Historia, która wciąż porusza. Gdańsk uczcił pamięć ofiar niemieckich obozów koncentracyjnych

Wśród mogił, pomników i miejsc pamięci zgromadzili się przedstawiciele władz, organizacji kombatanckich, służb mundurowych oraz mieszkańcy Gdańska. Tegoroczne obchody były nie tylko okazją do oddania hołdu ofiarom niemieckiego nazizmu, ale również momentem refleksji nad historią, która dla Gdańska i Pomorza pozostaje szczególnie bolesna.

Dzień Pamięci Ofiar Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych w Gdańsku

14 czerwca obchodzony jest Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych i Obozów Zagłady. Data upamiętnia pierwszy transport polskich więźniów politycznych do KL Auschwitz, który wyruszył z Tarnowa 14 czerwca 1940 roku.

Do niemieckiego obozu koncentracyjnego trafiło wówczas 728 Polaków. Wydarzenie to uznawane jest za początek funkcjonowania Auschwitz, miejsca które stało się symbolem jednej z największych tragedii XX wieku.

Gdańskie uroczystości odbyły się na Cmentarzu Ofiar Terroru Hitlerowskiego na Zaspie, miejscu szczególnym dla historii regionu. To właśnie tutaj od września 1939 roku do marca 1945 roku chowano ofiary niemieckiego terroru. Najpierw więźniów obozu w Nowym Porcie, później przede wszystkim więźniów niemieckiego obozu koncentracyjnego Stutthof.

„Pochylamy głowy przed ofiarami systemu pogardy, przemocy i masowej śmierci”

Gospodynią uroczystości była zastępczyni prezydent Gdańska Emilia Lodzińska. W swoim wystąpieniu przypomniała, że 14 czerwca jest dniem poświęconym wszystkim, którym odebrano wolność, godność i życie.

– To dzień refleksji i pamięci wszystkich, którym odebrano wolność, godność i życie. Pochylamy głowy przed ofiarami systemu stworzonego przez niemieckie państwo nazistowskie. Systemu pogardy, przemocy i masowej śmierci – powiedziała Emilia Lodzińska.

W dalszej części przemówienia nawiązała do pierwszego transportu polskich więźniów politycznych do Auschwitz.

– 14 czerwca 1940 roku do obozu koncentracyjnego Auschwitz trafił pierwszy transport polskich więźniów politycznych. Ich winą była miłość do ojczyzny i pragnienie wolności. Auschwitz stało się jednym z najtragiczniejszych symboli XX wieku. Miejscem, gdzie człowiek został sprowadzony do numeru, a śmierć stała się elementem zaplanowanego systemu – mówiła zastępczyni prezydent Gdańska. – Zginęło tam co najmniej milion osób: Żydów, Polaków, Romów, sowieckich jeńców wojennych i przedstawicieli wielu innych narodów. Za każdą liczbą kryje się ludzkie życie, rodzina i niespełnione marzenia

Gdańsk pamięta o ofiarach obozu Stutthof

Podczas uroczystości wielokrotnie podkreślano również znaczenie pamięci o więźniach niemieckiego obozu koncentracyjnego Stutthof, którego historia jest nierozerwalnie związana z Pomorzem.

– W Gdańsku pamięć o ofiarach obozów ma wymiar szczególnie bliski. Wspominamy dziś także niemiecki obóz koncentracyjny Stutthof. Już 2 września 1939 roku trafił tam pierwszy transport Polaków z Wolnego Miasta Gdańska i Pomorza. Nauczycieli, urzędników, duchownych i działaczy społecznych. Wielu z nich nie przeżyło. Naszym obowiązkiem jest zachować pamięć o ich losach – zaznaczyła Emilia Lodzińska.

Do historii miejsca odniósł się także Marcin Owsiński, pełniący obowiązki dyrektora Muzeum Stutthof w Sztutowie.

– W tym miejscu są pochowane tysiące ofiar obozu Stutthof. Cmentarz na Zaspie jest nierozerwalnie związany z niemiecką polityką okupacyjną. To był cmentarz dla wyrzutków. Celowo pochowano tutaj Polaków – wskazywał Marcin Owsiński.

Słowa te wybrzmiały szczególnie mocno właśnie na Zaspie, gdzie spoczywają tysiące ofiar niemieckiego terroru. Nekropolia od lat pozostaje jednym z najważniejszych miejsc pamięci na Pomorzu i świadectwem tragicznych losów mieszkańców regionu.

