Jego punktem wyjścia była obserwacja, że znaczna część dotychczasowych zasad wymagała od piszącego nie tylko intuicji językowej, ale również wiedzy specjalistycznej. W praktyce prowadziło to do częstych błędów, niekonsekwencji i sporów interpretacyjnych. Nowe reguły mają ograniczyć takie sytuacje, upraszczając system bez naruszania podstaw struktury języka.
Dopiero po analizie pełnego zestawu zmian widać, że nie chodzi o pojedyncze korekty, lecz o spójną koncepcję porządkowania pisowni.
Egzaminy i edukacja – podwójna poprawność przez kilka lat
Nowa norma nie została wprowadzona jednocześnie we wszystkich obszarach. W systemie edukacyjnym przewidziano okres przejściowy obejmujący lata 2026–2030. W tym czasie na egzaminach zewnętrznych, w tym na egzaminie ósmoklasisty i maturze, uznawane będą zarówno zapisy zgodne z dawną normą, jak i te wynikające z nowych zasad.
Od 2031 roku obowiązywać będzie już wyłącznie nowy model pisowni, co zamknie etap równoległego funkcjonowania dwóch systemów.
Przymiotniki i przysłówki z „nie” – pełna łączność w każdym stopniu
Przykłady: nieadekwatny, niebanalny, niemiły, niemilszy, nienajmilszy; nielepiej, nienajlepiej, nienajstaranniej
Jedną z najbardziej jednoznacznych zmian jest wprowadzenie bezwyjątkowej łącznej pisowni „nie” z przymiotnikami i przysłówkami. Dotyczy to także stopnia wyższego i najwyższego. Znikają wątpliwości, które przez lata powodowały najwięcej błędów.
„Nie” z imiesłowami – jednoznaczna zasada zapisu
Przykłady: niepisany, niezrobiony, niezdarty, niemalujący, nieidący, nieśpiewający
Zlikwidowano wyjątek pozwalający na rozdzielną pisownię „nie” z imiesłowami odmiennymi. Obecnie zapis jest zawsze łączny, bez konieczności analizowania znaczenia formy w kontekście.
Nazwy mieszkańców – wielka litera jako obowiązujący standard
Przykłady: Warszawianin, Zgierzanin, Ochocianka, Mokotowianin, Nowohucianin
Nazwy mieszkańców miast, ich dzielnic, osiedli i wsi zapisujemy wielką literą. Reguła obowiązuje we wszystkich przypadkach i nie przewiduje wyjątków.
Potoczne nazwy etniczne – dopuszczalna dwoistość zapisu
Przykłady: kitajec lub Kitajec, angol lub Angol, jugol lub Jugol, żabojad lub Żabojad, szkop lub Szkop, makaroniarz lub Makaroniarz
W przypadku nieoficjalnych nazw etnicznych wprowadzono możliwość zapisu zarówno małą, jak i wielką literą. Obie formy są uznawane za poprawne.
Marki i ich egzemplarze – rozszerzona pisownia wielką literą
Przykłady: samochód marki Ford, pod oknem zaparkował czerwony Ford
Nowe zasady obejmują również pojedyncze egzemplarze wyrobów przemysłowych. Wielka litera może odnosić się nie tylko do nazwy firmy, ale także do konkretnego przedmiotu.
Cząstki „-by” i spójniki – zapis rozdzielny
Przykład: „Zastanawiam się, czy by nie pojechać w góry”
Cząstki -bym, -byś, -by, -byśmy, -byście zapisujemy rozdzielnie ze spójnikami. Dotychczasowe formy łączne nie są już jedyną poprawną opcją.
Przymiotniki zakończone na „-owski” – mała litera bez rozróżnień
Przykłady: dramat szekspirowski, epoka zygmuntowska, koncert chopinowski, wiersz miłoszowski
Zapis przymiotników od nazw osobowych zakończonych na „-owski” został ujednolicony. Zawsze stosujemy małą literę, bez względu na znaczenie.
Formy archaiczne – zachowana alternatywność
Przykłady: jackowe dzieci lub Jackowe dzieci, poezja miłoszowa lub poezja Miłoszowa, zosina lalka lub Zosina lalka, jacków dom lub Jacków dom
W przypadku przymiotników o charakterze archaicznym dopuszczono zapis zarówno małą, jak i wielką literą.
„Pół-” – nowy wyraz albo łącznik
Przykłady: półzabawa, półnauka, półżartem, półserio; pół-Polka, pół-Francuzka
Człon „pół-” zapisujemy łącznie, gdy tworzy nowy wyraz. Łącznik stosujemy wyłącznie wtedy, gdy określenie dotyczy jednej osoby.
Wyrażenia równorzędne – trzy poprawne zapisy
Przykłady: tuż-tuż / tuż, tuż / tuż tuż; trzask-prask / trzask, prask / trzask prask; bij-zabij / bij, zabij / bij zabij
Dopuszczono trzy warianty zapisu: z łącznikiem, z przecinkiem oraz rozdzielny. Każdy z nich jest poprawny.
Wielkie litery w nazwach komet i obiektów publicznych
Przykłady: Kometa Halleya, Kometa Enckego; Aleja Róż, Plac Zbawiciela, Park Kościuszki, Kopiec Wandy, Zamek Książ, Most Poniatowskiego, ulica Józefa Piłsudskiego
W nazwach komet wszystkie człony zapisujemy wielką literą. Uporządkowano także zapis nazw obiektów przestrzeni publicznej, pozostawiając wyraz „ulica” małą literą.
Lokale, instytucje i nagrody – pełny zapis wielką literą
Przykłady: Kawiarnia Literacka, Hotel pod Różą, Teatr Wielki; Nagroda Nobla, Nagroda Pulitzera, Nagroda Literacka Gdynia
Wielką literą zapisujemy wszystkie człony nazw lokali, instytucji oraz oficjalnych nagród i tytułów honorowych.
Przedrostki, „niby-” i „quasi-” – jednolity system zapisu
Przykłady: super-Europejczyk; superpomysł lub super pomysł; miniwieża lub mini wieża; ekożywność lub eko żywność; nibyartysta, quasinauka, niby-Polak
Przedrostki zapisujemy łącznie z wyrazami pisanymi małą literą, z łącznikiem przed wielką literą lub rozdzielnie, jeśli funkcjonują samodzielnie. Cząstki „niby-” i „quasi-” zapisujemy łącznie z wyrazami pisanymi małą literą.
Komentarze (0)