Wychowałeś dzieci przed 1999 r.? ZUS może podnieść emeryturę. Potrzebny jest ten dokument

Dotyczy to również osób, które już pobierają emeryturę i dopiero teraz odnalazły świadectwa pracy albo inne dowody potwierdzające okres opieki.

Nie ma przy tym jednego, obowiązującego wszystkich terminu kończącego się w 2026 roku. O ponowne ustalenie kapitału początkowego można wystąpić także później. Zwlekanie może jednak oznaczać wymierną stratę dla osoby, która już jest emerytem. Jeżeli po przeliczeniu świadczenie okaże się wyższe, ZUS wypłaci je w nowej wysokości zasadniczo od miesiąca, w którym został zgłoszony wniosek, a nie za dowolnie długi okres wstecz.

Opieka nad dzieckiem przed 1999 rokiem w kapitale początkowym

Kapitał początkowy odtwarza wartość okresów ubezpieczenia przebytych przed 1 stycznia 1999 roku, czyli przed uruchomieniem indywidualnych kont emerytalnych w obecnej formie. Jest później waloryzowany i stanowi jeden z elementów, na podstawie których obliczana jest emerytura w nowym systemie.

Znaczenie mogą mieć między innymi urlopy wychowawcze, urlopy bezpłatne związane z opieką nad dziećmi oraz określone okresy niewykonywania pracy z powodu sprawowania takiej opieki.

Szczególnie istotna zmiana weszła w życie 1 maja 2015 roku. Od tego momentu okresy opieki nad dzieckiem uwzględniane przy ustalaniu kapitału początkowego są obliczane przy zastosowaniu wskaźnika 1,3 proc. podstawy wymiaru za każdy rok, z uwzględnieniem pełnych miesięcy. Wcześniej stosowano do nich wskaźnik 0,7 proc.

Nie zmienia to formalnej kwalifikacji tych okresów jako okresów nieskładkowych. Na potrzeby wartości kapitału początkowego otrzymały jednak korzystniejszy przelicznik, odpowiadający temu stosowanemu do okresów składkowych.

ZUS może potrzebować świadectwa pracy albo zaświadczenia

Najważniejsze jest udowodnienie okresu opieki. Jeżeli rodzic korzystał z urlopu wychowawczego lub bezpłatnego, ZUS wskazuje przede wszystkim na świadectwo pracy albo zaświadczenie pracodawcy potwierdzające taki urlop.

Jeżeli natomiast dana osoba nie wykonywała zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej i osobiście opiekowała się dzieckiem, znaczenie może mieć skrócony odpis aktu urodzenia dziecka oraz oświadczenie o sprawowaniu osobistej opieki.

Problem pojawia się zwłaszcza w przypadku okresów sprzed kilkudziesięciu lat. Część zakładów pracy już nie istnieje, dokumentacja mogła zostać przekazana następcy prawnemu albo do archiwum, a w danych ZUS nie zawsze znajdują się informacje pozwalające automatycznie odtworzyć cały przebieg zatrudnienia i przerw związanych z opieką nad dziećmi.

Dlatego warto porównać posiadane dokumenty z informacjami uwzględnionymi przez ZUS przy ustalaniu kapitału początkowego.

Ile lat opieki może zostać uwzględnione

Ustawa przewiduje możliwość zaliczenia okresów niewykonywania pracy z powodu opieki nad dzieckiem w wieku do 4 lat w granicach do trzech lat na każde dziecko. Łączny limit, niezależnie od liczby dzieci, wynosi sześć lat.

Przepisy przewidują również dodatkowy okres w przypadku opieki nad dzieckiem, którego stan zdrowia wymagał szczególnej opieki. W takim przypadku potrzebne są dodatkowe dokumenty potwierdzające okoliczności związane ze stanem zdrowia dziecka.

Limity te dotyczą okresów uwzględnianych według zasad przewidzianych w ustawie emerytalnej i nie oznaczają, że każdemu rodzicowi ZUS automatycznie doliczy sześć lat.

