Noblista, premierzy i świadkowie historii. Co wydarzy się 4 czerwca w Gdańsku?

4 czerwca 1989 roku zapisał się w historii Polski jako data przełomu. W 2026 roku mija 37 lat od częściowo wolnych wyborów, które otworzyły drogę do demokratycznych przemian i stały się symbolem końca epoki komunizmu w Europie Środkowo Wschodniej. Właśnie tej rocznicy poświęcona będzie kulminacja Święta Wolności i Praw Obywatelskich 2026, która odbędzie się w Europejskim Centrum Solidarności oraz na Placu Solidarności w Gdańsku.

Program obchodów został zbudowany wokół pamięci o wydarzeniach sprzed lat, ale jego twórcy stawiają także pytania o współczesność. Jak dziś rozumiemy wolność? Jaką rolę odgrywa solidarność? Czy doświadczenia roku 1989 mogą być inspiracją dla kolejnych pokoleń?

37. rocznica wyborów 4 czerwca 1989 roku. Gdańsk przypomni o przełomowym wydarzeniu

Tegoroczne obchody mają szczególny wymiar. W czasach rosnących napięć politycznych, konfliktów zbrojnych i społecznych podziałów organizatorzy chcą zwrócić uwagę na znaczenie dialogu, odpowiedzialności obywatelskiej i demokratycznych wartości.

Rocznica wyborów z 4 czerwca 1989 roku pozostaje jednym z najważniejszych punktów odniesienia dla współczesnej historii Polski. To właśnie wtedy miliony obywateli po raz pierwszy od dekad mogły realnie wpłynąć na kształt życia publicznego. Efektem był początek przemian, które zmieniły nie tylko Polskę, ale także całą część Europy znajdującą się wcześniej za żelazną kurtyną.

Raport o pamięci 4 czerwca 1989 roku otworzy obchody w ECS

Pierwszym ważnym wydarzeniem będzie debata połączona z premierą raportu Narodowego Centrum Kultury poświęconego pamięci o wyborach z 1989 roku. Autorzy badania analizowali między innymi sposób, w jaki Polacy opowiadają dziś o transformacji ustrojowej, jakie emocje budzi 4 czerwca oraz czy wydarzenia sprzed 37 lat nadal pełnią rolę ważnego punktu odniesienia dla współczesnego społeczeństwa.

Dyskusja zgromadzi osoby zajmujące się badaniem pamięci społecznej, procesów historycznych i współczesnych postaw obywatelskich. Tematem rozmowy będzie również miejsce historii najnowszej w edukacji oraz przestrzeni publicznej.

Spacery po Europejskim Centrum Solidarności. Historia widziana oczami uczestników wydarzeń

W programie znalazły się również wyjątkowe spacery po wystawie stałej Europejskiego Centrum Solidarności.

To wydarzenia, które od lat przyciągają duże zainteresowanie uczestników Święta Wolności. Ich wyjątkowość polega na tym, że historię opowiadają osoby, które same były świadkami lub uczestnikami wydarzeń związanych z przemianami demokratycznymi.

Pierwszy spacer poprowadzi były premier RP Jan Krzysztof Bielecki, który w okresie działalności Solidarności angażował się w działalność opozycyjną i uczestniczył w procesach przemian ustrojowych.

Kolejne oprowadzanie przygotuje Anna Beata Bohdziewicz, fotografka i dokumentalistka od lat związana ze środowiskami opozycyjnymi. Jej zdjęcia utrwaliły zarówno codzienność PRL, jak i najważniejsze wydarzenia polityczne przełomu lat osiemdziesiątych.

Ostatni spacer poprowadzi Jacek Żakowski, dziennikarz, publicysta i współtwórca mediów związanych z ruchem Solidarności. Każde spotkanie ma mieć indywidualny charakter i pozwolić uczestnikom spojrzeć na historię z innej perspektywy.

Odznaka Solidarności i Praw Człowieka ECS trafi do trojga laureatów

W samo południe odbędzie się jedna z najważniejszych uroczystości tegorocznych obchodów. Europejskie Centrum Solidarności wręczy Odznaki Solidarności i Praw Człowieka, które honorują osoby angażujące się w działania na rzecz wolności, praw obywatelskich i dobra wspólnego.

