14 lutego to data symboliczna. Tego dnia w 1942 roku Związek Walki Zbrojnej został przemianowany na Armia Krajowa. Od 2025 roku rocznica ta ma rangę święta państwowego ustanowionego przez Sejm RP. W Gdańsku pamięć o żołnierzach podziemia od lat ma swoją stałą przestrzeń i tradycję.
Kwatera AK. Miejsce, które opowiada historię miasta
Uroczystości „Światło dla Bohaterów” odbywają się zawsze na Kwaterze AK na Cmentarzu Łostowickim. To tu spoczywają związani po wojnie z Gdańskiem żołnierze podziemnej armii. Nad mogiłami znajduje się tablica pamięci, przed którą płonie symboliczny znicz. W tym roku obok czuwali rekonstruktorzy w historycznych mundurach z polskimi flagami.
Na kwaterze znajduje się ponad 250 grobów członków AK. Często są to małżeństwa akowskie. Jeśli pomnożyć tę liczbę przez dwa, otrzymujemy obraz całego pokolenia, które po wojnie współtworzyło Gdańsk.
– Była to armia podziemna, armia obywateli, ochotników, armia ponadpartyjna. Ludzie, którzy szli do tego wojska nie z powołania, ale z głębokiego, wewnętrznego przekonania. Wielu poniosło najwyższą ofiarę. Wspominamy ich, pamiętamy o nich, ale musimy też pamiętać tych, którzy wojnę przetrwali i borykali się z represjami władzy komunistycznej, ale również o tych, którzy odbudowywali Polskę i o tych, którzy pracowali dla Gdańska: leżą tu, obok nas. – powiedział dr Janusz Marszalec, prezes Stowarzyszenia Kwatera Akowska i zastępca dyrektora Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku.
Uroczystość bez bohaterów
Przez lata w obchodach uczestniczyli kombatanci. Tym razem ich zabrakło. Zdecydowały względy bezpieczeństwa i zimowe warunki.
– Bardzo się wyrywali tutaj do nas, ale przekonaliśmy ich jednak, żeby pozostali w domach – powiedział dr Marszalec, wymieniając nazwiska nieobecnych weteranów: profesor Jerzy Grzywacz, komandor Roman Rakowski, Stanisława Gładysz, Aleksandra Koczorowska, Adam Borowski i Janina Sienkiewicz.
Choć nie było ich fizycznie, ich obecność była wyczuwalna w słowach i pamięci uczestników.
„Armia Krajowa była domem”
Jednym z najbardziej poruszających momentów uroczystości było odczytanie listu komandora Romana Rakowskiego. Jego słowa przekazał zgromadzonym Mateusz Jasik, wiceprezes Okręgu Pomorskiego Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. W skupieniu i ciszy wybrzmiał głos człowieka, który sam był częścią tej historii.
– Szanowni państwo, drodzy młodzi przyjaciele, niestety wiek i pogoda sprawiły, że dzisiaj, w rocznicę powołania Armii Krajowej, nie mogę być na naszej akowskiej nekropolii. Dla nas ostatnich żyjących, ale i dla tych, którzy dzisiaj spoczywają na tym cmentarzu i w każdym innym zakątku Polski, to ważny dzień pamięci o naszej Armii Krajowej. O naszych koleżankach i kolegach, którzy zginęli zamęczeni, polegli w walce czy zmarli po 1945 roku, nie doczekawszy wolnej Polski, czy tej chwili Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej.
– Bowiem dla nas, żołnierzy Armii Krajowej, dziewcząt i kobiet, chłopców i mężczyzn, Armia Krajowa była domem, była skrawkiem wolnej Polski, przestrzenią wolności tak bardzo upragnionej. – Ta nasza AK była z nami, a czasami przed nami, płacąc cenę krwi i życia. To nie siostry i bracia krwi, ale coś więcej, bo krwi przelanej i wierności pisanej nie atramentem, a krwią.
– Dzisiejszy świat jest coraz bardziej dla nas niezrozumiały. Świat, gdzie szlachetne wartości wierności, prawdziwego patriotyzmu, nie tego wykrzyczanego hasłem „cześć i chwała bohaterom”, ale tego w sercu pisanego, odwagą i poświęceniem, czasami cierpieniem, są niestety takie rzadkie i nieliczne. A szkoda, bo na tym buduje się fundamenty państwa i patriotyzmu, bo patriotyzmu buduje się przez całe życie.
– Dlatego proszę was nie zapominajcie o Armii Krajowej, o jej dzielnych córkach i synach. Nie zapominajcie o jej etosie. Zróbcie wszystko, by słowa pułkownika Zbigniewa Kabaty, pseudonim „Bobo” („Nas nie stanie, lecz ty nie zginiesz. Pieśń cię weźmie, legenda przechowa. Wichrem chwały w historii popłyniesz, Armio Krajowa”), nie stały się tylko wydychanym powietrzem, a sensem następnych pokoleń. – Dziękuję bardzo i wszystkim się kłaniam. Komendant w stanie spoczynku Roman Rakowski, kawaler Orderu Wojennego Virtuti Militari, pseudonim „Grab”.
List nie był tylko wspomnieniem przeszłości. Brzmiał jak osobista rozmowa z młodym pokoleniem. Bez patosu, za to z wyraźną prośbą o pamięć i odpowiedzialność.
Etos AK i odpowiedzialność dziś
Do znaczenia rocznicy odniosła się również prezydent Gdańska Aleksandra Dulkiewicz.
– Szacuje się dzisiaj, że w szeregach Armii Krajowej było około 350 - 380 tysięcy ludzi, którzy mimo niesprzyjających warunków i pewnie wbrew rozsądkowi, walczyli ramię w ramię, wierząc, że uda się wywalczyć niepodległość dla Polski – mówiła prezydent Gdańska. – Chciałabym bardzo, żebyśmy z etosu Armii Krajowej czerpali dziś wartości obywatelskie: żebyśmy na co dzień, każdy w swojej pracy, czy w szkole widział tego drugiego człowieka. Myślę, że to jest inspiracja dla nas płynącą z etosu Armii Krajowej.
W uroczystości udział wzięli m.in. Jarosław Wałęsa, Andrzej Kowalczys, Beata Dunajewska, delegacje uczniowsko nauczycielskie ze Szkoły Podstawowej nr 65, Zespołu Szkół Morskich, XX Liceum Ogólnokształcącego oraz Szkoły Podstawowej nr 19 wraz z grupą rekonstrukcyjną Czata 49, a także straż miejska.
Na zakończenie zapalono około 250 zniczy w barwach narodowych. Szpaler światła stanął wzdłuż alejki przebiegającej przez środek kwatery AK.
W niedzielę 15 lutego o godzinie 12.00 w Bazylice Mariackiej w Gdańsku odbędzie się msza święta w intencji poległych, zmarłych i żyjących żołnierzy Armii Krajowej.
Komentarze (0)