Naukowcy znaleźli sposób na kleszcze. Skuteczność sięgnęła 99 proc.

Wraz z nadejściem cieplejszych miesięcy wraca temat kleszczy. Coraz więcej osób zwraca uwagę nie tylko na ich obecność w lasach, ale również w miejskich parkach, na terenach rekreacyjnych czy popularnych trasach spacerowych. To właśnie tam każdego roku dochodzi do tysięcy ukąszeń mogących prowadzić do groźnych chorób.

Naukowcy od dawna poszukują skutecznych sposobów ograniczenia liczby kleszczy bez konieczności stosowania rozległych oprysków. Najnowsze badanie przeprowadzone w Kanadzie wskazuje, że rozwiązanie może być prostsze i bardziej praktyczne, niż wcześniej przypuszczano.

Kleszcze przy ścieżkach pod lupą naukowców

Badanie opublikowane w czasopiśmie „Ticks and Tick-borne Diseases” przeprowadzono na terenach rekreacyjnych wokół Ottawy. Region ten od lat uznawany jest za obszar, na którym występuje duże zagęszczenie kleszczy mogących przenosić bakterie wywołujące boreliozę. Badacze skupili się na miejscach szczególnie istotnych z punktu widzenia bezpieczeństwa ludzi. Analizie poddano obrzeża ścieżek spacerowych, ponieważ właśnie tam najczęściej dochodzi do kontaktu człowieka z roślinnością, na której mogą znajdować się pasożyty.

Do eksperymentu wybrano 20 odcinków szlaków. Podzielono je na trzy grupy. Pierwsza pozostała bez żadnych zmian i pełniła funkcję kontrolną. Na kolejnych odcinkach wysypano zwykłe drewniane zrębki. W trzeciej grupie zastosowano ten sam materiał, jednak został on wcześniej nasączony deltametryną, czyli substancją owadobójczą wykorzystywaną między innymi do zwalczania roztoczy. Przez sześć tygodni podczas okresu największej aktywności kleszczy regularnie pobierano próbki i monitorowano liczbę pasożytów pojawiających się w pobliżu ścieżek. Badania prowadzono przez dwa sezony, obejmujące lata 2022 i 2023.

Drewniane zrębki przeciw kleszczom. Wyniki zaskoczyły badaczy

Rezultaty okazały się bardzo wyraźne. Nawet zwykłe drewniane zrębki przyniosły zauważalny efekt. W miejscach, gdzie je zastosowano, liczba kleszczy była średnio o 48 proc. niższa niż na odcinkach kontrolnych. Największą skuteczność osiągnięto jednak dzięki wykorzystaniu zrębków nasączonych deltametryną. W tym przypadku liczba dorosłych osobników oraz nimf spadła nawet o 99 proc. To szczególnie istotna informacja, ponieważ nimfy są jednym z najgroźniejszych stadiów rozwojowych kleszcza. Ze względu na niewielkie rozmiary bardzo trudno je zauważyć, a jednocześnie mogą skutecznie przenosić bakterie odpowiedzialne za rozwój boreliozy. Wyniki pokazują, że odpowiednio przygotowane obrzeża ścieżek mogą znacząco ograniczyć ryzyko kontaktu człowieka z pasożytem w miejscach najczęściej odwiedzanych przez spacerowiczów.

Dlaczego drewniane zrębki ograniczają liczbę kleszczy?

Naukowcy wskazują, że skuteczność tej metody wynika przede wszystkim ze zmiany warunków środowiskowych. Kleszcze najlepiej rozwijają się w wilgotnym otoczeniu, ukrywając się w wysokiej trawie, ściółce i gęstej roślinności. Warstwa zrębków tworzy natomiast suchą strefę oddzielającą ścieżkę od terenów porośniętych roślinami. Powstaje w ten sposób fizyczna bariera utrudniająca pasożytom przemieszczanie się w kierunku miejsc użytkowanych przez ludzi. W przypadku materiału wzbogaconego deltametryną działanie bariery dodatkowo wspiera środek owadobójczy.

Jak podkreślają autorzy badania, skuteczne ograniczanie liczby kleszczy nie zawsze wymaga kosztownych technologii czy rozległych działań obejmujących całe obszary leśne.

– To badanie pokazuje, że istnieją różne strategie zarządzania środowiskiem, które mogą skutecznie zmniejszać liczbę kleszczy w najbardziej strategicznych miejscach – wskazała prof. Manisha A. Kulkarni, jedna z autorek publikacji.

Borelioza w Polsce. Liczba zachorowań nadal rośnie

Wyniki badania zwracają uwagę w momencie, gdy liczba chorób odkleszczowych stale rośnie. Według danych amerykańskich Centers for Disease Control and Prevention każdego roku w Stanach Zjednoczonych może dochodzić nawet do około 476 tysięcy zakażeń boreliozą.

Podobny trend obserwowany jest również w Europie. W Polsce w 2025 roku odnotowano około 30 tysięcy przypadków boreliozy. Najwięcej zachorowań stwierdzono w województwach mazowieckim, lubelskim, podkarpackim oraz warmińsko mazurskim. Eksperci przypominają, że borelioza nie jest jedyną chorobą przenoszoną przez kleszcze. Pasożyty mogą odpowiadać także za rozprzestrzenianie kleszczowego zapalenia mózgu, anaplazmozy oraz babeszjozy. W przypadku wszystkich tych chorób ogromne znaczenie ma szybkie rozpoznanie zakażenia i odpowiednio wczesne rozpoczęcie leczenia.

Zmiany klimatu sprzyjają ekspansji kleszczy

Specjaliści od lat zwracają uwagę, że coraz większa liczba kleszczy jest związana ze zmianami zachodzącymi w środowisku. Łagodniejsze zimy sprawiają, że więcej osobników przeżywa do kolejnego sezonu. Wyższe temperatury wydłużają okres aktywności pasożytów, a zmiany w użytkowaniu terenów zielonych tworzą dla nich korzystniejsze warunki do rozwoju.

Nie bez znaczenia pozostaje również rosnąca liczebność zwierząt będących naturalnymi żywicielami kleszczy. Szczególną rolę odgrywają jelenie, sarny oraz gryzonie, które przyczyniają się do rozszerzania obszaru występowania tych pajęczaków. W efekcie kleszcze coraz częściej pojawiają się nie tylko w lasach, ale także na obrzeżach miast, w parkach oraz na terenach rekreacyjnych odwiedzanych każdego dnia przez tysiące osób.

Czy metoda z Kanady może znaleźć zastosowanie w Polsce?

Autorzy badania zwracają uwagę, że drewniane zrębki są rozwiązaniem stosunkowo prostym i niedrogim. Materiał mógłby pochodzić między innymi z lokalnych programów pielęgnacji zieleni oraz prac związanych z wycinką drzew.

Jednocześnie naukowcy podkreślają, że wykorzystanie deltametryny wymaga odpowiedniego nadzoru oraz przestrzegania zasad bezpieczeństwa. W badaniu środek stosowano wyłącznie do nasączania zrębków. Nie wykonywano oprysków otaczającej roślinności, co pozwalało ograniczyć wpływ na inne organizmy, w tym owady zapylające.

Badanie pokazuje jednak, że odpowiednio zaprojektowane strefy ochronne przy ścieżkach mogą stać się jednym z ważnych elementów walki z chorobami odkleszczowymi. W czasach, gdy liczba zachorowań na boreliozę rośnie zarówno w Polsce, jak i na świecie, nawet pozornie proste rozwiązania mogą mieć istotne znaczenie dla bezpieczeństwa osób korzystających z terenów zielonych.