- 22 postępowania IPN. Śledczy badają działania SB i dyrekcji zakładów
- 87 osób zwolnionych z pracy. To nie musi być pełna lista pokrzywdzonych
- IPN szuka osób represjonowanych po Czerwcu 1976
- Czerwiec 1976 na Pomorzu. Strajkowali także pracownicy Stoczni Gdańskiej
- Zwolnienia, „ścieżki zdrowia” i inwigilacja. Represje dotknęły robotników
- Po ponad 50 latach IPN chce ustalić odpowiedzialność za represje
Wydarzenia sprzed ponad 50 lat kojarzą się przede wszystkim z Radomiem i Ursusem. Protesty przeciwko podwyżkom cen żywności miały jednak również duży zasięg na Pomorzu. Dziś śledczy próbują ustalić, kto odpowiadał za represje wobec robotników i jak wielu ludzi poniosło konsekwencje udziału w strajkach.
22 postępowania IPN. Śledczy badają działania SB i dyrekcji zakładów
Pion śledczy Instytutu Pamięci Narodowej w Gdańsku i Bydgoszczy prowadzi łącznie 22 postępowania karne dotyczące represji po protestach z czerwca 1976 roku. Sprawy obejmują wydarzenia na terenie dzisiejszego województwa pomorskiego i kujawsko-pomorskiego. Śledczy chcą ustalić, w jaki sposób wybierano osoby przeznaczone do zwolnienia i kto odpowiadał za podejmowanie decyzji o ich dalszym prześladowaniu. Pod lupą prokuratorów znalazły się zarówno działania funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa, jak i rola dyrekcji zakładów pracy. Badane są nie tylko zwolnienia, ale również późniejsze szykany. Chodzi między innymi o inwigilację, nieuzasadnione zatrzymania i rewizje, prowokacje oraz próby utrudniania pokrzywdzonym znalezienia nowego zatrudnienia.
- Będziemy ustalać odpowiedzialność funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa, którzy typowali osoby do zwolnienia, a także rolę dyrekcji zakładów pracy. Interesują nas masowe zwolnienia, ale również działania podejmowane wobec uczestników protestów po ich zakończeniu. Badamy przypadki utrudniania znalezienia pracy, ograniczania działalności społecznej, inwigilacji, zatrzymań, nieuzasadnionych rewizji i prowokacji - przekazał Tomasz Jankowski, prokurator i naczelnik Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Gdańsku.
87 osób zwolnionych z pracy. To nie musi być pełna lista pokrzywdzonych
Jednym z ważnych ustaleń prokuratorów jest liczba 87 osób zwolnionych z pracy na terenie ówczesnego województwa gdańskiego. To jednak nie oznacza, że lista pokrzywdzonych jest kompletna. Śledczy dopiero analizują dokumenty i próbują ustalić, ilu kolejnych pracowników mogło doświadczyć represji. Jankowski wyjaśnił, że liczba osób, które mogły zostać poszkodowane, będzie zależała od wyników dalszych poszukiwań archiwalnych. Prokuratorzy chcą dotrzeć do dokumentacji zakładów pracy, odnaleźć listy zwolnionych i sprawdzić, jakie działania podejmowano wobec poszczególnych pracowników.
- Na terenie ówczesnego województwa gdańskiego ustaliliśmy dotychczas 87 osób, które zostały zwolnione z pracy. Nie wiemy jeszcze, jaka będzie ostateczna liczba pokrzywdzonych. Może się ona zwiększyć po przeanalizowaniu dokumentacji i ustaleniu kolejnych osób, wobec których stosowano represje. Chcemy dotrzeć do tych ludzi, przesłuchać ich i poznać ich relacje - mówił prokurator.
Nie wszystkie informacje o represjach musiały zostać zachowane w dokumentach Służby Bezpieczeństwa. Dlatego tak istotne będą również świadectwa samych uczestników wydarzeń. Wiele z tych osób wciąż żyje i może opowiedzieć o tym, co spotkało je po zakończeniu protestów.
IPN szuka osób represjonowanych po Czerwcu 1976
Prokuratorzy liczą na bezpośredni kontakt z osobami, które w 1976 roku zostały zwolnione z pracy lub były później represjonowane przez Służbę Bezpieczeństwa. Chodzi zarówno o uczestników strajków, jak i pracowników, wobec których stosowano szykany ze względu na ich udział w protestach.
- Liczymy na to, że pokrzywdzeni będą zgłaszać się do nas sami. Niezależnie od tego będziemy analizować dokumentację zakładów pracy, szukać list osób zwolnionych i na tej podstawie kontaktować się z nimi, aby przeprowadzić przesłuchania. Duża część tych osób wciąż żyje, dlatego mamy możliwość uzyskania ich relacji i skonfrontowania ich z zachowanymi dokumentami - zapowiedział Tomasz Jankowski.
IPN apeluje do byłych pracowników zakładów przemysłowych, którzy po protestach z czerwca 1976 roku stracili zatrudnienie lub doświadczyli innych represji, o kontakt z oddziałami w Gdańsku i Bydgoszczy. Ich zeznania mogą pomóc odtworzyć przebieg wydarzeń i ustalić, kto odpowiadał za podejmowane działania.
