Kierowca zwalnia przed kamerą, ale może być już za późno. Tak działają fotoradary

Żółte obudowy stojące przy drogach są najbardziej widocznym elementem rozbudowanego systemu automatycznego nadzoru. Fotoradary działające pod nadzorem Centrum Automatycznego Nadzoru nad Ruchem Drogowym kontrolują kierowców w różnych częściach Polski – zarówno na ruchliwych ulicach największych miast, jak i na drogach przebiegających przez mniejsze miejscowości.

Urządzenia są instalowane przede wszystkim w miejscach, w których przekraczanie prędkości może prowadzić do szczególnie poważnych konsekwencji. Przy wyborze lokalizacji bierze się pod uwagę między innymi liczbę i charakter wypadków, natężenie ruchu, obecność skrzyżowań, przejść dla pieszych oraz zabudowy. Znaczenie mają również warunki widoczności i ograniczenie prędkości obowiązujące w danym miejscu.

System jest sukcesywnie modernizowany. Według informacji CANARD w 2025 roku zawarto umowy na instalację 70 nowych urządzeń TraffiStar SR390. Łączna wartość zamówienia wyniosła 16 789 500 zł, a koszt jednego stanowiska sięgnął blisko 240 tys. zł. Wcześniej CANARD dysponował między innymi 302 urządzeniami MultaRadar CD, 147 urządzeniami MESTA Fusion RN, 14 urządzeniami Fotorapid CM, ośmioma TraffiStar SR520, jednym Fotorapid CF oraz dwoma TraffiStar SR390.

Pomiar prędkości przed wykonaniem zdjęcia

W powszechnym przekonaniu fotoradar mierzy prędkość dokładnie w chwili, w której uruchamia się lampa i powstaje fotografia. W rzeczywistości pomiar oraz wykonanie zdjęcia mogą być odrębnymi etapami. Najpierw sensor wykrywa pojazd, ustala jego prędkość, pozycję i kierunek jazdy, a następnie system uruchamia aparat w miejscu zapewniającym odpowiednią jakość materiału dowodowego.

Jeżeli kierowca zauważy urządzenie w ostatniej chwili i gwałtownie zahamuje, może zmniejszyć prędkość już po jej zmierzeniu. Samochód może być fotografowany nieco później, kiedy jedzie wolniej, jednak w danych przypisanych do zdarzenia pozostanie wynik uzyskany wcześniej przez sensor.

Z tego powodu nie należy traktować obudowy fotoradaru jako jednego punktu, przy którym następuje cała kontrola. Urządzenie obserwuje wyznaczony obszar drogi. Jego zasięg zależy od modelu, technologii pomiaru, kąta ustawienia, konfiguracji poszczególnych pasów i warunków terenowych.

Zasięg fotoradaru bez jednej uniwersalnej wartości

W internecie można znaleźć informacje, że typowy fotoradar mierzy prędkość z odległości 10–30 metrów, a maksymalny dystans wynosi około 60 metrów. Pojawiają się również szczegółowe przedziały przypisane do poszczególnych pasów: 6–12 metrów dla pasa prawego, 15–25 metrów dla środkowego oraz 20–35 metrów dla lewego.

Takich danych nie można jednak przenosić na wszystkie urządzenia wykorzystywane w Polsce. Mogą one odpowiadać konkretnej konfiguracji technicznej, ale system CANARD obejmuje różne modele fotoradarów. Poszczególne urządzenia stosują odmienne technologie i mogą kontrolować inną liczbę pasów oraz kierunków ruchu.

Fotoradary radarowe wykorzystują fale elektromagnetyczne. Prędkość zostaje obliczona na podstawie zmiany częstotliwości sygnału odbitego od poruszającego się pojazdu. Systemy laserowe, czyli lidarowe, wysyłają wiązki światła i analizują zmianę położenia samochodu w krótkich odstępach czasu.

Dlatego pytanie o dokładną odległość pomiaru nie ma jednej odpowiedzi odnoszącej się do wszystkich urządzeń. Między technicznym zasięgiem sensora, początkiem wyznaczonej strefy pomiarowej i punktem wykonania zdjęcia mogą występować istotne różnice.

Kilka pojazdów i pasów pod jednoczesną kontrolą

Nowe fotoradary znacznie różnią się od starszych urządzeń, które kierowcy kojarzą z kontrolowaniem pojedynczego pasa. TraffiStar SR390 może obsługiwać od czterech do sześciu pasów. Nowoczesne systemy potrafią obserwować kilka samochodów jednocześnie, rozpoznać kierunek ich ruchu i przypisać wynik do konkretnego pojazdu.

Materiał dowodowy może zawierać zmierzoną prędkość, numer pasa, obowiązujący limit, datę, godzinę oraz dokładne miejsce wykroczenia. Systemy mogą również rozpoznawać kategorię pojazdu, co pozwala uwzględniać różne ograniczenia obowiązujące samochody osobowe, ciężarowe i inne grupy pojazdów.

Możliwość przypisania wyniku do konkretnego auta ma szczególne znaczenie na drogach wielopasmowych. Obecność drugiego samochodu w pobliżu nie oznacza więc automatycznie, że materiał nie pozwoli wskazać pojazdu, który przekroczył dopuszczalną prędkość.

