret zatwierdzający i wprowadzający program duszpasterski „Parafia wspólnotą misyjną” na rok 2026/2027. Dokument dotyczy wszystkich parafii Archidiecezji Gdańskiej i wyznacza kierunek działań na najbliższy rok duszpasterski. Program nie powstał wyłącznie na potrzeby Pomorza. To ogólnopolska inicjatywa przygotowana przez Komisję Duszpasterstwa Konferencji Episkopatu Polski i zatwierdzona przez KEP. W Gdańsku postanowiono jednak przełożyć jej założenia na konkretne zadania, uwzględniające potrzeby lokalnych wspólnot. Podczas przygotowań wykorzystano również wnioski z prac Archidiecezjalnej Rady Duszpasterskiej oraz Rady Młodzieży Archidiecezji Gdańskiej.

Najważniejsza zmiana dotyczy sposobu funkcjonowania parafii. Nie ma ona być wyłącznie miejscem sprawowania liturgii, organizowania nabożeństw i uroczystości religijnych. Ma stać się wspólnotą, w której wierni budują relacje, wzajemnie się wspierają i aktywnie uczestniczą w życiu Kościoła.

W praktyce oznacza to większy nacisk na osobistą formację, wspólne inicjatywy i odpowiedzialność parafian. Jak wyjaśnia ks. Krzysztof Borysewicz, dyrektor Wydziału Duszpasterskiego Kurii Metropolitalnej Gdańskiej, w rozmowie z Pulsem Gdańska, podstawą tych zmian jest pogłębienie relacji wiernych z Chrystusem.

- Najważniejszym celem programu jest umacnianie parafii jako żywej wspólnoty uczniów Chrystusa, a nie wyłącznie miejsca sprawowania liturgii i organizowania wydarzeń religijnych. Punktem wyjścia jest troska o osobistą więź z Jezusem Chrystusem każdego z należących do parafii. Chodzi o pogłębianie życia duchowego przez zasłuchanie w słowo Boże, modlitwę i życie sakramentalne. Z tej relacji z Jezusem powinny wyrastać zaangażowanie w życie parafii, wzajemna troska i gotowość do dzielenia się wiarą. W praktyce chcielibyśmy, aby parafie stawały się miejscami, w których wierni nie tylko uczestniczą w nabożeństwach, ale również budują relacje, wspólnie podejmują inicjatywy i czują się odpowiedzialni za swoją wspólnotę - mówi ks. Krzysztof Borysewicz w rozmowie z Pulsem Gdańska.

Katechezy dla dorosłych, kursy ewangelizacyjne i pomoc samotnym. Co zmieni się w parafiach?

Założenia programu mają przełożyć się na konkretne działania. Archidiecezja Gdańska przygotowała szczegółowy dokument, w którym wskazano zadania podstawowe i propozycje uzupełniające. Podzielono je na cztery obszary: duszpasterski, katechetycznoewangelizacyjny, charytatywny oraz administracyjnoorganizacyjny. Wśród propozycji znalazły się katechezy dla dorosłych, kursy ewangelizacyjne, spotkania biblijne i tworzenie zespołów ewangelizacyjnych. Kuria zachęca także do zapewnienia wiernym możliwości osobistej modlitwy w otwartych kościołach poza godzinami nabożeństw. Ważnym elementem ma być rozwijanie formacji liturgicznej.

Osobny obszar stanowi, działalność charytatywna. Szczególną rolę mają odgrywać Parafialne Zespoły Caritas, które powinny umacniać współpracę z Caritas Archidiecezji Gdańskiej. Pomoc nie ma ograniczać się do wsparcia materialnego. Istotne będzie również rozpoznawanie potrzeb mieszkańców, przeciwdziałanie samotności i budowanie relacji z osobami, które potrzebują zainteresowania i wsparcia.

Program przewiduje ponadto rozwijanie działalności parafialnych rad duszpasterskich i ekonomicznych. Wierni mają mieć większy udział w planowaniu działań i wykorzystywaniu swoich umiejętności na rzecz wspólnoty.

