reklama

Opłaty za śmieci wzrosły o 245 proc. Samorządy mają dość obecnego systemu

Opublikowano:
Autor:

Opłaty za śmieci wzrosły o 245 proc. Samorządy mają dość obecnego systemu - Zdjęcie główne
Autor: magnific

reklama
Udostępnij na:
Facebook
Wiadomości GdańskWystarczy spojrzeć na rachunki, by zauważyć, że wywóz śmieci staje się coraz większym obciążeniem dla domowych budżetów. Teraz pojawiła się propozycja zmian, która może wywrócić obecne zasady do góry nogami. Gdańsk zabiera głos.
reklama
reklama

Rosnące rachunki za odbiór odpadów coraz mocniej obciążają domowe budżety. Samorządowcy wskazują, że obecny system finansowania gospodarki odpadami wymaga reformy. Podczas spotkania poświęconego Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta przedstawiono dane dotyczące skali podwyżek oraz rozwiązanie, które ma zmienić zasady ponoszenia kosztów. Projekt odpowiedniej ustawy wciąż czeka na decyzję rządu.

Wywóz śmieci podrożał o 245 proc. Tak zmieniły się opłaty

Różnica między wzrostem cen odbioru odpadów a drożyzną dotyczącą innych produktów jest wyjątkowo duża. Z analizy danych Głównego Urzędu Statystycznego, przeprowadzonej przez prof. Tomasza Wójtowicza z Akademii Górniczo-Hutniczej, wynika, że od maja 2017 roku do maja 2026 roku ceny wywozu śmieci wzrosły aż o 245 proc. W tym samym okresie ogólny poziom cen towarów i usług zwiększył się o 59 proc., a żywności o 70 proc. Skalę zmian dobrze pokazuje prosty przykład. Zakupy, które w 2017 roku kosztowały 100 zł, w maju 2026 roku były warte około 159 zł. Gdyby jednak ceny jedzenia rosły w tempie opłat za wywóz śmieci, za te same produkty trzeba byłoby zapłacić aż 345 zł.

reklama

Problem nie dotyczy wyłącznie wieloletnich zmian. Od stycznia 2025 roku do czerwca 2026 roku opłaty za odbiór odpadów zwiększyły się o 11,2 proc. W tym samym czasie ogólny poziom cen wzrósł o 3,2 proc. Oznacza to, że koszty wywozu śmieci rosły ponad trzykrotnie szybciej niż ceny pozostałych towarów i usług. Rosną również wydatki samorządów. W latach 2015–2025 koszty gospodarki odpadami w przeliczeniu na jednego mieszkańca zwiększyły się o 106 proc. Dla porównania ilość odpadów przypadających na jedną osobę wzrosła o 35 proc. To właśnie rosnące koszty funkcjonowania systemu, a nie tylko ilość produkowanych śmieci, stanowią jeden z najważniejszych problemów zgłaszanych przez gminy.

Gdańsk chce zmiany zasad finansowania odpadów. Kto powinien płacić?

O potrzebie reformy mówił Piotr Kryszewski, dyrektor zarządzający ds. Zielonego Gdańska, reprezentujący Unię Metropolii Polskich im. Pawła Adamowicza. Podczas śniadania prasowego poświęconego ROP zwrócił uwagę, że około jedna trzecia kosztów systemu gospodarowania odpadami jest związana z opakowaniami. Samorządy nie decydują jednak o tym, jakie opakowania trafiają na rynek. Nie mają również bezpośredniego wpływu na ich konstrukcję czy możliwości późniejszego przetworzenia. Mimo to muszą finansować ich odbiór i zagospodarowanie, a wydatki są uwzględniane w kosztach ponoszonych przez mieszkańców.

reklama

Piotr Kryszewski zwrócił uwagę na bezpośrednie konsekwencje obecnego modelu dla gospodarstw domowych.

– Mieszkańcy widzą to w każdym rachunku. Koszty rosną szybciej niż inflacja, a my nie mamy innego narzędzia niż podwyżka opłaty. Tymczasem jedna trzecia kosztów systemu to opakowania, o których gminy nie decydują. ROP to najprostszy sposób, żeby ten rachunek trafił do właściwego adresata – mówi Piotr Kryszewski, dyrektor zarządzający ds. Zielonego Gdańska, reprezentujący Unię Metropolii Polskich im. Pawła Adamowicza.

