W Polsce kobiety uzyskują prawo do emerytury po ukończeniu 60 lat, a mężczyźni po ukończeniu 65 lat. Ta pięcioletnia różnica od lat budzi dyskusję wśród ekonomistów i demografów, zwłaszcza że przeciętne życie Polek jest wyraźnie dłuższe niż Polaków.
Prof. Agnieszka Chłoń-Domińczak z SGH, przewodnicząca Rządowej Rady Ludnościowej, uważa, że docelowo wiek emerytalny powinien być taki sam dla obu płci. W jej ocenie obecny model pogłębia różnice w wysokości świadczeń, ponieważ kobiety krócej odprowadzają składki, a później statystycznie dłużej pobierają emeryturę.
W systemie zdefiniowanej składki ma to bezpośrednie znaczenie. Im dłużej dana osoba pracuje, tym większy kapitał gromadzi na swoim koncie w ZUS. Jednocześnie późniejsze przejście na emeryturę oznacza podział zgromadzonych środków przez mniejszą liczbę miesięcy dalszego trwania życia.
Dłuższa praca oznacza wyższe świadczenie
Z danych ZUS wynika, że każdy dodatkowy rok aktywności zawodowej może zwiększać przyszłą emeryturę o około 8–12 proc. Ostateczny wzrost zależy jednak od indywidualnej sytuacji ubezpieczonego, wysokości wynagrodzenia, zgromadzonego kapitału i momentu zakończenia pracy.
Coraz więcej osób nie kończy aktywności zawodowej od razu po osiągnięciu ustawowego wieku emerytalnego. Według danych przywoływanych przez prof. Chłoń-Domińczak średni wiek osób aktywnych zawodowo po przejściu na emeryturę wynosi 69 lat i 5 miesięcy w przypadku mężczyzn oraz 66 lat i 6 miesięcy w przypadku kobiet.
To pokazuje, że ustawowa granica 60 i 65 lat nie musi być równoznaczna z definitywnym zakończeniem pracy. Dla części osób dalsze zatrudnienie staje się sposobem na zwiększenie późniejszego świadczenia albo uzupełnienie bieżących dochodów.
Polacy żyją dłużej, system odczuje skutki
Główny Urząd Statystyczny podał, że przeciętne trwanie życia w Polsce ponownie wzrosło. Dla mężczyzny urodzonego w 2025 r. oczekiwana długość życia wynosi 75,37 roku, natomiast dla kobiety 82,48 roku.
W porównaniu z 2024 r. oznacza to wzrost odpowiednio o 0,4 roku i 0,2 roku. Z punktu widzenia systemu emerytalnego oznacza to coraz dłuższy okres pobierania świadczeń.
W przypadku kobiet różnica pomiędzy wiekiem przejścia na emeryturę a przeciętną długością życia jest szczególnie duża. W praktyce oznacza to, że niższy wiek emerytalny może jeszcze mocniej wpływać na wysokość świadczeń kobiet.
Emerytury kobiet niższe także z powodu krótszej aktywności
Prof. Chłoń-Domińczak krytycznie ocenia pomysł uzależnienia wieku emerytalnego kobiet od liczby urodzonych dzieci. Taką koncepcję przedstawiała Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz.
Zdaniem ekspertki rozwiązanie różnicujące zasady w zależności od sytuacji rodzinnej mogłoby utrwalać nierówności dochodowe. Kobiety częściej mają przerwy w zatrudnieniu związane z opieką nad dziećmi, co już obecnie wpływa na wysokość zgromadzonego kapitału.
Dodatkowe skrócenie okresu pracy oznaczałoby jeszcze mniej składek i wcześniejsze rozpoczęcie pobierania świadczenia. W konsekwencji część kobiet mogłaby otrzymywać jeszcze niższe emerytury.
Komisja Europejska wskazuje na niski poziom zatrudnienia starszych kobiet
Problem aktywności zawodowej starszych kobiet dostrzega także Komisja Europejska. W 2024 r. wskaźnik zatrudnienia kobiet w Polsce w wieku 55–64 lata wynosił 48,3 proc. Średnia dla Unii Europejskiej była znacznie wyższa i sięgała 59,4 proc.
Dla całej populacji osób w wieku 55–64 lata wskaźnik zatrudnienia w Polsce wynosił 59 proc., wobec 65,2 proc. średnio w Unii.
Różnice widać także w faktycznym wieku przechodzenia na emeryturę. W 2024 r. wynosił on średnio 65,1 roku w przypadku mężczyzn i 60,6 roku w przypadku kobiet.
Niższy wiek emerytalny kobiet jest jednym z czynników wpływających na wcześniejsze opuszczanie rynku pracy. Ma to znaczenie nie tylko dla indywidualnej wysokości emerytury, ale także dla podaży pracy w gospodarce.
Liczba emerytów będzie rosła przez kolejne dekady
Według danych GUS w 2024 r. w Polsce było 7,39 mln emerytów. Stanowili 19,7 proc. ludności kraju, a ich liczba wzrosła o 1,7 proc. w porównaniu z 2023 r.
Prognozy ZUS pokazują dalszy wzrost. W 2030 r. liczba emerytów ma wynosić 7,9 mln, w 2040 r. 8,9 mln, w 2050 r. 10,2 mln, a w 2060 r. 10,6 mln.
Dopiero później prognozowany jest stopniowy spadek do 10 mln w 2070 r. oraz 9,7 mln w 2080 r.
Równocześnie liczba mieszkańców Polski będzie maleć. Według prognoz wykorzystywanych przez ZUS populacja kraju może spaść z około 37,4 mln w 2025 r. do 31,7 mln w 2060 r. i 27,2 mln w 2080 r.
Oznacza to coraz większy udział seniorów w całej populacji i mniejszą liczbę osób w wieku produkcyjnym.
Europa coraz częściej podnosi wiek emerytalny
W wielu państwach europejskich reformy emerytalne zmierzają do wydłużenia aktywności zawodowej. Wiek emerytalny jest podnoszony stopniowo albo powiązany z dalszym trwaniem życia.
Przykładem jest Dania, gdzie wiek emerytalny zależy od rocznika. Dla osób urodzonych w latach 1963–1966 wynosi 68 lat, dla roczników 1967–1970 – 69 lat, a dla osób urodzonych od 1971 r. – 70 lat.
Prof. Chłoń-Domińczak zwraca uwagę, że podobna dyskusja będzie w przyszłości nieunikniona również w Polsce. Jej zdaniem pierwszym etapem powinno być jednak wyrównanie zasad dla kobiet i mężczyzn.
Emerytura z ZUS coraz częściej będzie tylko jednym ze źródeł dochodu
Ekspertka SGH wskazuje również, że przyszłe dochody seniorów powinny opierać się na więcej niż jednym źródle. Oprócz świadczenia z ZUS rosnąć będzie znaczenie dodatkowych oszczędności emerytalnych.
Chodzi m.in. o Pracownicze Plany Kapitałowe, Indywidualne Konta Emerytalne oraz Indywidualne Konta Zabezpieczenia Emerytalnego.
Zmiany demograficzne wpłyną również na rynek pracy. Wraz ze spadkiem liczby osób w wieku produkcyjnym firmy mogą coraz częściej zabiegać o zatrzymywanie starszych, doświadczonych pracowników zamiast zachęcać ich do szybkiego przechodzenia na emeryturę.
Źródła:
PAP
Główny Urząd Statystyczny
Zakład Ubezpieczeń Społecznych
Komisja Europejska
Szkoła Główna Handlowa
Rządowa Rada Ludnościowa
Duńska administracja publiczna
Komentarze (0)