- W Archidiecezji Gdańskiej przygotowaliśmy szczegółowy program, który przekłada ogólnopolskie założenia opracowane przez Komisję Duszpasterstwa Konferencji Episkopatu Polski na konkretne działania możliwe do podjęcia w parafiach. Dokument obejmuje cztery wymiary życia parafialnego: duszpasterski, katechetycznoewangelizacyjny, charytatywny oraz administracyjnoorganizacyjny. W każdym z nich wskazano zadania podstawowe oraz propozycje działań uzupełniających. Przykładowo zachęcamy do rozwijania katechez dla dorosłych, organizowania kursów ewangelizacyjnych, tworzenia zespołów ewangelizacyjnych, zapewniania wiernym możliwości osobistej modlitwy w otwartych kościołach również poza godzinami nabożeństw czy rozwijania formacji liturgicznej - wyjaśnia ks. Krzysztof Borysewicz.

- W obszarze charytatywnym szczególny nacisk położono na umacnianie Parafialnych Zespołów Caritas i ich współpracę z Caritas Archidiecezji Gdańskiej. Chodzi nie tylko o pomoc materialną, ale również o rozpoznawanie potrzeb, przeciwdziałanie samotności i budowanie chrześcijańskiego braterstwa. Ważnym elementem jest także rozwijanie działalności rad parafialnych oraz ekonomicznych, a także współodpowiedzialności świeckich za życie wspólnoty. Nie oznacza to jednak, że każda parafia ma realizować wszystkie wymienione inicjatywy. Program pozostawia przestrzeń na wybór konkretnych działań, z uwzględnieniem lokalnych możliwości, dotychczasowych doświadczeń i specyfiki danej wspólnoty - dodaje dyrektor Wydziału Duszpasterskiego Kurii Metropolitalnej Gdańskiej.

To ważne zastrzeżenie dla mieszkańców. Nie oznacza ono bowiem, że w każdej parafii pojawi się taki sam zestaw spotkań i wydarzeń. Konkretne działania będą zależały od potrzeb wspólnoty, jej dotychczasowej działalności oraz możliwości organizacyjnych.

Nowe obowiązki dla proboszczów. Nie wystarczy samo ogłoszenie programu

Wprowadzenie programu wiąże się z obowiązkami dla proboszczów i administratorów parafii. Zgodnie z dekretem mają oni współpracować z parafialnymi radami duszpasterskimi oraz osobami zaangażowanymi w życie wspólnoty. Wspólnie powinni rozpoznać lokalne potrzeby, ocenić możliwości i wybrać konkretne działania, które zostaną podjęte. Oznacza to konieczność przyjrzenia się dotychczasowemu funkcjonowaniu parafii. W niektórych miejscach potrzebne może być stworzenie nowych grup, w innych rozwinięcie już istniejących inicjatyw albo większe otwarcie na osoby, które dotychczas nie uczestniczyły aktywnie w życiu wspólnoty.

Realizacja programu jest obowiązkowa dla wszystkich parafii Archidiecezji Gdańskiej. Nie oznacza to jednak, że każda z nich będzie musiała zorganizować wszystkie działania wymienione w dokumencie. Ważne jest przede wszystkim wybranie tych, które odpowiadają na rzeczywiste potrzeby wiernych.

- Program został formalnie wprowadzony dekretem Arcybiskupa Metropolity Gdańskiego, a zatem jego realizacja jest obligatoryjnym zadaniem powierzonym parafiom naszej archidiecezji. Nie chcemy jednak, aby był postrzegany jako kolejny zestaw administracyjnych obowiązków. Zależy nam przede wszystkim na tym, by proboszczowie podejmowali refleksję nad rozwojem swoich wspólnot wspólnie z parafialnymi radami duszpasterskimi i ekonomicznymi, przedstawicielami grup i ruchów kościelnych oraz innymi zaangażowanymi wiernymi. Rady duszpasterskie powinny być rzeczywistą przestrzenią konsultacji, rozeznawania potrzeb i wspólnego planowania, a nie jedynie gremiami spotykającymi się przy okazji większych wydarzeń - tłumaczy ks. Krzysztof Borysewicz w rozmowie z Pulsem Gdańska.

