Nauczyciele mieli zyskać system, w którym średnie wynagrodzenia byłyby powiązane z przeciętną płacą w gospodarce narodowej. Takie rozwiązanie zaproponował Związek Nauczycielstwa Polskiego w obywatelskim projekcie nowelizacji Karty Nauczyciela. Mechanizm miał zapewniać ustawowe gwarancje poziomu wynagrodzeń i zmniejszyć zależność ich wzrostu od corocznych decyzji budżetowych.
Jednak Ministerstwo Finansów i Gospodarki zgłosiło zasadnicze zastrzeżenia do finansowania projektu. Jak wynika z informacji przekazanych przez wiceministra edukacji Henryka Kiepurę, wdrożenie proponowanych zasad już w 2026 roku oznaczałoby wydatek szacowany na około 40 mld zł w pierwszym roku. W kolejnych latach koszty mogłyby być jeszcze wyższe.
Dlaczego nauczyciele chcą powiązania pensji ze średnią krajową?
Obecny system wynagradzania nauczycieli opiera się na kwocie bazowej, której wysokość ustalana jest w ustawie budżetowej. Średnie wynagrodzenia nauczycieli początkujących, mianowanych i dyplomowanych oblicza się przy zastosowaniu odpowiednich wskaźników. W praktyce oznacza to, że decyzje dotyczące kwoty bazowej mają bezpośrednie znaczenie dla wysokości średnich wynagrodzeń w oświacie.
Inicjatywa ZNP zakłada odejście od tego mechanizmu na rzecz odniesienia średnich wynagrodzeń nauczycielskich do przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej. Jej celem jest zapewnienie, aby poziom płac nauczycieli pozostawał w określonej relacji do zarobków w całej gospodarce. Związkowcy chcą w ten sposób wprowadzić trwalsze gwarancje finansowe.
Istotą reformy nie jest więc wyłącznie jednorazowa podwyżka. Chodzi przede wszystkim o zmianę sposobu naliczania wynagrodzeń w kolejnych latach. Dla nauczycieli byłoby to rozwiązanie pozwalające w większym stopniu przewidywać przyszły poziom zarobków.
Czy automatyczne podwyżki oznaczałyby więcej pieniędzy co roku?
Projektowany mechanizm wiązałby poziom średnich wynagrodzeń nauczycieli ze wskaźnikami płacowymi dotyczącymi gospodarki narodowej. W okresach wzrostu przeciętnego wynagrodzenia tworzyłby podstawę do odpowiedniego dostosowywania wynagrodzeń nauczycielskich. Nie oznaczałoby to jednak, że każdy nauczyciel otrzymywałby identyczną kwotę podwyżki.
Średnie wynagrodzenie nauczyciela określone w Karcie Nauczyciela nie jest tym samym co miesięczna pensja zasadnicza wpływająca na konto. Na rzeczywiste zarobki składają się również inne elementy przewidziane przepisami, w tym określone dodatki. Znaczenie ma także stopień awansu zawodowego oraz indywidualna sytuacja pracownika.
Dlatego zapowiedzi dotyczących mechanizmu wynagradzania nie można automatycznie przekładać na konkretną kwotę netto dla każdej osoby zatrudnionej w szkole. Aby obliczyć rzeczywiste skutki reformy, konieczne byłoby poznanie ostatecznego brzmienia przepisów. Na razie takiego, uzgodnionego przez rząd rozwiązania nie przedstawiono.
Resort finansów przedstawił koszt reformy. Mowa o 40 mld zł
Ministerstwo Edukacji Narodowej oraz resort finansów przeanalizowały pięć wariantów wprowadzenia nowych zasad. Najszybszy przewidywał wdrożenie rozwiązania już w 2026 roku. Kolejne zakładały stopniowe zwiększanie średnich wynagrodzeń nauczycieli i osiągnięcie docelowych wskaźników w późniejszych latach.
Szacunki dla pierwszego wariantu wykazały koszt około 40 mld zł w pierwszym roku. W następnych latach kwota miałaby systematycznie rosnąć. Resort edukacji wskazał jednocześnie, że długoterminowe skutki finansowe trudno dokładnie wyliczyć na obecnym etapie.
Ministerstwo Finansów uznało takie wydatki za zbyt duże obciążenie dla budżetu państwa w obecnych warunkach. Wskazano między innymi obowiązywanie stabilizującej reguły wydatkowej oraz objęcie Polski procedurą nadmiernego deficytu. Są to czynniki ograniczające możliwości podejmowania nowych, wieloletnich zobowiązań budżetowych.
