Nowa moneta NBP już w obiegu. Znalazł się na niej symbol Gdańska

14 października 2026 roku Narodowy Bank Polski wprowadził do obiegu monetę „Powrót Pomorza Gdańskiego do Polski w 1466 roku”. Jej emisja nawiązuje do zakończenia wojny trzynastoletniej i drugiego pokoju toruńskiego. Bank przygotował ją z myślą o kolekcjonerach zainteresowanych historią Polski i regionu.

Nowa moneta NBP kosztuje 1250 zł. Nakład jest ograniczony

Nominał monety wynosi 50 zł, jednak jej cena emisyjna to 1250 zł. Została wykonana ze srebra próby 999, ma średnicę 45 milimetrów i waży 62,20 grama. NBP zaplanował nakład do 4000 sztuk. Monetę można kupić w oddziałach okręgowych Narodowego Banku Polskiego oraz w internetowym sklepie Kolekcjoner. Cena emisyjna jest znacznie wyższa od nominału, ponieważ jest to specjalna emisja kolekcjonerska, a nie zwykła moneta przeznaczona do codziennych płatności.

Ograniczony nakład może zainteresować osoby zbierające numizmaty związane z historią Polski, szczególnie Pomorza i Gdańska. Nie oznacza jednak automatycznie, że zakup przyniesie zysk. Przyszła cena odsprzedaży będzie zależała od zainteresowania kolekcjonerów i sytuacji na rynku.

Bursztyn i herb Gdańska. Tak zaprojektowano monetę

Na rewersie umieszczono wizerunek króla Kazimierza Jagiellończyka. W tle znajduje się fragment pierwszej strony dokumentu drugiego pokoju toruńskiego. Po lewej stronie widnieje herb Gdańska wzorowany na odcisku pieczęci z 1457 roku. Uwagę przyciąga dekoracyjny element z bursztynu. Surowiec od wieków kojarzony z Pomorzem podkreśla regionalny charakter emisji. Wizerunek monarchy nawiązuje natomiast do fotografii jego nagrobka w Katedrze na Wawelu.

Awers przedstawia pieczęć majestatową Kazimierza Jagiellończyka na tle fragmentu dokumentu pokojowego. Projekt wykorzystuje historyczne źródła. Pieczęć królewska została opracowana na podstawie odlewu z XIX wieku, przechowywanego w zbiorach Pracowni Nauk Pomocniczych i Źródłoznawstwa Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Fragment dokumentu drugiego pokoju toruńskiego pochodzi ze zbiorów Archiwum Głównego Akt Dawnych. Moneta ma gładki brzeg, a zastosowany stempel pozwolił uzyskać wysoki relief. Połączenie królewskiego wizerunku, herbu miasta i fragmentu traktatu odwołuje się bezpośrednio do wydarzeń z XV wieku.

Wojna trzynastoletnia. Dlaczego Polska walczyła z Krzyżakami?

Wojna trzynastoletnia rozpoczęła się w 1454 roku. Jedną z jej głównych przyczyn był sprzeciw części mieszkańców państwa zakonnego wobec polityki Krzyżaków. Związek Pruski, skupiający miasta i rycerstwo przeciwne rządom zakonu, zwrócił się do króla Kazimierza Jagiellończyka z prośbą o przyłączenie ziem pruskich do Korony. Poselstwo przybyło do Krakowa w lutym 1454 roku. Król przyjął jego przedstawicieli, a następnie wydał akt inkorporacji ziem pruskich do Królestwa Polskiego. Decyzja doprowadziła do otwartego konfliktu z zakonem krzyżackim.

Początkowo pojawiały się nadzieje na szybkie zwycięstwo. Monarcha wkroczył do Prus w otoczeniu wojsk i dworzan, a część miast przyjmowała go przychylnie. Sytuacja zmieniła się po klęsce wojsk polskich w bitwie pod Chojnicami jesienią 1454 roku. Walki trwały przez kolejne lata. Obie strony odnosiły sukcesy i ponosiły porażki, a zdobywanie zamków, miast i kolejnych terytoriów wymagało znacznych nakładów finansowych oraz zaangażowania militarnego. Kazimierz Jagiellończyk mimo trudności nie zrezygnował z dążenia do przyłączenia spornych ziem.

Drugi pokój toruński w 1466 roku. Co odzyskała Polska?

Przełom nastąpił 19 października 1466 roku, kiedy w Toruniu zawarto drugi pokój toruński. Traktat zakończył wojnę trzynastoletnią, a jego uroczyste zaprzysiężenie odbyło się tego samego dnia w sali Dworu Artusa. Podczas ceremonii wielki mistrz zakonu krzyżackiego Ludwig von Erlichshausen klęczał przed Kazimierzem Jagiellończykiem, gwarantując dotrzymanie warunków umowy i wierność polskiemu królowi. Na mocy traktatu Pomorze Gdańskie, Warmia oraz ziemia chełmińska i michałowska znalazły się pod panowaniem polskiego monarchy. Terytoria te weszły w skład Prus Królewskich. Pozostała część państwa zakonnego zachowała odrębność, ale stała się lennem Polski.

Zakończenie konfliktu zmieniło układ sił nad Bałtykiem. Korona odzyskała ważne ziemie, a zakon krzyżacki utracił część swoich dotychczasowych wpływów. Traktat zakończył również trwający od ponad półtora wieku spór polsko krzyżacki o terytoria i dominację w regionie.

Dlaczego powrót Pomorza Gdańskiego był ważny dla Gdańska?

Odzyskanie Pomorza Gdańskiego miało znaczenie nie tylko polityczne, lecz także gospodarcze. Polska odzyskała kontrolę nad ujściem Wisły i umocniła dostęp do Morza Bałtyckiego. Wisła łączyła obszary położone w głębi kraju z wybrzeżem, umożliwiając transport towarów w kierunku portów. Kontrola nad jej ujściem sprzyjała rozwojowi handlu i wzmacniała gospodarczą pozycję Korony. Szczególne znaczenie miał Gdańsk. Położenie przy ujściu Wisły dawało miastu możliwość obsługi wymiany handlowej między polskim zapleczem a portami nadbałtyckimi. W kolejnych stuleciach Gdańsk stał się jednym z najważniejszych ośrodków handlowych Rzeczypospolitej.

Wydarzenia z 1466 roku na trwałe zapisały się w historii miasta i całego Pomorza. Ich znaczenie wynikało zarówno ze zmiany przynależności politycznej regionu, jak i z odzyskania dostępu do ważnego szlaku handlowego.

Kolejna moneta NBP jeszcze w październiku

Na 28 października 2026 roku Narodowy Bank Polski zapowiedział wprowadzenie do obiegu srebrnej monety o nominale 10 zł, upamiętniającej 220. rocznicę powstania przeciwko Królestwu Prus. Emisje kolekcjonerskie NBP służą upamiętnianiu ważnych wydarzeń historycznych, postaci oraz osiągnięć związanych z polską kulturą, nauką i tradycją. Wszystkie monety i banknoty emitowane przez bank, w tym kolekcjonerskie, są prawnym środkiem płatniczym w Polsce. Informacje o planowanych emisjach można znaleźć na stronie nbp.pl, a szczegóły dotyczące sprzedaży i dostępności numizmatów publikuje internetowy sklep Kolekcjoner.