Czerwiec 1976 na Pomorzu. Strajkowali także pracownicy Stoczni Gdańskiej
Czerwiec 1976 roku najczęściej kojarzony jest z protestami w Radomiu, Ursusie i Płocku. Sprzeciw wobec decyzji władz objął jednak znacznie większy obszar kraju. Jak zwrócił uwagę dr Marek Szymaniak, dyrektor Oddziału IPN w Gdańsku, wydarzenia te miały również istotny wymiar na Pomorzu i Kujawach.
Według oficjalnych danych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych strajki w związku z zapowiedzianymi podwyżkami podjęło w całym kraju ponad 12,5 tys. osób. Wśród protestujących znaleźli się także pracownicy pomorskich zakładów przemysłowych. Strajkowano między innymi w Stoczni Gdańskiej im. Lenina, a do protestów przyłączały się załogi innych przedsiębiorstw.
- Czerwiec 1976 roku kojarzy się przede wszystkim z Radomiem i Ursusem. Trzeba jednak pamiętać, że protesty miały również bardzo ważny wymiar na Pomorzu i Kujawach. W Stoczni Gdańskiej im. Lenina i innych zakładach naszego regionu strajkowało kilka tysięcy osób. To część historii, o której również powinniśmy pamiętać - podkreślił dr Marek Szymaniak.
Bezpośrednim powodem protestów była zapowiedź gwałtownych podwyżek cen żywności. 24 czerwca 1976 roku władze poinformowały, że mięso i jego przetwory mają podrożeć o 69 proc., nabiał o 50 proc., warzywa o 30 proc., a cukier aż o 100 proc. Dla wielu rodzin oznaczało to poważne obciążenie domowych budżetów. W Gdańsku strajk rozpoczęli pracownicy Stoczni Gdańskiej im. Lenina. Do protestu dołączyły również załogi innych zakładów, w tym ZREMB-u i BUDIMOR-u. Robotnicy domagali się wycofania podwyżek, ale zwracali także uwagę na codzienne problemy, trudne warunki pracy i sytuację mieszkaniową. Władze ostatecznie wycofały się z zapowiedzianych zmian cen, jednak dla wielu uczestników protestów problemy dopiero się zaczynały.
Zwolnienia, „ścieżki zdrowia” i inwigilacja. Represje dotknęły robotników
Dr Marek Szymaniak zwrócił uwagę, że konsekwencje udziału w protestach nie ograniczały się do utraty zatrudnienia. Część robotników była bita, a później poddawana inwigilacji. Osobom, które straciły pracę, utrudniano znalezienie nowego zatrudnienia. Represje wpływały więc nie tylko na samych uczestników strajków, ale również na ich najbliższych.
- Setki osób zwalniano dyscyplinarnie, bito podczas tak zwanych ścieżek zdrowia, inwigilowano i utrudniano im znalezienie nowej pracy. Traktowano ich jak obywateli drugiej kategorii. Trzeba pamiętać, że robotnicy protestowali również w obronie swoich rodzin. Podwyżki cen żywności uderzały przecież bezpośrednio w polskie rodziny i ich codzienne życie. Ci ludzie sprzeciwiali się decyzjom, które miały realny wpływ na to, czy będą w stanie utrzymać swoje domy - powiedział dyrektor gdańskiego oddziału IPN.
Szymaniak podkreślił, że skala represji pokazuje, jak poważne konsekwencje mogło mieć wystąpienie przeciwko decyzjom komunistycznych władz. Uczestnicy protestów musieli mierzyć się nie tylko z utratą pracy, ale także z działaniami aparatu bezpieczeństwa, które miały ograniczyć ich możliwości powrotu do normalnego życia.
Po ponad 50 latach IPN chce ustalić odpowiedzialność za represje
Prowadzone postępowania mają pozwolić odtworzyć mechanizm represji i wskazać osoby odpowiedzialne za podejmowane działania. Wśród badanych czynów znajdują się podejrzenia dotyczące naruszania praw pracowniczych oraz nietykalności cielesnej. Wskazywane kwalifikacje prawne obejmują art. 218 § 1a i art. 217 § 1 Kodeksu karnego. Ostateczna ocena będzie zależała od ustaleń poczynionych w toku śledztw.
Dla Instytutu ważne jest również przywrócenie pamięci o robotnikach z Pomorza i Kujaw, których losy nie zawsze pojawiają się w opowieściach o Czerwcu 1976. Śledczy chcą ustalić nie tylko przebieg samych protestów, lecz także to, co działo się z ich uczestnikami w kolejnych miesiącach i latach.
- Po ponad 50 latach podejmujemy próbę prawnego osądu tych wydarzeń. Chcemy ustalić stan faktyczny i pokazać społeczeństwu skalę działań funkcjonariuszy państwa komunistycznego, którzy prowadzili masową inwigilację uczestników protestów. Nie możemy ograniczać się wyłącznie do samego momentu strajku. Równie ważne jest to, co spotkało tych ludzi później i jakie konsekwencje ponieśli za swój sprzeciw - zaznaczył dr Marek Szymaniak.
Komentarze (0)