Z zewnątrz przypomina romantyczną willę z południa Europy. W rzeczywistości to jeden z najważniejszych zabytków regionu i miejsce, które przez ponad dwa stulecia było świadkiem historii Pomorza.
Pałac Przebendowskich w Wejherowie. Początki sięgają XVIII wieku
Historia Pałacu Przebendowskich i Keyserlingków w Wejherowie zaczyna się w drugiej połowie XVIII wieku. W 1767 roku Ignacy Franciszek Przebendowski rozpoczął budowę nowej rezydencji rodowej. Miejsce wybrano na terenach dawnych ogrodów mieszczańskich nad rzeką Cedron. Zanim rozpoczęto prace budowlane, konieczne było przygotowanie podmokłego terenu. Rzeka regularnie zalewała okolicę, dlatego wykonano system stawów i kanałów odwadniających. To właśnie one do dziś tworzą charakterystyczny krajobraz parkowy wokół pałacu.
Plany budowy reprezentacyjnej rezydencji szybko jednak przerwała historia. W 1772 roku doszło do pierwszego rozbioru Polski, a niemal całe Prusy Królewskie znalazły się pod panowaniem Prus. Zmiany polityczne i trudna sytuacja finansowa sprawiły, że Ignacy Franciszek Przebendowski porzucił projekt budowy rodowej siedziby.
Niedokończony majątek został sprzedany.
Nowy właściciel i budowa pałacu w obecnej formie
Po sprzedaży majątku dobra wejherowskie przejął kupiec Aleksander Gibson. Nie pozostał jednak długo właścicielem tej posiadłości. Kilka lat później sprzedał ją swojemu siostrzeńcowi Aleksandrowi von Keyserlingkowi. Nowy właściciel podjął zdecydowaną decyzję. Niedokończoną budowlę rozebrano, a w jej pobliżu rozpoczęto wznoszenie zupełnie nowej rezydencji.
Na przełomie XVIII i XIX wieku powstał pałac w Wejherowie, który stał się główną siedzibą rodu Keyserlingków. Budynek zaprojektowano na planie wydłużonego prostokąta i osadzono na wysokiej podmurówce. Od północy prowadził do niego reprezentacyjny podjazd, którego fragmenty można zobaczyć do dziś. Od strony południowej znajdował się klasycystyczny ganek otwierający się na ogród z fontanną i parkowym założeniem.
Nietypowa architektura pałacu. Neogotyk i inspiracje włoskie
W kolejnych latach Pałac Przebendowskich w Wejherowie był rozbudowywany. Do głównej bryły dołączono boczne skrzydła, a styl architektoniczny zmieniono na neogotycki. Dzisiejszy wygląd budynku wyróżnia się na tle pomorskich rezydencji. Pałac posiada charakterystyczne schodkowe szczyty, wysoką podmurówkę oraz dach naczółkowy. Nad głównym wejściem znajduje się kartusz z herbem rodu Keyserlingk.
Historycy sztuki zwracają uwagę, że bryła budynku jest nietypowa dla północnej Polski. W wielu elementach przypomina raczej wille z południa Włoch niż klasyczne pałace Pomorza.
Ród Keyserlingków i ponad 150 lat historii pałacu
Rodzina Keyserlingków była właścicielem majątku aż do 1945 roku. Był to wpływowy ród szlachecki wywodzący się z Westfalii. Jednym z najważniejszych przedstawicieli rodziny był Otto Archibald Keyserlingk, który pełnił funkcję szambelana króla Prus Fryderyka Wilhelma IV oraz był członkiem pruskiej Izby Panów.
Jego syn Heinrich Keyserlingk przez wiele lat był starostą powiatu wejherowskiego. Studiował prawo, rolnictwo i leśnictwo na uniwersytetach w Bonn i Berlinie. Choć należał do arystokracji, prowadził raczej skromne życie. Rodzina zmagała się z poważnymi problemami finansowymi. Przyczyną były między innymi długi, kryzys gospodarczy po pierwszej wojnie światowej oraz reforma rolna wprowadzona w II Rzeczypospolitej w 1925 roku.
