Największą zmianą byłoby ponowne podniesienie powszechnego wieku emerytalnego do 67 lat i zrównanie go dla kobiet oraz mężczyzn. Obecnie kobiety mogą przechodzić na emeryturę po ukończeniu 60 lat, a mężczyźni po ukończeniu 65 lat.
Realizacja propozycji Forum Obywatelskiego Rozwoju i Warsaw Enterprise Institute oznaczałaby więc wzrost wieku emerytalnego o siedem lat dla kobiet i o dwa lata dla mężczyzn. W dalszej perspektywie granica przechodzenia na emeryturę miałaby być dodatkowo powiązana ze zmianami przeciętnej długości życia.
Autorzy raportu „Budżetowy S.O.S.” szacują potencjalny efekt takiej reformy na około 50 mld zł. Dłuższa aktywność zawodowa oznaczałaby bowiem dodatkowe lata opłacania składek oraz krótszy przeciętny okres pobierania świadczenia.
Nie jest to jednak obowiązujące rozwiązanie. Obecne przepisy nadal przewidują wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.
Koniec 13. i 14. emerytury
Kolejnym elementem proponowanej reformy jest rezygnacja z dwóch dodatkowych świadczeń wypłacanych seniorom. FOR i WEI proponują likwidację zarówno 13. emerytury, jak i 14. emerytury.
Zdaniem autorów raportu dodatkowe wypłaty nie są bezpośrednio związane z kapitałem zgromadzonym przez ubezpieczonych w systemie emerytalnym. Ich zdaniem podstawowym mechanizmem podnoszenia świadczeń powinna pozostać coroczna waloryzacja emerytur i rent.
Skala potencjalnych oszczędności jest duża. Ekonomiści wskazują, że zmiany w tym obszarze mogłyby przynieść efekt liczony w dziesiątkach miliardów złotych rocznie.
Na razie jednak 13. i 14. emerytura nadal funkcjonują na podstawie ustaw i są wypłacane zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Dłuższa praca i wyższe świadczenie
Podniesienie wieku emerytalnego wpływałoby nie tylko na moment zakończenia pracy, lecz także na wysokość przyszłych emerytur. Polski system opiera się między innymi na zgromadzonym kapitale i dalszym średnim trwaniu życia.
Każdy kolejny rok pracy może oznaczać dalsze składki odprowadzane do systemu. Jednocześnie późniejsze przejście na emeryturę skraca statystyczny okres, na który dzielony jest zgromadzony kapitał.
W efekcie dłuższa aktywność zawodowa może zwiększać miesięczne świadczenie. Skala takiego wzrostu zależy jednak od historii zatrudnienia, wysokości wynagrodzeń oraz składek konkretnej osoby.
800 plus z kryterium dochodowym
Plan FOR i WEI nie ogranicza się do systemu emerytalnego. Ekonomiści proponują również przebudowę programu 800 plus.
Dziś świadczenie w wysokości 800 zł miesięcznie na dziecko ma dla polskich rodzin charakter powszechny i co do zasady nie zależy od dochodu gospodarstwa domowego. Autorzy raportu chcą odejść od tej konstrukcji.
Proponują wprowadzenie kryterium dochodowego, tak aby świadczenie trafiało przede wszystkim do rodzin o niższych dochodach. Oznaczałoby to ograniczenie liczby osób uprawnionych do pobierania 800 plus.
Także ta zmiana wymagałaby jednak nowelizacji przepisów. Sam raport nie zmienia zasad wypłaty świadczenia.
Renta wdowia tylko dla części seniorów
Ekonomiści proponują również zmiany dotyczące renty wdowiej. Obecnie świadczenie pozwala łączyć własną emeryturę lub rentę z częścią renty rodzinnej po zmarłym małżonku.
FOR i WEI chcą, aby prawo do tego rozwiązania było dodatkowo uzależnione od sytuacji finansowej seniora. Kryterium dochodowe miałoby kierować wsparcie przede wszystkim do osób o niższych dochodach.
Autorzy zwracają uwagę na rosnące wydatki związane z tym rozwiązaniem. Według ich szacunków w docelowym modelu koszt renty wdowiej może sięgać od 12 do 16 mld zł rocznie.
Dziesiątki miliardów złotych w świadczeniach
Skala proponowanych zmian wynika przede wszystkim z wielkości wydatków państwa. Program 800 plus, dodatkowe emerytury oraz inne świadczenia społeczne kosztują budżet dziesiątki miliardów złotych rocznie.
W planie FOR i WEI ograniczenie części tych wydatków ma być jednym z głównych sposobów na zmniejszenie deficytu finansów publicznych. Ekonomiści wskazują również na potrzebę zmian poza systemem świadczeń.
Ich propozycje obejmują między innymi ograniczenie wzrostu kosztów administracji, większą kontrolę nad wydatkami poza budżetem państwa, uszczelnianie systemu podatkowego oraz sprzedaż części aktywów uznanych za niestrategiczne.
Deficyt i rosnący dług w tle reform
Źródłem całej dyskusji jest sytuacja finansów publicznych. Polska pozostaje objęta unijną procedurą nadmiernego deficytu, a prognozy wskazują na utrzymywanie się wysokiego deficytu także w kolejnych latach.
Komisja Europejska prognozowała, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wyniesie 6,5 proc. PKB w 2026 r. oraz 6,3 proc. PKB w 2027 r. Równocześnie relacja długu sektora publicznego do PKB ma rosnąć.
To właśnie zahamowanie tego trendu jest głównym założeniem raportu „Budżetowy S.O.S.”. Autorzy proponują ograniczenie wydatków oraz przebudowę części największych programów społecznych.
Żadna z tych rekomendacji nie jest jednak automatycznie zmianą prawa. Podniesienie wieku emerytalnego do 67 lat, likwidacja dodatkowych emerytur, kryterium dochodowe w 800 plus czy nowe zasady renty wdowiej wymagałyby decyzji ustawodawcy i przyjęcia odpowiednich ustaw.
Źródła:
- Forum Obywatelskiego Rozwoju i Warsaw Enterprise Institute – raport „Budżetowy S.O.S. Jak wyprowadzić finanse publiczne na prostą w ciągu 3 lat”
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych
- Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
- Instytut Emerytalny
- Komisja Europejska
Komentarze (0)