Przedstawione stanowisko dotyczy jednak konkretnego wariantu reformy, a nie zakazu podwyższania wynagrodzeń nauczycieli. Rząd może wprowadzać zmiany płacowe w innych formach, jeżeli zostaną przewidziane odpowiednie środki i uchwalone konieczne przepisy.
Podwyżki nauczycieli w 2027 roku. Co już zaproponował rząd?
Niezależnie od obywatelskiej inicjatywy rząd przyjął 20 października 2026 roku projekt zmiany Karty Nauczyciela dotyczący nauczycieli początkujących. Dokument przewiduje korektę wskaźnika służącego do obliczania ich średniego wynagrodzenia. Zmiana ma zapewnić tej grupie taki sam procentowy wzrost jak nauczycielom mianowanym i dyplomowanym.
Zgodnie z rządową propozycją średnie wynagrodzenie nauczycieli początkujących ma wzrosnąć w 2027 roku o 3 proc. Wskaźnik wykorzystywany do jego obliczania miałby zostać zwiększony ze 120 proc. do około 122,76 proc. kwoty bazowej. Bez tej korekty, przy planowanym wzroście kwoty bazowej o 3 proc., wzrost średniego wynagrodzenia nauczycieli początkujących wyniósłby jedynie 0,68 proc.
Proponowana zmiana ma charakter systemowy, ponieważ odpowiedni wskaźnik zostałby trwale zapisany w Karcie Nauczyciela. Dotychczas zapewnienie porównywalnego wzrostu wymagało stosowania rozwiązań uchwalanych na kolejne lata budżetowe. Nowe przepisy, zgodnie z projektem, mają obowiązywać od 1 stycznia 2027 roku, po zakończeniu procesu legislacyjnego.
Nie jest to jednak realizacja obywatelskiej inicjatywy powiązania płac ze średnią krajową. To odrębna zmiana dotycząca sposobu ustalania średniego wynagrodzenia określonej grupy nauczycieli.
Co z reformą przygotowaną przez ZNP?
Ministerstwo Edukacji Narodowej deklaruje poparcie dla postulatu wprowadzenia ustawowych gwarancji poziomu wynagrodzeń nauczycieli. Jednocześnie wskazuje na konieczność znalezienia rozwiązania, którego wieloletnie skutki finansowe będą możliwe do zaakceptowania. W resorcie prowadzone są analizy dotyczące między innymi mechanizmu corocznego podwyższania płac.
O rozpoczęciu prac legislacyjnych nad rządową propozycją będzie można mówić dopiero po zakończeniu tych analiz. Konieczne jest również uzgodnienie przygotowanego rozwiązania z Ministerstwem Finansów i Gospodarki. Na razie nie ogłoszono terminu, w którym miałoby to nastąpić.
Przedstawiona przez resort finansów ocena oznacza zatem istotną przeszkodę dla realizacji obywatelskiego projektu w proponowanym kształcie. Nie jest jednak równoznaczna z jego ostatecznym odrzuceniem przez parlament.
Czy nauczyciele powinni spodziewać się kolejnych zmian?
W najbliższym okresie najważniejsze będzie rozróżnienie zmian już zaprojektowanych na 2027 rok od znacznie szerszej reformy wynagrodzeń. Pierwsze dotyczą między innymi planowanego wzrostu średnich pensji nauczycieli początkujących. Druga miałaby trwale zmienić sposób ustalania wynagrodzeń całej grupy zawodowej.
Od zakończenia analiz i uzgodnień finansowych zależy, czy MEN zaproponuje nową formułę ustawowych gwarancji płac. Możliwe kierunki zmian pozostają przedmiotem prac resortu, jednak nie przedstawiono jeszcze ich ostatecznych parametrów. Nie wiadomo zatem, kiedy i w jakim kształcie nowy system mógłby wejść w życie.
Dla pracowników oświaty najważniejsze jest obecnie to, że pomimo negatywnej oceny kosztów projektu ZNP nie zapadła decyzja o rezygnacji ze wszystkich przyszłych podwyżek. Rząd nadal pracuje nad systemem wynagradzania, ale proponowana reforma powiązania pensji ze średnią krajową nie ma zapewnionego finansowania ani określonej daty wdrożenia.
Komentarze (0)