Tragiczny koniec właścicieli pałacu
Ostatnim właścicielem dóbr wejherowskich był Heinrich Keyserlingk junior, najmłodszy syn Heinricha i Cecylii. Był człowiekiem o wyraźnych zdolnościach artystycznych. Grał na fortepianie i komponował, a jego prawdziwą pasją była muzyka. Życie potoczyło się jednak inaczej. Po śmierci starszego brata musiał porzucić plany artystyczne i przejąć obowiązki dziedzica rodzinnego majątku.
W latach dwudziestych i trzydziestych rodzina mieszkała w Wolnym Mieście Gdańsku. Sytuacja zmieniła się w 1934 roku, gdy po przejęciu władzy przez nazistów w ich domu przeprowadzono rewizję. Obawiając się dalszych represji, Keyserlingkowie zdecydowali się opuścić Gdańsk i przenieśli się do Wejherowa, które znajdowało się wtedy w granicach II Rzeczypospolitej. Początkowo mieszkali w domu nadleśniczego, a dopiero po śmierci matki Heinricha w 1942 roku zamieszkali w pałacu.
Dramatyczne wydarzenia rozegrały się w ostatnich miesiącach II wojny światowej. W marcu 1945 roku, gdy do miasta zbliżała się Armia Czerwona, niemieckie władze nakazały Heinrichowi pozostać na miejscu. Jego żona Paula oraz młodszy syn Gustav zdołali uciec do Niemiec pod opieką guwernantki. Sam Heinrich próbował ukrywać się w okolicznych lasach, jednak został schwytany przez żołnierzy sowieckich
Pałac w Wejherowie po II wojnie światowej
Po wojnie dawny pałac arystokratyczny zmienił swoją funkcję. Budynek został przeznaczony na potrzeby instytucji publicznych.
W różnych okresach działały tu między innymi:
- Technikum Leśne
- internat szkolny
- przedszkole dla dzieci z wadą słuchu
Nowy rozdział w historii obiektu rozpoczął się dopiero pod koniec XX wieku.
Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko Pomorskiej
W 1995 roku Pałac Przebendowskich i Keyserlingków stał się siedzibą Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko Pomorskiej. To wyjątkowa instytucja, która gromadzi i prezentuje dziedzictwo literackie oraz muzyczne Kaszub i całego Pomorza. W zbiorach znajduje się dziś ponad 100 tysięcy eksponatów.
Kolekcja obejmuje między innymi:
- rękopisy i starodruki
- archiwalne numery prasy kaszubskiej
- dokumenty historyczne
- grafiki i mapy
- muzykalia i materiały etnograficzne
Jednym z najcenniejszych elementów zbiorów są pamiątki po Aleksandrze Majkowskim, jednym z najwybitniejszych twórców literatury kaszubskiej.
Muzeum organizuje także konferencje naukowe, koncerty, spotkania literackie oraz wydarzenia popularyzujące kulturę regionu.
Tajemnicze polichromie w pałacowych wnętrzach
Podczas prac renowacyjnych w pałacu odkryto niezwykłe malowidła ścienne. Polichromie wykonano w stylu malarstwa pompejańskiego, znanego ze starożytnego Rzymu. Na ścianach pojawiają się pejzaże inspirowane włoską architekturą. Można zobaczyć arkady, tarasy z balustradami oraz zamglone krajobrazy przypominające wybrzeże Italii.
Malowidła zdobią wiele pomieszczeń pałacu i należą do najciekawszych elementów jego wystroju.
Park przy pałacu w Wejherowie. Jedno z ulubionych miejsc spacerowych
Otoczenie pałacu stanowi zabytkowy ogród z fontanną oraz pomnikowymi drzewami. Całość łączy się z pobliskim parkiem imienia Aleksandra Majkowskiego, który jest jednym z najpopularniejszych miejsc spacerowych w mieście.
W pobliżu znajduje się także amfiteatr, gdzie latem odbywają się koncerty i wydarzenia kulturalne.
Komentarze (0)