Badanie Budżetów Gospodarstw Domowych jest prowadzone przez Główny Urząd Statystyczny na terenie całego kraju. Obejmuje gospodarstwa wybrane do udziału w badaniu reprezentacyjnym, którego wyniki mają opisywać rzeczywistą sytuację ekonomiczną mieszkańców Polski.
Kontakt z respondentem może nastąpić telefonicznie albo bezpośrednio w jego miejscu zamieszkania. Ankieter może zapukać zarówno do mieszkania w dużym mieście, jak i do domu w niewielkiej miejscowości. Samo pojawienie się pracownika statystyki publicznej nie oznacza jednak kontroli ani podejrzenia naruszenia przepisów.
Celem badania jest poznanie struktury dochodów, kosztów utrzymania, codziennych zakupów oraz warunków życia gospodarstw domowych. Na tej podstawie przygotowywane są później zbiorcze opracowania dotyczące sytuacji ekonomicznej różnych grup społecznych.
Paragony dokumentujące wydatki przez cały miesiąc
Jedną z metod realizacji badania jest gromadzenie paragonów z codziennych zakupów. Uczestnik może zostać poproszony o odkładanie ich przez wskazany okres, najczęściej obejmujący miesiąc prowadzenia badania.
Do zestawienia trafiają wydatki na żywność, odzież, paliwo, transport, leki, środki higieniczne, usługi, kulturę, rekreację, wyposażenie mieszkania oraz inne bieżące potrzeby. Jeżeli określony koszt nie został potwierdzony paragonem, powinien zostać zapisany w książeczce budżetu gospodarstwa domowego lub w innej formie wskazanej przez ankietera.
Dotyczy to między innymi czynszu, rat kredytów, rachunków za energię, wodę, ogrzewanie, gaz, telefon, internet, wywóz odpadów czy opłat związanych z utrzymaniem nieruchomości. Istotne są również wydatki regulowane przelewem, poleceniem zapłaty albo gotówką bez otrzymania paragonu fiskalnego.
Badanie może być prowadzone z wykorzystaniem papierowej lub elektronicznej książeczki budżetu. Ankieter powinien wyjaśnić zasady zapisywania kosztów i wskazać, które informacje należy uzupełnić.
Pytania nie tylko o zakupy i rachunki
Zakres Badania Budżetów Gospodarstw Domowych jest szerszy niż samo zbieranie paragonów. Ankieterzy mogą pytać także o liczbę osób tworzących gospodarstwo, źródła dochodów, świadczenia, warunki mieszkaniowe oraz wyposażenie domu lub mieszkania.
Pytania mogą dotyczyć również powierzchni lokalu, sposobu ogrzewania, posiadanych urządzeń, samochodów, kosztów edukacji, transportu i leczenia. Część formularzy obejmuje także ocenę własnej sytuacji materialnej przez respondentów.
Zebrane informacje nie są analizowane jako indywidualna historia konkretnej rodziny. GUS wykorzystuje je po zagregowaniu, aby określić, jak zmieniają się poziom życia, konsumpcja i koszty utrzymania mieszkańców Polski.
Dane potrzebne do obliczania inflacji i kosztów życia
Informacje przekazywane przez gospodarstwa domowe mają znaczenie dla wielu analiz gospodarczych i społecznych. Struktura wydatków pozwala ustalić, jaką część domowego budżetu pochłaniają żywność, mieszkanie, transport, zdrowie, odzież czy usługi.
Dane z badania są wykorzystywane między innymi przy tworzeniu wag potrzebnych do obliczania wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych. Oznacza to, że rzeczywiste wybory zakupowe gospodarstw domowych wpływają na sposób mierzenia inflacji.
Wyniki BBGD służą również do analizowania ubóstwa ekonomicznego i energetycznego, poziomu dochodów, wysokości wydatków konsumpcyjnych oraz różnic pomiędzy gospodarstwami z miast i wsi. Korzystają z nich organy administracji publicznej, instytucje badawcze, uczelnie, Narodowy Bank Polski oraz Eurostat.
Weryfikacja ankietera przed przekazaniem informacji
Każda osoba przedstawiająca się jako ankieter GUS powinna okazać legitymację służbową. Respondent ma prawo poznać imię, nazwisko oraz numer dokumentu i sprawdzić te dane przed rozpoczęciem badania.
Tożsamość ankietera można zweryfikować za pomocą narzędzia udostępnionego przez GUS, telefonicznie albo w odpowiednim urzędzie statystycznym. Jeżeli osoba stojąca przed drzwiami odmawia pokazania dokumentów lub nie potrafi wskazać nazwy badania, nie należy przekazywać jej żadnych informacji.
Pracownik statystyki publicznej nie powinien żądać pieniędzy, danych dostępowych do bankowości elektronicznej, kodów autoryzacyjnych, numerów PIN ani instalowania aplikacji lub programów. Takie żądanie może świadczyć o próbie oszustwa.
Dobrowolny udział w badaniu GUS
Udział w Badaniu Budżetów Gospodarstw Domowych jest dobrowolny. Mieszkaniec może odmówić rozmowy, poprosić o kontakt w innym terminie albo ustalić inną dostępną formę udziału.
Nie ma również obowiązku wpuszczania ankietera do mieszkania bez uprzedniego sprawdzenia jego tożsamości. Respondent może najpierw potwierdzić dane pracownika, a dopiero później zdecydować, czy chce uczestniczyć w badaniu.
GUS zachęca do współpracy, ponieważ jakość wyników zależy od liczby i rzetelności odpowiedzi. Im dokładniej gospodarstwa zapisują swoje wydatki, tym bardziej precyzyjny jest obraz kosztów życia w Polsce.
Ochrona danych przez tajemnicę statystyczną
Informacje zebrane podczas badania są objęte tajemnicą statystyczną. Nie mogą być wykorzystywane przez urząd skarbowy, bank, pracodawcę ani inną instytucję do prowadzenia sprawy dotyczącej konkretnej osoby.
Dane jednostkowe mogą być przetwarzane wyłącznie przez upoważnionych pracowników statystyki publicznej. W publikowanych zestawieniach i analizach nie powinny pojawiać się informacje umożliwiające rozpoznanie gospodarstwa domowego lub jego członków.
Tajemnica statystyczna obowiązuje zarówno ankieterów, jak i pozostałych pracowników mających dostęp do informacji przekazanych przez respondentów. Jej naruszenie może prowadzić do odpowiedzialności przewidzianej w przepisach.
Źródła
- Główny Urząd Statystyczny, „Badanie Budżetów Gospodarstw Domowych”.
- Główny Urząd Statystyczny, „Sprawdź tożsamość ankietera”.
- Główny Urząd Statystyczny, informacje dotyczące badań ankietowych gospodarstw domowych.
- Biuletyn Informacji Publicznej GUS, informacje dotyczące tajemnicy statystycznej.
- Program Badań Statystycznych Statystyki Publicznej na 2026 rok.
Komentarze (0)