Jakiego wniosku wymaga ZUS

Aktualnym formularzem dotyczącym ustalenia oraz ponownego ustalenia kapitału początkowego jest EKP. ZUS wskazuje również formularz ERP-6, czyli informację o okresach składkowych i nieskładkowych.

Do dokumentów należy dołączyć dowody potwierdzające okres, który nie został wcześniej uwzględniony. Mogą to być między innymi świadectwa pracy, zaświadczenia pracodawców, dokumenty dotyczące udzielonego urlopu oraz dokumentacja związana z osobistą opieką nad dzieckiem.

Wniosek o ponowne ustalenie kapitału początkowego może złożyć także osoba, która ma już przyznaną emeryturę. Jest to istotne przede wszystkim wtedy, gdy zainteresowany dysponuje dokumentami dotyczącymi stażu lub okresów opieki, których wcześniej nie przedstawił w ZUS.

ZUS może przeliczyć kapitał również z urzędu

Trzeba odróżnić dwie sytuacje. Jeżeli okres opieki nad dzieckiem był już znany ZUS i znajdował się w kapitale początkowym, ale został wcześniej obliczony według mniej korzystnego wskaźnika, ZUS przy ustalaniu emerytury może zastosować korzystniejsze zasady z urzędu.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy ZUS w ogóle nie zna danego okresu, ponieważ zainteresowany nigdy go nie udokumentował. Organ rentowy nie może uwzględnić okresu, o którego istnieniu nie ma informacji i którego nie można potwierdzić na podstawie zgromadzonych danych. W takim przypadku potrzebne jest przedstawienie dokumentów.

Dlatego samo posiadanie dzieci nie powoduje automatycznego zwiększenia emerytury. Znaczenie ma rzeczywisty okres opieki i jego udokumentowanie.

Emerytura po przeliczeniu nie zawsze wzrośnie o tę samą kwotę

Nie da się wskazać jednej kwoty podwyżki przysługującej wszystkim rodzicom. Wynik zależy między innymi od długości okresu opieki, podstawy wymiaru kapitału początkowego, całego przebiegu ubezpieczenia, późniejszych waloryzacji oraz wieku, w którym dana osoba przeszła na emeryturę.

W praktyce ponowne ustalenie kapitału początkowego zmienia jeden z elementów składających się na podstawę obliczenia emerytury. Dopiero po przeprowadzeniu indywidualnego wyliczenia można ustalić, czy i o ile świadczenie wzrośnie.

Najbardziej powinny zainteresować się tą możliwością osoby, które pracowały i wychowywały dzieci przed 1999 rokiem, a ich dokumentacja z tamtych lat nie została w pełni przekazana ZUS. Warto również sprawdzić starsze decyzje o kapitale początkowym, szczególnie jeżeli były wydawane przed zmianą przepisów z 2015 roku.

Nie warto odkładać wniosku po przejściu na emeryturę

ZUS informuje, że o ustalenie lub ponowne ustalenie kapitału początkowego można wystąpić w dowolnym momencie. Nie oznacza to jednak, że moment złożenia dokumentów pozostaje bez znaczenia.

Jeśli świadczenie emerytalne zostało już przyznane, a po ponownym obliczeniu kapitału okaże się, że powinno być wyższe, nowa wysokość świadczenia przysługuje zasadniczo od miesiąca zgłoszenia wniosku o ponowne ustalenie emerytury.

To oznacza, że osoba, która ma podstawy do korzystniejszego przeliczenia, ale przez wiele miesięcy nie składa dokumentów, może przez ten czas otrzymywać niższe świadczenie. Nie ma więc ogólnej zasady, zgodnie z którą brak wniosku do końca 2026 roku powoduje utratę prawa do przeliczenia. Finansowe znaczenie ma przede wszystkim miesiąc skutecznego wystąpienia do ZUS.

Podstawy prawne

• Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w szczególności art. 7 pkt 5 oraz art. 174 ust. 2a
• Ustawa z 5 marca 2015 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Źródła

• Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Kapitał początkowy
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Jak możesz udokumentować okresy składkowe i nieskładkowe
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Czy możemy przeliczyć ustalony kapitał początkowy
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Okresy uwzględniane przy ustalaniu prawa do emerytur i rent
• GazetaPrawna.pl