W praktyce większe znaczenie mają więc zyskać osoby świeckie, które do tej pory nie zawsze miały możliwość współdecydowania o kierunkach działalności parafii. Kuria chce, aby rady duszpasterskie nie ograniczały się do formalnych spotkań, lecz rzeczywiście uczestniczyły w rozpoznawaniu problemów i planowaniu inicjatyw.

Kuria będzie monitorować realizację programu. Co będą musiały zrobić parafie?

Za koordynację wdrażania programu odpowiada Wydział Duszpasterski Kurii Metropolitalnej Gdańskiej. Jego zadaniem będzie wspieranie parafii oraz monitorowanie podejmowanych działań. Przewidziano także zebranie informacji o zrealizowanych inicjatywach i ich efektach. Nie chodzi jednak wyłącznie o sprawdzenie, ile spotkań, kursów czy wydarzeń udało się zorganizować. Ważniejsze będzie to, czy podejmowane działania rzeczywiście wpłynęły na życie wspólnoty, zwiększyły aktywność wiernych i pomogły w budowaniu relacji.

- Za koordynację wdrażania programu w Archidiecezji Gdańskiej odpowiada Wydział Duszpasterski Kurii Metropolitalnej Gdańskiej, który będzie wspierał parafie w jego wdrażaniu oraz monitorował przebieg podejmowanych działań. Przewidujemy również podsumowanie jego realizacji, między innymi poprzez zebranie informacji z parafii o podjętych inicjatywach i ich owocach. Nie zależy nam jednak wyłącznie na statystykach. Ważniejsze będzie pytanie, czy dzięki podejmowanym działaniom wzrasta zaangażowanie świeckich, rozwijają się relacje, umacnia się współpraca i czy parafia skuteczniej dociera z Ewangelią do ludzi - informuje dyrektor Wydziału Duszpasterskiego.

Czy mieszkańcy Gdańska i Pomorza mogą spodziewać się nowych spotkań?

Dla wiernych najważniejsze pozostaje pytanie o to, co zmieni się w ich najbliższym otoczeniu. Czy w parafiach pojawią się nowe spotkania, dodatkowe zajęcia i możliwości zaangażowania? Kuria zapowiada, że tak, choć wiele będzie zależało od decyzji podejmowanych przez lokalnych duszpasterzy. W jednej wspólnocie priorytetem może być regularna katecheza dla dorosłych, w innej kurs ewangelizacyjny lub spotkania biblijne. Są również parafie, które mogą skoncentrować się na rozwoju wolontariatu, odwiedzaniu osób samotnych albo tworzeniu przestrzeni do spotkań i integracji mieszkańców.

Przewidziano także współpracę sąsiednich parafii. To rozwiązanie może być szczególnie przydatne tam, gdzie jedna wspólnota nie ma wystarczających możliwości, aby samodzielnie przygotować określone przedsięwzięcie.

- Zdecydowanie tak, choć charakter tych inicjatyw będzie zależał od poszczególnych parafii. Nie zamierzamy narzucać wszystkim identycznego kalendarza wydarzeń. W jednej parafii może pojawić się regularna katecheza dla dorosłych, w innej kurs ewangelizacyjny, spotkania biblijne czy dodatkowe możliwości adoracji Najświętszego Sakramentu. Gdzie indziej priorytetem będzie rozwój wolontariatu, odwiedzanie osób samotnych albo tworzenie przestrzeni do spotkań i integracji parafian. Ważne będą również inicjatywy podejmowane wspólnie przez sąsiednie parafie, zwłaszcza tam, gdzie samodzielna organizacja określonych działań byłaby trudna - zapowiada ks. Krzysztof Borysewicz.

Kuria podkreśla również, że wierni powinni być informowani o wybranych kierunkach działań i zapraszani do współpracy. Nowe inicjatywy mają coraz częściej powstawać dzięki wspólnemu zaangażowaniu księży i parafian, a nie wyłącznie jako gotowe propozycje przygotowane przez duchownych.

