To odkrycie może zmienić walkę z kleszczami. Skuteczność sięga 99 procent

Każdego roku wraz z nadejściem cieplejszych miesięcy wraca pytanie o skuteczną ochronę przed kleszczami. Tym razem odpowiedzi postanowili poszukać naukowcy z Kanady, a efekty ich pracy mogą okazać się ważne nie tylko dla zarządców terenów zielonych, ale również właścicieli ogrodów i działek.

Badania nad kleszczami przyniosły zaskakujące wyniki

Kleszcze od dawna przestały być problemem wyłącznie lasów. Coraz częściej spotykane są w parkach, na terenach rekreacyjnych, w miejskich zaroślach, na działkach oraz w przydomowych ogrodach. Zmieniające się warunki klimatyczne i rosnąca liczba zachorowań na boreliozę sprawiają, że naukowcy intensywnie poszukują metod pozwalających ograniczyć ryzyko kontaktu z tymi pasożytami. Jedno z najnowszych badań przeprowadził zespół z Uniwersytetu Ottawskiego, a jego wyniki opublikowano w specjalistycznym czasopiśmie "Ticks and Tick borne Diseases".

Eksperyment przeprowadzono na terenach rekreacyjnych w pobliżu Ottawy. Nie był to przypadkowy wybór. Od lat odnotowuje się tam wysoką aktywność kleszczy będących wektorami bakterii wywołujących boreliozę. Badacze chcieli sprawdzić, czy odpowiednio przygotowana warstwa drewnianych zrębków może ograniczyć liczbę pasożytów w miejscach, z których najczęściej korzystają spacerowicze.

Drewniane zrębki ograniczyły liczbę kleszczy nawet o 99 procent

Do badań wykorzystano dwa rodzaje zrębków z drewna jesionowego. Pierwszy stanowiły zwykłe, naturalne zrębki. Drugi został nasączony deltametryną, czyli substancją owadobójczą wykorzystywaną między innymi do zwalczania niektórych owadów i roztoczy. Materiał rozsypano wzdłuż ścieżek spacerowych, tworząc pas oddzielający trasy wykorzystywane przez ludzi od gęstej roślinności. Następnie przez dwa lata naukowcy monitorowali liczbę dorosłych kleszczy oraz ich nimf.

Wyniki okazały się bardzo wyraźne.

Zrębki nasączone deltametryną ograniczyły liczbę kleszczy nawet o 99 procent. Równie interesujące okazały się rezultaty uzyskane przy zastosowaniu zwykłych zrębków. W tym przypadku liczba pasożytów spadła średnio o 48 procent. Badacze podkreślają, że pokazuje to, iż skuteczność rozwiązania nie wynika wyłącznie z zastosowania środka chemicznego.

Dlaczego zwykłe drewniane zrębki również działają?

Zdaniem autorów publikacji kluczowe znaczenie mają właściwości samego drewna. Kleszcze najlepiej rozwijają się w wilgotnym środowisku. Wysoka trawa, zacienione miejsca oraz gęsta roślinność zapewniają im odpowiednie warunki do życia i przemieszczania się. Rozsypane drewniane zrębki tworzą natomiast suchą strefę oddzielającą wilgotną roślinność od ścieżek spacerowych. Taka powierzchnia utrudnia pasożytom przemieszczanie się w kierunku miejsc najczęściej odwiedzanych przez ludzi. Właśnie dlatego nawet naturalne zrębki, które nie zawierały żadnych środków chemicznych, pozwoliły niemal o połowę ograniczyć obecność kleszczy. Jak podkreśliła współautorka badania prof. Manisha A. Kulkarni, istnieją różne sposoby zarządzania środowiskiem, które mogą skutecznie zmniejszać liczbę kleszczy w najbardziej strategicznych miejscach.

