Od średniowiecznego traktu do najważniejszej ulicy Głównego Miasta
Początki ulicy Długiej sięgają średniowiecza. Jej nazwa pojawia się w źródłach z 1331 roku jako Longa platea, czyli długa ulica. Początkowo był to trakt prowadzący w stronę przeprawy przez Motławę, a następnie w kierunku Prus. Jeszcze zanim powstało Główne Miasto, w tej okolicy istniała drewniana zabudowa. Najstarsze jej ślady, odkryte w rejonie Ratusza Głównego Miasta, datowane są na początek X wieku.
W latach 20. XIV wieku, wraz z rozwojem Głównego Miasta, Długa stała się jego najważniejszą ulicą. Przez kolejne stulecia koncentrowało się tutaj życie handlowe, społeczne i administracyjne. Przy trakcie osiedlały się najzamożniejsze rodziny mieszczańskie, a w okazałych kamienicach mieściły się również ważne urzędy.
Trakt Królewski i bogactwo gdańskich mieszczan
Największy rozkwit ulicy Długiej przypadł na okres potęgi gospodarczej Gdańska, szczególnie XVI i XVII wiek. Wznoszono wówczas reprezentacyjne kamienice, których fasady świadczyły o zamożności właścicieli i ambicjach miasta. Długa wraz z Długim Targiem tworzyła Drogę Królewską, którą wjeżdżali do Gdańska polscy monarchowie. Trasa ta miała także przedłużenie w kierunku Długich Ogrodów.
Wśród najbardziej znanych budynków znajduje się Dom Uphagena pod numerem 12, a także kamienica Ferberów pod numerem 28, wyróżniająca się renesansową architekturą i płaskorzeźbami przedstawiającymi Adama i Ewę. Pod numerem 35 stoi Lwi Zamek, wzniesiony w 1569 roku. Podczas pobytu w Gdańsku w 1636 roku mieszkał w nim król Władysław IV.
Warto zwrócić uwagę również na kamienicę Schumannów pod numerem 45, pochodzącą z około 1560 roku, oraz dom Czirenbergów pod numerem 29, którego fasada nawiązuje do manierystycznych form niderlandzkich. Budynki te pokazują, jak różnorodna i bogata była architektura dawnej ulicy Długiej.
Banki, sklepy i słynne gdańskie cukiernie
Z biegiem czasu ulica Długa zmieniała swój charakter. Nadal była prestiżowym adresem, ale coraz większą rolę odgrywały handel i usługi. W XIX i na początku XX wieku działały tutaj banki, sklepy, domy towarowe, apteki, kina oraz popularne cukiernie.
Od 1834 roku przy ulicy funkcjonowała główna siedziba poczty. Pod numerem 50 działała cukiernia związana z rodziną Grentzenbergów, znaną z wyrobów marcepanowych. W kolejnych latach powstawały także domy towarowe, przyciągające klientów różnorodnym asortymentem.
Ulica była również ważnym miejscem komunikacyjnym. W latach 1834–1880 poruszały się nią dyliżanse pocztowe, od 1846 roku kursowały omnibusy, a w 1885 roku pojawił się tramwaj konny. Jedenaście lat później zastąpił go tramwaj elektryczny. Linie tramwajowe zniknęły z Długiej dopiero w 1959 roku, a ich pozostałości usunięto podczas przebudowy ulicy na początku lat 70.
Rozwój handlu sprawił, że Długa coraz bardziej stawała się miejscem pracy i zakupów, a coraz mniej przestrzenią zamieszkiwaną przez gdańszczan. W 1880 roku mieszkało tu około 1080 osób, natomiast w 1914 roku liczba ta spadła do 491.
Wojna niemal doszczętnie zniszczyła ulicę Długą
W 1945 roku historyczna zabudowa Gdańska została poważnie zniszczona. Ulica Długa nie była wyjątkiem, a jej przedwojenny wygląd w dużej mierze przestał istnieć. Po zakończeniu wojny rozpoczęto odbudowę, która trwała w latach 1950–1953.
Prace prowadzono na podstawie zachowanych dawnych planów i rycin. Starano się odtworzyć historyczny charakter kamienic, a ich elewacje nawiązywały do wyglądu sprzed XIX-wiecznych przebudów. Odtwarzanie zabudowy nie oznaczało jednak, że wszystkie budynki odzyskały swoje oryginalne konstrukcje. Dzisiejsza ulica łączy więc historyczne formy architektoniczne z powojenną odbudową.
W prace nad nowym wyglądem Długiej zaangażowali się również gdańscy artyści, którzy przygotowali dekoracje malarskie i rzeźbiarskie. Wraz z odbudową kamienic wracały sklepy, restauracje i inne miejsca użyteczności publicznej. W kolejnych latach otwierano lokale gastronomiczne, księgarnie i punkty handlowe, przywracając ulicy codzienne życie.
Od tramwajów do spacerowego deptaka
Zmieniała się także sama przestrzeń ulicy. W XIX wieku zlikwidowano przedproża, a bruk zastępowano granitową kostką. W drugiej połowie XIX wieku doprowadzono gaz, a następnie rozwinięto sieć wodociągową i kanalizacyjną. Były to ważne zmiany, które unowocześniały centralną część miasta.
W 1963 roku Długa została po raz pierwszy zamknięta dla ruchu samochodowego w okresie wakacyjnym i turystycznym. W latach 1971–1973 usunięto z niej tory tramwajowe, a nawierzchnię zastąpiono granitowymi płytami chodnikowymi. W ten sposób stopniowo kształtował się jej obecny charakter jako przestrzeni przeznaczonej przede wszystkim dla pieszych.
Ulica Długa dziś. To wizytówka Gdańska
Współcześnie ulica Długa wraz z Długim Targiem pozostaje jednym z najważniejszych punktów na mapie Gdańska. Przyciąga turystów zabytkowymi fasadami, historycznymi budynkami i bliskością najważniejszych atrakcji Głównego Miasta. To miejsce spacerów, spotkań oraz wydarzeń kulturalnych.
Jej dzisiejszy wygląd jest efektem wielu stuleci przemian: od średniowiecznego szlaku prowadzącego w stronę przeprawy przez Motławę, przez reprezentacyjną ulicę bogatych kupców i królewski trakt, po niemal całkowite zniszczenie w 1945 roku i powojenną odbudowę. Choć wiele obecnych konstrukcji powstało po wojnie, historyczna forma zabudowy pozwala wyobrazić sobie dawną świetność Gdańska.
Komentarze (0)