Zabytek na Biskupiej Górce przechodzi wielką przemianę. Wiadomo, co powstanie w środku

Przez ponad dwa stulecia budynek przy ul. Menonitów 2 był świadkiem zmian zachodzących w Gdańsku. Przetrwał wojnę, powojenne przebudowy i zmianę swoich funkcji. Teraz rozpoczął kolejny rozdział swojej historii.

Wiecha na dawnym kościele menonitów w Gdańsku

30 września na zabytkowym budynku przy ul. Menonitów 2 odbyła się uroczystość zawieszenia wiechy. To ważny moment dla inwestycji, której celem jest nie tylko odnowienie historycznego obiektu, ale również stworzenie w nim nowej przestrzeni dla muzyki i kultury. W uroczystości uczestniczyli przedstawiciele miasta, samorządu województwa, wykonawcy oraz Cappelli Gedanensis. Prezydent Gdańska Aleksandra Dulkiewicz podkreślała, że dawna świątynia jest częścią wielokulturowej historii miasta.

– Dzisiejsze zawieszenie wiechy to ważny moment nie tylko dla samej budowy, ale także dla całego Gdańska. Dzięki współpracy miasta, samorządu województwa i wielu zaangażowanych partnerów zabytkowy kościół menonitów odzyskuje dawny blask i zyskuje nową funkcję, która pozwoli mu tętnić życiem przez kolejne dekady. Jestem przekonana, że nowa siedziba Cappelli Gedanensis stanie się wyjątkowym miejscem spotkań z kulturą, muzyką i historią naszego miasta – mówi Aleksandra Dulkiewicz, prezydent Gdańska.

Data uroczystości również miała symboliczny charakter. Jak zaznaczała prezydent, zawieszenie wiechy odbyło się w przeddzień Światowego Dnia Muzyki. W przyszłości właśnie muzyka ma być jednym z najważniejszych elementów nowego życia tego miejsca.

Co powstanie w zabytkowym kościele na Biskupiej Górce?

Po zakończeniu modernizacji budynek będzie przede wszystkim salą koncertową i centrum działalności artystycznej Cappelli Gedanensis. Nie będzie to jednak wyłącznie miejsce koncertów. W środku zaplanowano sale prób, przestrzenie edukacyjne i garderoby. Powstanie również zaplecze umożliwiające organizację wydarzeń kulturalnych, konferencji i spotkań.

Projekt zakłada także przywrócenie części historycznego wyposażenia. Odtworzone zostaną między innymi empory i ambona, a także zabytkowe kruchty, które przez lata uległy zniszczeniu i przekształceniom. Ważnym elementem modernizacji będzie również dostosowanie budynku do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. To połączenie dwóch różnych funkcji jest jednym z największych wyzwań inwestycji. Z jednej strony trzeba zachować autentyczność zabytku, z drugiej stworzyć miejsce odpowiadające wymaganiom współczesnej sali koncertowej.

Zabytkowy budynek jest remontowany pod nadzorem konserwatora

Prace prowadzone są pod ścisłym nadzorem konserwatorskim. Wykonawcy korzystają z dokumentacji historycznej oraz archiwalnych fotografii. Analizowane są także elementy odkrywane podczas kolejnych etapów robót. Takie podejście ma pozwolić zachować możliwie dużo oryginalnej substancji budynku i jednocześnie odtworzyć elementy, które zniknęły w poprzednich dekadach.

Maciej Szczepkowski, współwłaściciel firmy Budkon, zwraca uwagę, że modernizacja zabytku wymaga szczególnego połączenia prac konserwatorskich i budowlanych.

– Prace przy dawnym kościele menonickim wymagają połączenia dwóch równie ważnych celów: zachowania autentycznego charakteru zabytku i dostosowania go do funkcji nowoczesnej sali koncertowej. Naszym zadaniem jest wydobycie i odtworzenie historycznych walorów obiektu, przy jednoczesnym stworzeniu przestrzeni spełniającej najwyższe standardy akustyczne i użytkowe. Cieszymy się, że uczestniczymy w projekcie, który nie tylko ratuje wyjątkowy zabytek, ale także nadaje mu nowe życie poprzez kulturę i muzykę – mówi Maciej Szczepkowski, współwłaściciel firmy Budkon.

W środku trwają już zaawansowane prace

Zawieszenie wiechy oznacza kolejny etap inwestycji, ale roboty w budynku są już mocno zaawansowane. Wykonawcy zakończyli wzmocnienie belek stropowych konstrukcją stalową oraz odbudowę konstrukcji ryglowej ścian zachodniej i południowej. Zaawansowane są również prace przy ścianach wschodniej i północnej. Prowadzone są roboty elewacyjne oraz wykonywane są tynki we wnętrzu głównej sali koncertowej. Trwa również odbudowa historycznych krucht i prace przy konstrukcji dachu.