- Chcielibyśmy, aby parafie informowały wiernych o wybranych kierunkach działań i zapraszały ich do współpracy. Istotne jest bowiem, aby nowe inicjatywy nie były wyłącznie propozycją przygotowaną przez księży dla parafian, ale coraz częściej owocem wspólnego zaangażowania. Warto też podkreślić, że nie każda zmiana musi oznaczać nowe wydarzenie. Czasami równie ważne będzie otwarcie kościoła na osobistą modlitwę, stworzenie okazji do rozmowy po niedzielnej Mszy św. czy zainteresowanie się osobami, które pozostają na marginesie życia wspólnotowego - podkreśla przedstawiciel Kurii.

Anonimowość w parafiach i oddalanie się wiernych od Kościoła. To chcą zmienić

Za nowym programem stoi również próba odpowiedzi na problemy współczesnych wspólnot. Jednym z nich jest anonimowość, szczególnie widoczna w dużych parafiach miejskich. Wierni często uczestniczą w niedzielnych nabożeństwach, ale nie nawiązują bliższych relacji z innymi osobami i nie angażują się w pozostałe obszary życia parafii. Ważnym wyzwaniem pozostaje również formacja dorosłych oraz docieranie do osób, które z różnych powodów oddaliły się od Kościoła. Program ma zachęcać do tworzenia wspólnot otwartych na osoby poszukujące, a także do takiego przeżywania wiary, które będzie widoczne w codziennych relacjach i działaniach.

W przygotowaniu lokalnych założeń uwzględniono między innymi wnioski Archidiecezjalnej Rady Duszpasterskiej i Rady Młodzieży. Jak zaznacza ks. Krzysztof Borysewicz, nie chodzi o przekreślenie dotychczasowej działalności parafii, lecz o dostrzeżenie jej mocnych stron i rozwijanie tych obszarów, które wymagają większej uwagi.

- Przede wszystkim należy podkreślić, że „Parafia wspólnotą misyjną” jest ogólnopolskim programem duszpasterskim przygotowanym przez Komisję Duszpasterstwa Konferencji Episkopatu Polski. W naszej archidiecezji postanowiliśmy nadać mu konkretny wymiar, opracowując zadania możliwe do podjęcia w lokalnych wspólnotach. W przygotowaniu programu uwzględniliśmy także wnioski wypracowane przez Archidiecezjalną Radę Duszpasterską oraz Radę Młodzieży Archidiecezji Gdańskiej. Punktem wyjścia jest przekonanie, że parafia powinna być przede wszystkim wspólnotą ludzi zjednoczonych wokół Jezusa Chrystusa. Jej misyjność nie polega jedynie na organizowaniu wydarzeń ewangelizacyjnych, ale na takim przeżywaniu wiary, aby stawała się ona świadectwem dla innych - mówi dyrektor Wydziału Duszpasterskiego.

- Dostrzegamy potrzebę pogłębiania osobistej relacji z Chrystusem, rozwijania formacji dorosłych, większego zaangażowania świeckich, umacniania relacji międzyludzkich i przezwyciężania anonimowości, która może pojawiać się szczególnie w dużych parafiach. Wyzwaniem jest również docieranie do osób, które z różnych powodów oddaliły się od Kościoła, oraz budowanie wspólnot otwartych na osoby poszukujące. Nie chodzi przy tym o przekreślanie dotychczasowego duszpasterstwa. W naszych parafiach dzieje się wiele dobra, które chcemy dostrzegać, umacniać i rozwijać - dodaje ks. Krzysztof Borysewicz.

Większa odpowiedzialność osób świeckich ma mieć także znaczenie dla samych duchownych. Proboszczowie będą zachęcani do rozpoznawania talentów parafian, powierzania im konkretnych zadań i rozwijania współpracy z osobami zaangażowanymi w życie wspólnoty. Dzięki temu księża będą mogli w większym stopniu koncentrować się na głoszeniu Słowa Bożego, sprawowaniu sakramentów i duchowym towarzyszeniu wiernym.

Dekret abp. Tadeusza Wojdy wszedł w życie z dniem ogłoszenia. Program „Parafia wspólnotą misyjną” będzie realizowany w Archidiecezji Gdańskiej w roku duszpasterskim 2026/2027. Jego wdrażanie koordynuje Wydział Duszpasterski Kurii Metropolitalnej Gdańskiej.