Przypomniano również historię samego KL Stutthof. Był to pierwszy niemiecki obóz koncentracyjny utworzony na terenach dzisiejszej Polski. Powstał 2 września 1939 roku i funkcjonował niemal do końca wojny. Jednocześnie był ostatnim obozem wyzwolonym przez aliantów 9 maja 1945 roku. Przez jego bramy przeszło około 110 tysięcy osób, a blisko 65 tysięcy więźniów poniosło śmierć.

Ważna lekcja historii dla młodego pokolenia

Jednym z najmocniejszych fragmentów uroczystości były słowa dotyczące odpowiedzialności za pamięć historyczną i edukację kolejnych pokoleń.

– Obozy koncentracyjne były najokrutniejszym przejawem totalitaryzmu. Pokazały do czego prowadzi nienawiść. Wielkie zło nie zaczyna się jednak od drutów kolczastych i komór gazowych. Zaczyna się od słów dzielących ludzi na lepszych i gorszych, od obojętności wobec krzywdy, od milczenia tam, gdzie potrzebna jest odwaga – mówiła Emilia Lodzińska.

Jak podkreślała, pamięć o ofiarach nie może ograniczać się wyłącznie do wspominania tragicznych wydarzeń sprzed kilkudziesięciu lat.

– Dlatego pamięć o ofiarach jest również zobowiązaniem wobec młodego pokolenia. Musimy przekazywać nie tylko wiedzę o Auschwitz, Stutthofie, Treblince, Majdanku czy Sobiborze, ale także uczyć wrażliwości, szacunku i odpowiedzialności za drugiego człowieka – zaznaczyła. – Dziś oddajemy hołd wszystkim, których życie zostało przerwane lub na zawsze naznaczone przez nazistowski terror. Niech pamięć o nich trwa

„Czasu jest coraz mniej”. Poruszające słowa byłych więźniów

Szczególny wymiar miało również wystąpienie Karola Wardańskiego, prezesa Zarządu Oddziału Okręgowego Polskiego Związku Byłych Więźniów Politycznych Hitlerowskich Więzień i Obozów Koncentracyjnych. Tegoroczne obchody zbiegły się bowiem z 80. rocznicą powstania organizacji.

– System obozów koncentracyjnych i innych obozów zagłady to jeden z najbardziej przerażających elementów zbrodniczej machiny eksterminacji, którą stworzyli rasiści niemieccy. Obchodzenie Dnia Pamięci Ofiar Obozów ma przypomnieć o każdej ofierze, która zginęła poddawana terrorowi, czy też przeżyła piekło za obozowymi drutami, niezależnie od narodowości, pochodzenia społecznego czy wyznania – podkreślił Karol Wardański.

Szczególne poruszenie wywołały słowa dotyczące odchodzących świadków historii.

– Świętując dziś 80 lecie powstania Związku, chciałbym uzmysłowić państwu, że w 1946 roku było nas pół miliona. Obecnie związek liczy niespełna tysiąc członków, z czego mniej niż dwieście osób jest na Pomorzu. Są to ludzie nie tylko wiekowi, doświadczeni przez życie, ale także w większości schorowani i niesamodzielni. Ubolewam nad tym, że w wielu przypadkach przeżycia wojenne i powojenne tych ludzi nie zostały przez powołane do tego instytucje upamiętnione, a czasu jest coraz mniej – mówił.

Jego słowa przypomniały uczestnikom, że z każdym rokiem ubywa osób, które mogą osobiście świadczyć o tragedii niemieckich obozów koncentracyjnych i okupacji.

Modlitwa i złożenie kwiatów pod pomnikiem

W trakcie uroczystości wspólną modlitwę poprowadził ks. Mikołaj Skłodowski, wiceprezes Zarządu Głównego Polskiego Związku Byłych Więźniów Politycznych i Obozów Koncentracyjnych. Duchowny urodził się w 1945 roku w niemieckim obozie koncentracyjnym Ravensbrück.

Po zakończeniu oficjalnej części wydarzenia delegacje władz samorządowych, organizacji kombatanckich, instytucji państwowych, służb mundurowych oraz uczestnicy uroczystości złożyli kwiaty pod pomnikiem „W hołdzie ofiarom Polonii Gdańskiej”.

W ciszy i skupieniu oddano hołd tysiącom ofiar niemieckiego terroru spoczywającym na Zaspie. Tegoroczne obchody przypomniały nie tylko o tragicznych wydarzeniach II wojny światowej, ale także o tym, jak ważne pozostaje pielęgnowanie pamięci o tych, których życie zostało przerwane przez nazistowski system przemocy i zagłady.