Proponowanym rozwiązaniem jest Rozszerzona Odpowiedzialność Producenta (ROP). To mechanizm, zgodnie z którym firmy wprowadzające produkty w opakowaniach na rynek ponoszą finansową odpowiedzialność za ich zbiórkę i recykling. W praktyce oznaczałoby to zmianę obecnego podziału kosztów. Większą część wydatków związanych z opakowaniami pokrywaliby producenci, a nie samorządy i mieszkańcy. Znaczenie miałby również rodzaj zastosowanego materiału. Im łatwiejsze opakowanie do przetworzenia, tym niższa opłata dla przedsiębiorstwa.

reklama

3,6 mld zł na opakowania. Producenci pokrywają tylko 19 proc. kosztów

Dane dotyczące finansowania gospodarki odpadami pokazują, jak duże pieniądze są zaangażowane w obecny system. W 2023 roku zbiórka i zagospodarowanie odpadów opakowaniowych kosztowały około 3,6 mld zł. Było to około 31 proc. wszystkich wydatków gmin na gospodarkę odpadami. Producenci przekazali na ten cel za pośrednictwem organizacji odzysku szacunkowo 676 mln zł. Oznacza to, że pokryli zaledwie około 19 proc. kosztów. Pozostałą część finansowali mieszkańcy w ramach opłat za odbiór i zagospodarowanie śmieci. Jeszcze lepiej widać to w przeliczeniu na jednego mieszkańca. Gminy wydają średnio około 32 zł miesięcznie na osobę na funkcjonowanie systemu gospodarowania odpadami. Szacunkowo 10 zł z tej kwoty stanowią koszty związane z opakowaniami. Udział producentów wynosi natomiast około 1,84 zł.

ROP miałby zmienić te proporcje. Wysokość opłat ponoszonych przez przedsiębiorstwa zależałaby między innymi od rodzaju opakowania i możliwości jego ponownego przetworzenia. Nowe zasady miałyby również zachęcać firmy do ograniczania ilości materiałów trudnych do recyklingu.

Na obecnym modelu tracą także mieszkańcy, którzy nie zawsze mają możliwość wyboru opakowania produktu. Małgorzata Izdebska, sekretarz gminy Wołomin, reprezentująca Związek Miast Polskich, zwraca uwagę, że nawet osoby kupujące niewiele i starannie segregujące śmieci ponoszą koszty zagospodarowania opakowań.

– Dziś nie mamy wpływu na to, które z opakowań nadają się do recyklingu. Często też nie mamy po prostu wyboru dokonując zakupów, ile plastiku trafi później do naszego kosza. W opłacie za śmieci ponosimy koszty zbiórki i zagospodarowania opakowań, nawet jeśli kupujemy mało i segregujemy starannie. ROP to zmieni, wymuszając projektowanie opakowań zdalnych do recyklingu, a my zapłacimy tylko za te opakowania, które kupimy. – mówi Małgorzata Izdebska, Sekretarz Gminy Wołomin, reprezentująca Związek Miast Polskich.

System kaucyjny zmienił sytuację gminnych instalacji. Spadła wartość PET

Dodatkowym wyzwaniem dla branży odpadowej jest system kaucyjny, który działa w Polsce od października 2025 roku. Butelki PET i puszki, które wcześniej trafiały do żółtych worków i pojemników, są obecnie zwracane do sklepów. Zmiana ta wpłynęła na działalność instalacji komunalnych. Straciły one część wartościowych surowców, których sprzedaż przynosiła dodatkowe przychody i pomagała ograniczać koszty funkcjonowania całego systemu. Piotr Szewczyk, prezes zarządu Rady RIPOK, wskazuje na szczególnie dużą różnicę w przypadku tworzyw PET. Według przedstawionych przez niego danych cena tony przezroczystego plastiku spadła z około 4–5 tys. zł do około 1 tys. zł. Z kolei tona puszek aluminiowych jest warta około 9 tys. zł.

Utrata tych surowców oznacza dla instalacji mniejsze przychody. Przedstawiciel branży ostrzega, że większość z nich będzie musiała od stycznia podnieść opłaty za przyjmowanie odpadów.

– Z żółtego worka wyjęto dwa najcenniejsze surowce: puszki, których tona jest warta ok. 9 tys. zł, i butelki PET. Cena przezroczystego PET spadła z 4–5 tys. zł do ok. 1 tys. zł za tonę. Większość instalacji będzie musiała od stycznia podnieść opłaty za przyjmowanie odpadów. Cała Europa zaczęła od ROP, a dopiero potem wprowadziła kaucję. My zrobiliśmy odwrotnie i teraz za to płacimy – mówi Piotr Szewczyk, Prezes Zarządu Rady RIPOK.

Sławomir Kiszkurno, prezes zarządu spółki Port Czystej Energii, podkreśla, że koszty zbiórki i recyklingu opakowań są już ponoszone przez obywateli. Wprowadzenie ROP miałoby zmienić przede wszystkim sposób ich finansowania.

– Koszty zbiórki i recyklingu opakowań istnieją i są w 100% ponoszone już dziś – pokrywają je obywatele w rachunkach za odpady. Wdrożenie ROP to wyłącznie przesunięcie płatności: mniejszy rachunek za odpady w gminie – czyli od mieszkańca – w zamian za groszowe kwoty doliczone do produktu. Bilans dla gospodarstwa domowego pozostanie neutralny – dodaje Sławomir Kiszkurno, Prezes Zarządu spółki Port Czystej Energii.

