50 minut od Gdańska stoi niezwykły zabytek. W środku czekają 350 letni dzwon, gigantyczny obraz i statek

Stegna od lat kojarzy się przede wszystkim z szeroką plażą, lasami i wypoczynkiem nad Bałtykiem. Warto jednak na chwilę zejść z nadmorskich szlaków. W samym centrum miejscowości znajduje się jeden z najcenniejszych zabytków Mierzei Wiślanej, który od wieków zachwyca swoją historią, architekturą i wyjątkowym wnętrzem.

Kościół szachulcowy w Stegnie to jedna z najciekawszych atrakcji Mierzei Wiślanej

Już z daleka uwagę przyciąga charakterystyczna bryła świątyni. Drewniana konstrukcja wypełniona cegłą tworzy typową dla Pomorza szachulcową elewację, dzięki której kościół należy do najbardziej rozpoznawalnych zabytków regionu. Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa w Stegnie został wzniesiony w latach 1681 do 1683 przez miejscową społeczność luterańską. Powstał na miejscu wcześniejszego drewnianego kościoła zbudowanego w 1609 roku przez pastora Georga Kleina. Tamta świątynia spłonęła podczas pożaru w 1676 roku, jednak udało się uratować część wyposażenia, w tym zabytkowy dzwon, prospekt organowy oraz elementy ołtarza.

Budową nowego kościoła kierował Peter Willer, architekt i geodeta związany z Gdańskiem. Prace rozpoczęły się 25 marca 1681 roku i trwały niespełna trzy lata. Po zakończeniu II wojny światowej świątynia została przejęta przez Kościół katolicki i do dziś pełni funkcję kościoła parafialnego. Dziś jest jednym z najcenniejszych przykładów architektury szachulcowej na Pomorzu i obowiązkowym punktem dla osób odwiedzających Stegnę.

Historia kościoła w Stegnie sięga czasów wojny trzynastoletniej

Choć obecny budynek powstał pod koniec XVII wieku, historia tego miejsca rozpoczęła się znacznie wcześniej. Pierwsze wzmianki o kościele w Stegnie pochodzą już z XIV wieku. Wiadomo również, że w XV wieku istniała tutaj gotycka świątynia. To właśnie w jej pobliżu w 1465 roku prowadzono rozmowy pomiędzy Królestwem Polskim i zakonem krzyżackim podczas wojny trzynastoletniej. Po stronie polskiej przebywała delegacja, w której znajdował się między innymi Jan Długosz. Negocjacje prowadzone na Żuławach poprzedziły zawarcie II pokoju toruńskiego, który zakończył jeden z najważniejszych konfliktów w historii średniowiecznej Polski. Do tych wydarzeń nawiązują również elementy dekoracji znajdujące się we wnętrzu świątyni, przypominając, że Stegna odegrała znacznie większą rolę w historii kraju, niż mogłoby się wydawać.

Największe malowidło na płótnie w Polsce robi ogromne wrażenie

Już po przekroczeniu progu kościoła większość odwiedzających instynktownie spogląda w górę. To właśnie tam znajduje się największy skarb świątyni. Cały drewniany strop beczkowy pokrywa monumentalne płótno o wymiarach około 35 na 18 metrów i powierzchni blisko 450 metrów kwadratowych. Jest to największe malowidło wykonane na płótnie znajdujące się we wnętrzu kościoła w Polsce oraz jedno z największych tego typu dzieł w Europie. Autorem obrazu był Reinhold Schneider, który rozpoczął pracę 5 lipca 1688 roku. Malowidło powstało w zaledwie kilka miesięcy z wykorzystaniem techniki charakterystycznej dla szkoły niderlandzkiej. Farby nakładano warstwowo bez użycia klasycznej palety, co było rozwiązaniem niezwykle nowoczesnym jak na tamte czasy.

W centralnej części kompozycji przedstawiono Zmartwychwstanie Chrystusa, natomiast nad prezbiterium umieszczono monumentalny Sąd Ostateczny. W narożnikach można zobaczyć sceny przedstawiające Przypowieść o dziesięciu pannach, Spotkanie Jezusa z Samarytanką, Niesienie Krzyża oraz Wskrzeszenie Łazarza. Obramowanie tworzą postacie dwunastu Apostołów, bogate ornamenty roślinne, medaliony i girlandy. Schneider ozdobił także ściany świątyni. Zachowały się cztery kolejne dzieła przedstawiające Chrzest Jezusa, Sen Jakuba, Przypowieść o siewcy oraz Wjazd do Jerozolimy. Prace konserwatorskie prowadzone w latach 1973 do 1980 trwały osiem lat i pozwoliły uratować bezcenne malowidła przed skutkami wielowiekowego działania wilgoci.