Naukowcy wskazują, że metoda jest prosta i stosunkowo tania

Autorzy badania zwracają uwagę nie tylko na skuteczność rozwiązania, ale również na jego praktyczne zalety. Drewniane zrębki można pozyskiwać lokalnie, między innymi podczas prac pielęgnacyjnych prowadzonych w parkach, przy wycince drzew czy porządkowaniu terenów zielonych. Dzięki temu metoda nie wymaga kosztownych inwestycji ani specjalistycznej infrastruktury.

Zdaniem badaczy takie rozwiązanie mogłoby znaleźć zastosowanie przy ścieżkach spacerowych, wokół miejsc wypoczynku, placów zabaw, terenów rekreacyjnych oraz na obrzeżach ogrodów. Jednocześnie naukowcy zaznaczają, że deltametryna jest środkiem biobójczym. Jej stosowanie powinno odbywać się zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz zaleceniami producentów. Wyników badania nie należy interpretować jako zachęty do samodzielnego wykorzystywania tej substancji bez zachowania odpowiednich zasad bezpieczeństwa.

Same zrębki nie wystarczą. Eksperci przypominają o podstawowych zasadach ochrony

Autorzy publikacji podkreślają, że nawet bardzo wysokie wyniki uzyskane podczas eksperymentu nie oznaczają całkowitego wyeliminowania zagrożenia. Najlepsze rezultaty przynosi połączenie kilku metod ograniczających obecność kleszczy. Specjaliści zalecają regularne koszenie trawy, usuwanie zalegających liści oraz ograniczanie gęstych, wilgotnych zarośli. To właśnie takie miejsca tworzą idealne warunki do bytowania pasożytów.

Dodatkową ochronę może zapewnić tworzenie wyraźnych stref oddzielających miejsca wypoczynku od wysokiej roślinności. Badacze wskazują, że drewniane zrębki najlepiej sprawdzają się właśnie jako taka bariera. Po każdym pobycie w lesie, parku czy ogrodzie warto także dokładnie obejrzeć skórę oraz odzież. Wczesne usunięcie wbitego kleszcza znacząco ogranicza ryzyko zakażenia.

Borelioza to tylko jedno z zagrożeń przenoszonych przez kleszcze

Znaczenie podobnych badań rośnie wraz z liczbą zachorowań na choroby odkleszczowe. Według danych amerykańskich Centrów Kontroli i Zapobiegania Chorobom każdego roku w Stanach Zjednoczonych może dochodzić do około 476 tysięcy zakażeń boreliozą.

Rosnące statystyki są widoczne również w Europie i w Polsce. W 2025 roku w naszym kraju zarejestrowano około 30 tysięcy przypadków boreliozy, a najwięcej zachorowań odnotowano w województwach mazowieckim, lubelskim, podkarpackim oraz warmińsko mazurskim. Eksperci przypominają jednak, że borelioza nie jest jedyną chorobą przenoszoną przez kleszcze. Pasożyty mogą być również źródłem kleszczowego zapalenia mózgu, anaplazmozy oraz babeszjozy. W przypadku wszystkich tych schorzeń bardzo duże znaczenie ma szybkie rozpoznanie objawów i jak najszybsze rozpoczęcie leczenia.

Prosta metoda może znaleźć zastosowanie w wielu miejscach

Autorzy badania podkreślają, że wykorzystanie drewnianych zrębków nie powinno być traktowane jako jedyny sposób ochrony przed kleszczami. Wyniki eksperymentu pokazują jednak, że odpowiednie zagospodarowanie przestrzeni może znacząco ograniczyć liczbę pasożytów tam, gdzie ludzie przebywają najczęściej.

Badanie zwraca uwagę na rolę prostych rozwiązań opartych na zmianie otoczenia, a nie wyłącznie na stosowaniu środków chemicznych. To właśnie połączenie odpowiedniej pielęgnacji terenów zielonych, tworzenia suchych stref przy ścieżkach oraz przestrzegania podstawowych zasad profilaktyki może skutecznie zmniejszać ryzyko kontaktu z kleszczami.