Archidiecezja Gdańska rozpoczyna jeden z najważniejszych procesów beatyfikacyjnych ostatnich lat związanych z historią Pomorza. W centrum wydarzeń znajdzie się postać kapłana, którego działalność jeszcze przed wybuchem II wojny światowej budziła ogromne emocje zarówno w Wolnym Mieście Gdańsku, jak i poza jego granicami.
Uroczysta inauguracja diecezjalnego etapu procesu beatyfikacyjnego odbędzie się w czwartek 21 maja o godzinie 18.00 w Archikatedrze Oliwskiej. Liturgii przewodniczyć będzie metropolita gdański abp Tadeusz Wojda. Po Mszy Świętej zaplanowano pierwszą uroczystą sesję trybunału w refektarzu pocysterskim. To właśnie wtedy formalnie rozpocznie się postępowanie kanoniczne dotyczące ks. Jana Pawła Aeltermanna. Do udziału zaproszono kapłanów, osoby życia konsekrowanego oraz wszystkich wiernych. Wydarzenie wpisuje się również w obchody 100 lecia Archidiecezji Gdańskiej.
Kim był ks. Jan Paweł Aeltermann?
Ks. Jan Paweł Aeltermann urodził się w 1876 roku w Gdańsku. Po ukończeniu seminarium duchownego w Pelplinie przyjął święcenia kapłańskie w 1904 roku. Kilka lat później trafił do Mierzeszyna, z którym pozostał związany aż do śmierci. Od 1912 roku pełnił funkcję proboszcza miejscowej parafii. Był duchownym aktywnym, zaangażowanym w życie lokalnej społeczności i bardzo wyrazistym w swoich poglądach. W okresie międzywojennym jego działalność wzbudzała liczne dyskusje. Polska prasa oskarżała go nawet o antypolskie nastawienie. Spory zakończyły się procesami o zniesławienie, które duchowny wygrał.
Z czasem ks. Aeltermann coraz wyraźniej zaczął sprzeciwiać się rodzącemu się nazizmowi. Jego działalność szybko zwróciła uwagę niemieckich środowisk narodowosocjalistycznych.
„Swastyka czy krzyż Chrystusowy?”. Broszura ks. Aeltermanna wywołała poruszenie
Przełomowym momentem była publikacja broszury „Hakenkreuz oder Christenkreuz?”, czyli „Swastyka czy krzyż Chrystusowy?”, wydanej w maju 1933 roku przed wyborami do Volkstagu Wolnego Miasta Gdańska.
Kapłan otwarcie ostrzegał w niej przed ideologią nazistowską i podkreślał jej sprzeczność z chrześcijaństwem. W tamtym czasie podobne głosy należały do rzadkości, szczególnie na terenach silnie związanych z niemiecką polityką i wpływami narodowego socjalizmu.
Publikacja bardzo szybko stała się głośna. O broszurze zaczęto mówić nie tylko w Gdańsku, ale również w Niemczech, Polsce i Szwajcarii. Działalność duchownego była coraz dokładniej obserwowana przez niemieckie służby. W 1935 roku ks. Jan Paweł Aeltermann został zatrzymany przez Schutzpolizei pod zarzutem obrazy Adolfa Hitlera. Duchowny odzyskał wolność dopiero po interwencji biskupa Edwarda O’Rourke’a.
Aresztowanie i śmierć ks. Jana Pawła Aeltermanna
Po wybuchu II wojny światowej niemieckie represje wobec polskich duchownych rozpoczęły się niemal natychmiast. Kapłani, nauczyciele oraz przedstawiciele lokalnych elit trafiali na listy osób przeznaczonych do aresztowania i likwidacji. Ks. Jan Paweł Aeltermann znalazł się wśród nich bardzo szybko. Został aresztowany 21 listopada 1939 roku.
Już następnego dnia wraz z grupą około 60 Polaków przewieziono go do majątku Nowy Wiec koło Skarszew. Egzekucję przeprowadzili członkowie Einsatzgruppe oraz Selbstschutzu. Wśród zamordowanych znajdowali się również inni polscy księża.
Śmierć duchownego stała się jednym z symboli prześladowań Kościoła katolickiego oraz polskiej inteligencji na Pomorzu podczas II wojny światowej.
Ekshumacja i pamięć o ks. Janie Pawle Aeltermannie
W czerwcu 1945 roku szczątki zamordowanego kapłana zostały ekshumowane i pochowane przy kościele w Mierzeszynie. Pamięć o duchownym była przez lata pielęgnowana przez mieszkańców regionu. W kolejnych dekadach jego historia zaczęła wracać także do przestrzeni publicznej. W 2003 roku szkoła podstawowa w Mierzeszynie otrzymała imię ks. Jana Pawła Aeltermanna. Z kolei w 2020 roku przy ul. Wolności 19 odsłonięto pomnik poświęcony duchownemu. Inicjatorem przedsięwzięcia było Stowarzyszenie Wyżyna Gdańska.
Postać kapłana od lat zajmuje ważne miejsce w historii regionu i lokalnej pamięci mieszkańców gminy Trąbki Wielkie oraz całego Pomorza.
Proces beatyfikacyjny w Gdańsku. Jak będzie wyglądał etap diecezjalny?
Rozpoczynający się w Gdańsku proces beatyfikacyjny będzie pierwszym etapem wieloletniej procedury kościelnej. Na poziomie diecezjalnym zbierane będą dokumenty historyczne, świadectwa oraz materiały dotyczące życia i działalności duchownego. Analizowane będą również okoliczności jego śmierci. Kościół sprawdzi między innymi, czy ks. Jan Paweł Aeltermann poniósł śmierć męczeńską za wiarę. Dla Archidiecezji Gdańskiej rozpoczęcie procesu ma szczególne znaczenie również ze względu na jubileusz 100 lecia diecezji. Władze kościelne podkreślają, że jest to ważny moment dla całej wspólnoty wiernych oraz okazja do przypomnienia historii ludzi, którzy w czasie wojny pozostali wierni swoim przekonaniom mimo grożącego im niebezpieczeństwa.
Uroczystość w Archikatedrze Oliwskiej ma zgromadzić wiernych z różnych części Pomorza. Szczególnie licznie spodziewani są mieszkańcy Mierzeszyna oraz gminy Trąbki Wielkie, gdzie pamięć o ks. Janie Pawle Aeltermannie pozostaje nadal bardzo silna.
Komentarze (0)