Znak D-51 nie wyznacza początku pomiaru

Przed stacjonarnym fotoradarem umieszczany jest znak D-51 „automatyczna kontrola prędkości”. Jego położenie zależy od kategorii drogi i obowiązującego ograniczenia. Na drogach, na których dopuszczalna prędkość nie przekracza 60 km/h, znak znajduje się od 100 do 200 metrów przed urządzeniem.

Na pozostałych drogach z limitem przekraczającym 60 km/h, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych, przewidziana odległość wynosi od 200 do 500 metrów. Na autostradach i drogach ekspresowych znak D-51 umieszcza się od 500 do 700 metrów przed fotoradarem.

Odległości te odnoszą się do oznakowania miejsca kontroli, a nie do technicznego zasięgu sensora. Kierowca nie powinien więc przyjmować, że minięcie znaku oznacza natychmiastowe rozpoczęcie pomiaru albo że prędkość zostanie sprawdzona dopiero przy samej żółtej obudowie. Znak ma przede wszystkim odpowiednio wcześnie ostrzec o lokalizacji urządzenia i umożliwić bezpieczne dostosowanie prędkości.

Zdjęcie bez błysku i bez ostrzeżenia kierowcy

Brak widocznego błysku nie oznacza, że samochód nie został sfotografowany. Przy odpowiednim oświetleniu urządzenie może wykonać czytelne zdjęcie bez używania lampy w sposób zauważalny dla kierowcy. Dodatkowe światło jest potrzebne przede wszystkim nocą, podczas opadów albo w warunkach ograniczonej widoczności.

Nowoczesne systemy mogą korzystać z oświetlenia, które nie powoduje charakterystycznego, intensywnego błysku. Kierowca może zatem nie zorientować się, że doszło do rejestracji. Informację o wykroczeniu otrzyma dopiero po przeprowadzeniu kontroli materiału i wszczęciu odpowiedniej procedury.

Nie każde wykonane zdjęcie musi jednak zakończyć się mandatem. Materiał jest weryfikowany pod względem jakości, czytelności tablicy rejestracyjnej oraz możliwości jednoznacznego przypisania zdarzenia do określonego pojazdu.

Fotoradar fotografujący przód albo tył samochodu

Sposób rejestrowania pojazdów zależy od rodzaju urządzenia i jego konfiguracji. Fotoradar może wykonywać zdjęcia samochodów nadjeżdżających, oddalających się lub poruszających się w obu kierunkach. Nie jest więc prawdą, że wszystkie stacjonarne kamery w Polsce fotografują wyłącznie przód auta.

Zdjęcie wykonane od przodu pozwala utrwalić tablicę rejestracyjną, pojazd oraz – jeżeli warunki na to pozwalają – osobę znajdującą się za kierownicą. Przy fotografii od tyłu podstawowym elementem identyfikacyjnym jest numer rejestracyjny. Rejestracja tylnej części pojazdu ma szczególne znaczenie w przypadku motocykli.

Możliwość kontrolowania obu kierunków nie oznacza jednak, że każde urządzenie automatycznie fotografuje wszystkie przejeżdżające samochody od przodu i od tyłu. Zakres działania zależy od sposobu instalacji, homologacji, zatwierdzenia typu oraz ustawień przyjętych dla konkretnego miejsca.

Legalizacja urządzenia i dopuszczalny błąd pomiarowy

Fotoradar wykorzystywany do urzędowej kontroli prędkości musi przejść prawną kontrolę metrologiczną. Po zatwierdzeniu typu przeprowadzana jest legalizacja pierwotna, a następnie legalizacja ponowna. Główny Urząd Miar informuje, że odbywa się ona co do zasady raz w roku.

Podczas sprawdzania urządzenia kontrolowane są między innymi jego kompletność, stan techniczny, zabezpieczenia, oznaczenia, wersja oprogramowania oraz dokładność wskazań. W badaniach wykonywanych poza laboratorium dopuszczalny błąd graniczny wynosi plus lub minus 3 km/h przy prędkości do 100 km/h oraz plus lub minus 3 proc. wartości mierzonej przy prędkości powyżej 100 km/h.

Parametr ten nie jest jednak ustawowym limitem bezkarnego przekroczenia prędkości. Określa wymagania, które musi spełnić urządzenie podczas badań metrologicznych. Główny Urząd Miar wskazuje, że odczyt z przyrządu posiadającego ważne świadectwo legalizacji i eksploatowanego zgodnie z instrukcją stanowi wynik pomiaru. CANARD publikuje świadectwa legalizacji użytkowanych urządzeń, dzięki czemu można sprawdzić okres ważności dokumentu dotyczącego konkretnego egzemplarza.

Źródła

1. Centrum Automatycznego Nadzoru nad Ruchem Drogowym – informacje o rozbudowie i modernizacji systemu CANARD.
2. Centrum Automatycznego Nadzoru nad Ruchem Drogowym – informacja o instalacji 70 nowych fotoradarów przy drogach krajowych.
3. Centrum Automatycznego Nadzoru nad Ruchem Drogowym – wykaz świadectw legalizacji urządzeń.
4. Główny Urząd Miar – informacje o prawnej kontroli metrologicznej przyrządów do pomiaru prędkości.
5. Rozporządzenie w sprawie znaków i sygnałów drogowych.
6. Rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków technicznych dla znaków i sygnałów drogowych oraz warunków ich umieszczania na drogach.
7.