Model statku pod sklepieniem skrywa niezwykłą historię

Niewiele osób spodziewa się, że we wnętrzu kościoła zobaczy ogromny model żaglowca zawieszony pod sklepieniem. To jeden z najbardziej charakterystycznych elementów wyposażenia świątyni i jednocześnie jedna z największych atrakcji dla odwiedzających Stegnę. Model został wykonany przez F. W. Wehlma i ukończony tuż przed Wigilią 1872 roku. Powstał jako wotum dziękczynne za cudowne ocalenie załogi z morskiej katastrofy. Do dziś uznawany jest za największy model statku znajdujący się we wnętrzu kościoła w Polsce. Po ponad 130 latach przeszedł specjalistyczną konserwację przeprowadzoną przez ekspertów z Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku, dzięki czemu nadal zachwyca kolejne pokolenia turystów.

fot. Polimerek, CC BY-SA 3.0, commons.wikimedia.org

Barokowy ołtarz kryje dzieło, którego wielu turystów się nie spodziewa

Na pierwszy rzut oka uwagę przyciąga bogato zdobiony barokowy ołtarz. Dopiero po chwili okazuje się, że skrywa on jedną z największych ciekawostek kościoła. W jego centralnej części znajduje się obraz Najświętszego Serca Pana Jezusa autorstwa Rafała Dębskiego. Za nim ukryto jednak lustrzaną kopię słynnego obrazu Caravaggia „Złożenie do grobu”, którą można odsłonić dzięki specjalnemu mechanizmowi. Sam ołtarz pochodzi z XVI wieku, choć jego dokładna historia nadal pozostaje zagadką. Wiadomo, że w 1687 roku został poddany konserwacji i rozbudowie. Zdobią go figury Mojżesza i świętego Jana Chrzciciela, rzeźby czterech Ewangelistów oraz liczne elementy symbolizujące cnoty chrześcijańskie.

Zabytkowy dzwon z XVII wieku do dziś wybija południe

Na wieży kościoła znajduje się wyjątkowy zabytek, który pamięta jeszcze poprzednią świątynię. Dzwon odlano w 1643 roku, a po pożarze drewnianego kościoła został umieszczony na nowej wieży. Widnieje na nim łacińska inskrypcja „Domine, da pacem in diebus nostris”, czyli „Panie, daj pokój naszym czasom”. W XVIII wieku dołączono do niego dwa kolejne dzwony. Podczas II wojny światowej zostały wywiezione przez Niemców, jednak dzięki staraniom historyków i parafii jeden z nich po latach powrócił do Stegny. Najstarszy dzwon do dziś codziennie w południe rozbrzmiewa nad miejscowością, przypominając o ponad trzystuletniej historii świątyni.

Zabytkowe organy i festiwal, który od lat przyciąga melomanów

Wielu turystów odwiedza kościół również z myślą o muzyce. Choć zabytkowy prospekt organowy pochodzi jeszcze z wcześniejszej świątyni, obecny instrument wykonano w 1914 roku w renomowanej firmie Schlag und Söhne ze Świdnicy. Organy posiadają 32 głosy, dwa rzędy registrów wysuwanych oraz system Rollschweller, który w czasie powstania należał do najnowocześniejszych rozwiązań w Europie. Od wielu lat właśnie tutaj odbywa się Międzynarodowy Festiwal Organowy, organizowany wspólnie przez parafię oraz Polską Filharmonię Bałtycką imienia Fryderyka Chopina w Gdańsku. Letnie koncerty przyciągają melomanów z całego kraju i stały się jedną z najbardziej rozpoznawalnych kulturalnych wizytówek Stegny.

Chrzcielnica i ambona dopełniają wyjątkowego wnętrza kościoła

Spacerując po świątyni, warto zatrzymać się także przy kolejnych zabytkach, które często pozostają w cieniu monumentalnego malowidła. Jednym z nich jest chrzcielnica z 1666 roku, wykonana pierwotnie dla kościoła św. Jana w Gdańsku jako fundacja Katarzyny Zapio. Do Stegny trafiła w 1682 roku i do dziś należy do najcenniejszych elementów wyposażenia. Nie mniejsze wrażenie robi bogato zdobiona ambona wykonana przez Marcina Glabitzkiego. Ukończona w 1687 roku zachwyca precyzyjnie wykonanymi płaskorzeźbami przedstawiającymi czterech Ewangelistów i czterech proroków większych. Całość uzupełniają misternie wykonane motywy roślinne, które doskonale wpisują się w barokowy charakter wnętrza.

Każdy detal przypomina, że kościół szachulcowy w Stegnie nie jest jedynie zabytkiem architektury. To miejsce, w którym można prześledzić kilka stuleci historii Pomorza, zobaczyć wyjątkowe dzieła sztuki i odkryć jedną z najbardziej niezwykłych świątyń na całym polskim wybrzeżu. Dzięki temu od lat pozostaje jedną z najważniejszych atrakcji turystycznych Mierzei Wiślanej i miejscem, które warto odwiedzić nie tylko podczas wakacyjnego pobytu nad Bałtykiem.