Spacer po lesie na Stogach może zamienić się w niewielką podróż w czasie. Wystarczy zejść z głównych ścieżek, by natrafić na betonowe obiekty, które nie przypominają typowej nadmorskiej infrastruktury. Część z nich jest częściowo zasypana piaskiem, inne niemal całkowicie znikają wśród drzew i roślinności. To ślady dawnych planów obrony wybrzeża i portu w Gdańsku.
Bateria Leśna. Fortyfikacje sprzed I wojny światowej
Jednym z najstarszych zespołów umocnień w tej części miasta była pruska Bateria Leśna, nazywana również Forstbatterie. Powstała w latach 1909–1911. Jej zadaniem miała być obrona podejścia do gdańskiego portu przed nieprzyjacielskimi okrętami.
Bateria była wyposażona w cztery haubice kalibru 280 mm, których zasięg wynosił niemal 12 kilometrów. W jej skład wchodziły stanowiska artyleryjskie, magazyny amunicji, schrony oraz punkty kierowania ogniem. Te ostatnie miały szczególne znaczenie – pozwalały obserwować cele na morzu, ustalać ich położenie i przekazywać informacje potrzebne do prowadzenia ostrzału.
Do dziś w lesie na Stogach zachowały się fragmenty tego systemu. Można odnaleźć m.in. betonowe schrony i pozostałości stanowisk obserwacyjnych. Po zakończeniu I wojny światowej, w związku z demilitaryzacją, z obiektów usunięto część wyposażenia, w tym pancerne drzwi i kopuły. Fortyfikacje straciły swoje pierwotne przeznaczenie i zostały opuszczone. Nie brały udziału w działaniach bojowych podczas I wojny światowej.
Bateria Wydmowa, której nigdy nie ukończono
Kolejnym ciekawym miejscem jest Bateria Wydmowa. Jej budowę rozpoczęto w 1917 roku, pod koniec I wojny światowej. Planowano stworzenie rozbudowanego zespołu artyleryjskiego, jednak przedsięwzięcia nie doprowadzono do końca. Powstały m.in. schrony i elementy zaplecza, ale stanowiska dla dział pozostały niezrealizowane.
Najbardziej charakterystycznym obiektem jest duży schron głównego punktu kierowania ogniem, wzniesiony w latach 1917–1918. Miał zbierać informacje o położeniu celów i koordynować działania całej baterii. Jego rozmiary wyróżniają go na tle innych zachowanych fortyfikacji w tej części Gdańska.
W okolicy można znaleźć również dwa schrony amunicyjne. Jeden z nich został w dużej mierze zasypany przez piasek, drugi zachował się w lepszym stanie. W jego wnętrzu nadal widoczne są komory przeznaczone do przechowywania amunicji.
Ciekawostką jest także historia dużego schronu, który wiele lat po zakończeniu wojny zyskał zupełnie nowe zastosowanie. W latach 90. XX wieku działał w nim sezonowy bar o nazwie „Szwejk”. Na dachu znajdował się ogródek piwny, a w środku można było usiąść przy stolikach. Później obiekt został zamknięty, a jego wnętrze uporządkowali społeczni opiekunowie fortyfikacji. Z czasem zabezpieczono go również ze względu na zamieszkujące go nietoperze.
Bunkry z czasów zimnej wojny
Historia militarnych obiektów na Stogach nie kończy się na pruskich fortyfikacjach. W okresie powojennym w tej części Gdańska funkcjonowała również 25. Bateria Artylerii Stałej, działająca w latach 1952–1977.
Był to kolejny element systemu obrony wybrzeża. Kompleks obejmował stanowiska artyleryjskie, schrony, magazyny amunicji, obiekty techniczne oraz wieże i punkty kierowania ogniem. Część starszych, pruskich obiektów wykorzystano ponownie – dwa schrony amunicyjne Baterii Leśnej służyły również powojskowej jednostce.
Teren był wówczas znacznie bardziej niedostępny niż obecnie. Znajdowały się tam ogrodzenia i posterunki, a żołnierze pilnowali obiektów przez całą dobę. Z relacji jednego z byłych wojskowych wynika również, że amunicję transportowano między magazynami przy użyciu prowizorycznej kolejki wąskotorowej.
Po likwidacji baterii część infrastruktury została rozebrana lub zniszczona. Niektóre obiekty przetrwały jednak do dziś, przypominając o wojskowej przeszłości tej części miasta.
Bunkry na Stogach można odkrywać podczas spaceru
Pozostałości dawnych fortyfikacji są rozproszone w nadmorskim lesie. Można do nich dotrzeć od strony plaży na Stogach, a w okolicy wytyczono również Szlak Fortyfikacji Nadmorskich. Jego oznaczenia pomagają odnaleźć kolejne obiekty i lepiej zrozumieć ich pierwotne przeznaczenie.
Nie wszystkie schrony są dostępne do zwiedzania. Część została zabezpieczona, m.in. ze względu na zamieszkujące je nietoperze. Warto więc oglądać je z zewnątrz i nie próbować wchodzić do zamkniętych pomieszczeń. Niektóre konstrukcje są też w złym stanie technicznym.
Dawne bunkry na Stogach to nietypowy element krajobrazu Gdańska. Ukryte w lesie betonowe pozostałości przypominają, jak ważną rolę w historii miasta odgrywała obrona portu i całego wybrzeża. Dziś można odkrywać je podczas zwykłego spaceru, choć nie zawsze łatwo dostrzec je na pierwszy rzut oka.
Komentarze (0)