W tym roku wyróżnieni zostaną Barbara Labuda, jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci opozycji demokratycznej, Jacek Petrycki, reżyser i operator filmowy dokumentujący najważniejsze wydarzenia współczesnej historii Polski, a także Adam Wajrak, dziennikarz i aktywista od lat zaangażowany w ochronę przyrody.

Forum Europa z widokiem na przyszłość. Debaty o Ukrainie i przyszłości Europy

Znaczną część dnia w ECS wypełni XII Międzynarodowe Forum „Europa z widokiem na przyszłość”.

Pierwszy panel poświęcony będzie odbudowie Ukrainy oraz współpracy międzynarodowej związanej z przygotowaniami do konferencji Ukraine Recovery Conference 2026, która jeszcze w czerwcu odbędzie się w Gdańsku. Uczestnicy będą rozmawiać o roli państw, samorządów, organizacji społecznych i biznesu w procesie odbudowy kraju po wojnie.

Druga część forum skoncentruje się na przyszłości europejskiej debaty publicznej. Rozmowa będzie dotyczyć znaczenia niezależnych mediów, wolności słowa oraz odpowiedzialności za jakość dyskusji publicznej w czasach dynamicznych zmian politycznych i społecznych.

Wśród uczestników znajdą się przedstawiciele środowisk eksperckich, redaktorzy mediów międzynarodowych oraz osoby od lat zaangażowane w rozwój współpracy europejskiej.

Uroczystość na Placu Solidarności będzie najważniejszym punktem obchodów

Kulminacyjnym momentem Święta Wolności i Praw Obywatelskich 2026 będzie uroczystość zaplanowana na godzinę 16.00 na Placu Solidarności.

To właśnie tutaj spotkają się uczestnicy wydarzeń historycznych, przedstawiciele władz państwowych, parlamentarzyści, samorządowcy oraz mieszkańcy Gdańska.

Rocznicowe wystąpienia poświęcone będą znaczeniu wyborów z 4 czerwca 1989 roku dla współczesnej Polski i Europy. W wydarzeniu udział wezmą między innymi laureat Pokojowej Nagrody Nobla Aleś Bialacki, była premier RP Hanna Suchocka, marszałek Senatu Małgorzata Kidawa Błońska, prezydent Gdańska Aleksandra Dulkiewicz, członkini zarządu województwa pomorskiego Agnieszka Baranowska, opozycjonistka Bożena Rybicka Grzywaczewska oraz Daria Śliwa, prezeska Stowarzyszenia Parlament Młodych RP.

Uroczystość poprowadzą Adam Aleksiejuk i Laura Haras, a oprawę muzyczną zapewni chór Vyrij.

Film o Jacku Kuroniu i spacer śladami jednej z ikon polskiej demokracji

Ostatnia część obchodów poświęcona będzie postaci Jacka Kuronia, jednego z najważniejszych działaczy opozycji demokratycznej w Polsce.

Najpierw uczestnicy będą mogli wziąć udział w spacerze „Tropem Jacka Kuronia”, który po wystawie stałej ECS poprowadzi Jacek Petrycki. Spotkanie ma przybliżyć mniej znane historie, wspomnienia i kontekst związany z działalnością jednego z symboli polskiej wolności.

Wieczorem odbędzie się premiera fragmentów filmu dokumentalnego „Nie palcie komitetów” w reżyserii Marii Zmarz Koczanowicz i Jacka Petryckiego. Produkcja powstała na podstawie niepublikowanych materiałów archiwalnych oraz rozmów z osobami, które współtworzyły historię polskich przemian demokratycznych, wśród nich Adamem Michnikiem, Sewerynem Blumsztajnem i Adamem Wajrakiem.

Po pokazie zaplanowano spotkanie z twórcami filmu i zaproszonymi gośćmi. Będzie to finał dnia, który w Gdańsku połączy pamięć o przełomowych wydarzeniach sprzed 37 lat z rozmową o wyzwaniach współczesnego świata.