Równolegle montowane są instalacje techniczne i system wentylacji. Osobny zakres stanowią prace konserwatorskie przy detalach architektonicznych. Inwestycja przebiega zgodnie z harmonogramem, a część zadań realizowana jest nawet szybciej, niż zakładano na początku.

Ile kosztuje remont dawnego kościoła menonitów?

Całkowita wartość projektu wynosi 18 685 803,78 zł.

Inwestycja jest współfinansowana z programu Fundusze Europejskie dla Pomorza 2021 2027. Dofinansowanie ze środków unijnych wynosi 12 912 953,80 zł, natomiast wkład Gminy Miasta Gdańska to ponad 6 mln zł.

Zakończenie prac zaplanowano na koniec 2027 roku.

Władysław Zawistowski, dyrektor Departamentu Kultury Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego, podkreślał znaczenie inwestycji dla ochrony zabytku.

– Powstająca siedziba Cappelli Gedanensis jest przykładem inwestycji, która łączy ochronę dziedzictwa kulturowego z nadaniem zabytkowi nowego życia. Dzięki wsparciu funduszy europejskich i współpracy samorządów ratujemy cenny obiekt, który wkrótce stanie się nowoczesną przestrzenią dla muzyki i kultury. To powód do satysfakcji, ponieważ zyskuje nie tylko Cappella Gedanensis, ale także mieszkańcy Gdańska i całego Pomorza – mówi Władysław Zawistowski, dyrektor Departamentu Kultury Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego.

Historia kościoła menonitów w Gdańsku

Historia tego miejsca zaczęła się w 1819 roku. Wtedy powstał zbór menonitów, będący częścią większego kompleksu. Oprócz świątyni znajdowała się tam willa będąca domem pastora oraz przytułek dla biedoty. Główna część budynku miała formę jednokondygnacyjnej hali z charakterystycznym barokowym dachem. Od trzech stron znajdowały się niższe kruchty. W takiej formie obiekt przetrwał do II wojny światowej. Wraz z końcem wojny zakończył się również wielowiekowy związek tego miejsca ze społecznością menonicką. Ostatni menonici opuścili Gdańsk w ramach migracji ludności niemieckiej.

W czasie działań wojennych i w okresie powojennym budynek został częściowo zniszczony i przebudowany. Zniknęły między innymi kruchty oraz większość drewnianego wyposażenia kościoła. Rozebrano także oryginalną stolarkę i prospekt organowy. Zachowała się jednak główna bryła budynku oraz unikalna konstrukcja drewniana barokowego dachu.

Po wojnie budynek zmieniał się kilka razy

Powojenna historia obiektu to kolejne przebudowy. Zmieniono gabaryty i funkcję krucht, a także układ wnętrza. Dawny układ poprzeczny zastąpiono podłużnym, a w południowej części hali powstała podwyższona scena. W kolejnych latach budynek służył jako miejsce działalności sakralnej Kościoła Zielonoświątkowego. Później znalazła się w nim również przestrzeń koncertowa wykorzystywana przez Cappellę Gedanensis. Obecnie obiekt jest wolnostojący, trzykondygnacyjny i niepodpiwniczony. Ma drewnianą konstrukcję szkieletową wypełnioną cegłą, niższe kruchty z trzech stron oraz charakterystyczny barokowy dach. Planowana modernizacja ma przywrócić zabytkowi część jego historycznej szaty, zachowując jednocześnie elementy, które przetrwały kolejne dekady.

Nowa siedziba Cappelli Gedanensis

Dla Cappelli Gedanensis przebudowa budynku oznacza powrót do miejsca, które już wcześniej było związane z działalnością zespołu. Tym razem obiekt ma jednak stać się jego stałą siedzibą. Po zakończeniu inwestycji będzie można organizować tu koncerty, próby i zajęcia edukacyjne. Przestrzeń będzie również przygotowana do innych wydarzeń kulturalnych, konferencji i spotkań.

Marek Więcławek, dyrektor Cappelli Gedanensis, podczas uroczystości zwracał uwagę na osoby, które przez lata wspierały działalność zespołu.

– Każdy sukces rodzi się z marzenia, wytrwałości i szczęścia. A szczęście to wszyscy ludzie, którzy od wielu lat gromadzą się wokół Cappelli Gedanensis i wspierają jej działalność, z władzami Gdańska na czele, za co serdecznie dziękuję – mówi Marek Więcławek, dyrektor Cappelli Gedanensis.