Czy ROP podniesie ceny w sklepach? Naukowcy policzyli każdy grosz

Jedną z największych obaw związanych z planowaną reformą jest możliwość wzrostu cen produktów. Przeciwnicy zmian przekonują, że dodatkowe opłaty dla producentów mogą zostać przeniesione na klientów.

Naukowcy z AGH, prof. Tomasz Wójtowicz i dr Jacek Wolak, sprawdzili, jak modelowa opłata ROP mogłaby wpłynąć na ceny popularnych produktów. Przyjęli przy tym niekorzystny dla konsumentów scenariusz, w którym przedsiębiorstwa przenoszą na klientów wszystkie dodatkowe koszty.

Przykładowe wyliczenia przedstawiają się następująco:

  • Mleko UHT w kartonie o pojemności 1 litra: cena 3,78 zł, modelowa opłata ROP wyniosłaby 5 groszy.
  • Sok w kartonie o pojemności 1 litra: cena 7,48 zł, opłata wyniosłaby 5,4 grosza.
  • Napój gazowany w butelce PET o pojemności 0,5 litra: cena 4,98 zł, opłata wyniosłaby 3,7 grosza.
  • Dżem w słoiku o pojemności 280 g: cena 6,59 zł, opłata wyniosłaby 3,4 grosza.

Źródło: ekspertyza AGH „Wpływ opłat ROP na ceny produktów i popyt na napoje”.

Analiza objęła 13 produktów o łącznej wartości około 93 zł. Według wyliczeń suma modelowych opłat wyniosłaby około 45 groszy, czyli zaledwie 0,5 proc. wartości zakupów. Dla porównania naukowcy przywołali również opłatę cukrową, która wynosi co najmniej 50 groszy za litr napoju. Modelowa opłata ROP w przypadku litra słodzonego napoju wyniosłaby około 3 grosze. Byłaby więc około 15 razy niższa. Samorządowcy przekonują, że takie kwoty byłyby znacznie mniej odczuwalne niż kolejne podwyżki opłat za odbiór odpadów. Szczególnie istotne może być to dla mieszkańców gmin wiejskich, gdzie zbiórka śmieci jest droższa ze względu na rozproszoną zabudowę i większe odległości między gospodarstwami.

Mariusz Marszał ze Związku Gmin Wiejskich RP zwraca uwagę, że różnice w kosztach odbioru odpadów są szczególnie odczuwalne poza dużymi miastami.

– Na wsi zbiórka odpadów jest droższa niż w mieście, bo zabudowa jest rozproszona, a odległości duże. Mieszkańcy gmin wiejskich płacą więc relatywnie więcej. Kilka groszy na kartonie mleka to dla rodziny nic w porównaniu z kolejną podwyżką opłaty za śmieci. Pieniądze z ROP są nam potrzebne, żeby różnice między gminami się nie pogłębiały – mówi Mariusz Marszał ze Związku Gmin Wiejskich RP.

Ustawa o ROP od miesięcy czeka na decyzję rządu. Co z projektem UC100?

Zmiany, o które apelują samorządy i przedstawiciele branży komunalnej, nie zostały jeszcze przyjęte. Projekt ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych, oznaczony symbolem UC100, od 19 sierpnia 2026 roku czeka na rozpatrzenie przez Stały Komitet Rady Ministrów. Dokument ma wprowadzić nowe zasady odpowiedzialności producentów za opakowania i zmienić sposób finansowania ich zbiórki oraz recyklingu. Projekt popierają wszystkie korporacje samorządowe oraz organizacje branży komunalnej. Ich przedstawiciele apelują do rządu o przyspieszenie prac i skierowanie ustawy do Sejmu. Wskazują przy tym na ograniczony czas. Do końca kadencji parlamentu pozostał niespełna rok. Jeżeli projekt nie zostanie odpowiednio szybko przyjęty przez rząd, może nie zdążyć, przejść całej procedury legislacyjnej przed końcem obecnej kadencji. Organizacje samorządowe i przedstawiciele branży gospodarki odpadami domagają się pilnego przyjęcia projektu UC100. Stawką jest zmiana zasad finansowania systemu, w którym obecnie znaczną część kosztów związanych z opakowaniami ponoszą mieszkańcy.

reklama
reklama
Udostępnij na:
Facebook
wróć na stronę główną

ZALOGUJ SIĘ

Twoje komentarze będą wyróżnione oraz uzyskasz dostęp do materiałów PREMIUM

e-mail
hasło

Zapomniałeś hasła? ODZYSKAJ JE

Komentarze (0)
Wczytywanie komentarzy
logo