Nad Jeziorem Żarnowieckim wciąż można znaleźć miejsca, które przypominają o wielkich planach z czasów PRL. Niedokończona elektrownia jądrowa Żarnowiec to dziś nie tylko ciekawostka historyczna, ale także jeden z najbardziej intrygujących punktów na turystycznej mapie Pomorza.
Elektrownia jądrowa Żarnowiec. Ambitny plan energetyczny PRL
Pomysł budowy elektrowni jądrowej w Polsce pojawił się już w latach 50. XX wieku. W tamtym czasie państwa na całym świecie zaczęły interesować się wykorzystaniem energii atomowej w cywilnej energetyce. W Polsce rozwój badań nad energią jądrową powierzono Instytut Badań Jądrowych, który zajmował się badaniami nad fizyką jądrową i możliwościami wykorzystania energii atomowej w gospodarce. Na początku lat 70. zapadła decyzja o budowie pierwszej polskiej elektrowni atomowej. Po kilku latach badań wybrano lokalizację nad Jeziorem Żarnowieckim, w okolicy wsi Kartoszyno na Pomorzu.
Plan był ambitny. Elektrownia miała składać się z czterech bloków energetycznych z reaktorami typu WWER 440. Ich łączna moc miała wynosić około 1600 MW, co w tamtym czasie uczyniłoby Żarnowiec jednym z największych obiektów energetycznych w tej części Europy.
Dlaczego elektrownię planowano właśnie nad Jeziorem Żarnowieckim
Wybór lokalizacji poprzedziły szczegółowe badania środowiskowe i geologiczne. Okolice Jeziora Żarnowieckiego uznano za miejsce spełniające wszystkie wymagania dla elektrowni jądrowej. Decydowało o tym kilka czynników.
Po pierwsze ogromny zbiornik wody potrzebny do chłodzenia reaktorów. Po drugie stosunkowo niewielka liczba mieszkańców w okolicy. Po trzecie stabilne warunki geologiczne. Istotne było również to, że w pobliżu powstawała Elektrownia Wodna Żarnowiec. Elektrownia szczytowo pompująca miała współpracować z planowaną elektrownią jądrową i stabilizować system energetyczny. Dziś to właśnie ten obiekt jest jednym z najbardziej charakterystycznych elementów krajobrazu okolicy.
Budowa elektrowni jądrowej Żarnowiec
Decyzję o rozpoczęciu budowy podjęto w 1982 roku. W krótkim czasie powstał ogromny plac budowy. Najpierw przygotowano zaplecze inwestycji. Zbudowano magazyny, laboratoria badawcze, węzły betoniarskie, stołówkę, hotel dla pracowników oraz liczne budynki techniczne. Powstał także ośrodek pomiarów radiometeorologicznych z wysokim na ponad 200 metrów masztem badawczym.
W realizację projektu zaangażowano około 70 polskich przedsiębiorstw. Turbiny miały powstawać w zakładach Zamech w Elblągu, generatory w zakładach Dolmel we Wrocławiu, a wytwornice pary produkowała firma Rafako z Raciborza. Do połowy lat 80. na placu budowy znajdowało się już kilkaset obiektów związanych z inwestycją. Pierwszy blok elektrowni planowano uruchomić w 1990 roku.
Katastrofa w Czarnobylu i narastające protesty
W 1986 roku doszło do katastrofy w elektrowni w Czarnobyl. Wydarzenie to znacząco wpłynęło na opinię publiczną w całej Europie. Choć planowane w Żarnowcu reaktory różniły się konstrukcyjnie od tych, które pracowały w Czarnobylu, w społeczeństwie narastał strach przed energią atomową. W Trójmieście zaczęły działać organizacje protestujące przeciwko budowie elektrowni. Organizowano manifestacje, spotkania i akcje informacyjne. W 1990 roku odbyło się referendum lokalne w województwie gdańskim. W głosowaniu ponad 86 procent uczestników sprzeciwiło się budowie elektrowni.
Decyzja o wstrzymaniu budowy
Pod koniec lat 80. Polska znajdowała się w głębokim kryzysie gospodarczym. Jednocześnie spadało zapotrzebowanie na energię elektryczną po załamaniu produkcji przemysłowej. Nowy rząd pod kierownictwem Tadeusz Mazowiecki zdecydował o wstrzymaniu inwestycji i przeprowadzeniu analizy jej dalszej opłacalności. 17 grudnia 1990 roku podjęto decyzję o likwidacji budowy elektrowni jądrowej Żarnowiec. W momencie zakończenia inwestycji powstały już fundamenty pod dwa reaktory oraz ogromny wykop pod kolejne bloki energetyczne.
Co dziś zostało po elektrowni jądrowej Żarnowiec?
Dziś po tej ogromnej inwestycji pozostały głównie ślady w krajobrazie i historia, która wciąż fascynuje miłośników przemysłowych ciekawostek. Na terenie dawnej budowy można znaleźć pozostałości infrastruktury, fragmenty kanałów technicznych oraz betonowe konstrukcje, które nigdy nie zostały ukończone. Część budynków przez lata niszczała lub została rozebrana. Inne włączono do działalności Pomorskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, która działa na części dawnych terenów inwestycji. To miejsce często przyciąga pasjonatów historii PRL, fotografów oraz osoby zainteresowane tzw. turystyką industrialną.
Elektrownia wodna Żarnowiec. Energetyczny gigant nad jeziorem
W cieniu niedokończonej elektrowni jądrowej działa dziś jedna z najważniejszych instalacji energetycznych w Polsce. Elektrownia Wodna Żarnowiec jest największą elektrownią szczytowo pompującą w kraju. Jej zadaniem jest magazynowanie energii elektrycznej i stabilizowanie pracy systemu energetycznego.
Uruchomiona w 1983 roku instalacja dysponuje mocą około 716 MW. Woda do turbin doprowadzana jest czterema ogromnymi rurociągami o długości ponad kilometra. Górny zbiornik elektrowni jest całkowicie sztuczny i pełni rolę ogromnego magazynu energii. Pomieściłby ponad sto trzydzieści boisk piłkarskich. Dziś to jedno z najbardziej imponujących miejsc techniki w północnej Polsce i ciekawy punkt dla osób odwiedzających okolice Jeziora Żarnowieckiego.
Komentarze (0)