Po ujawnieniu informacji o dużym wycieku danych wrócił temat zastrzegania numeru PESEL. Ministerstwo Cyfryzacji rekomenduje, aby zrobić to możliwie szybko, korzystając z aplikacji mObywatel albo udając się do urzędu gminy. Mechanizm ma ograniczyć ryzyko wykorzystania tożsamości przy zawieraniu określonych umów finansowych.
Banki, firmy pożyczkowe i inne podmioty objęte przepisami mają obowiązek sprawdzania statusu numeru PESEL przed wykonaniem części czynności, między innymi przed zawarciem umowy kredytu lub pożyczki. W praktyce oznacza to, że zastrzeżenie numeru tworzy dodatkową barierę dla osoby próbującej wykorzystać cudze dane.
Sam PESEL zazwyczaj nie wystarcza do zaciągnięcia kredytu
Marcin Jaworski z Biura Rzecznika Finansowego wskazuje, że numer PESEL wraz z imieniem i nazwiskiem najczęściej nie jest obecnie wystarczający do skutecznego zawarcia umowy kredytowej lub pożyczkowej.
Instytucje finansowe korzystają z dodatkowych sposobów potwierdzania tożsamości. W przypadku umów zawieranych przez internet mogą to być między innymi przelewy weryfikacyjne albo inne mechanizmy potwierdzające dane klienta.
Ryzyka nie można jednak całkowicie wykluczyć. Prawdziwe dane mogą zostać wykorzystane do przygotowania sfałszowanych dokumentów lub posłużyć jako element większego schematu przestępczego.
Oszust może wykorzystać PESEL podczas rozmowy telefonicznej
Jednym z poważniejszych zagrożeń jest socjotechnika. Przestępca znający imię, nazwisko i numer PESEL może skuteczniej podszyć się pod pracownika banku, urzędu albo funkcjonariusza.
Prawdziwe dane zwiększają wiarygodność rozmówcy i mogą skłonić ofiarę do ujawnienia kolejnych informacji, podania kodów autoryzacyjnych, wykonania przelewu albo zainstalowania programu umożliwiającego zdalny dostęp do urządzenia.
Rzecznik Finansowy podkreśla, że właśnie takie wykorzystanie pozyskanych danych może być jednym z realnych scenariuszy po ich ujawnieniu.
Pożyczka na cudze dane. Reklamacja to pierwszy krok
Jeśli mimo stosowanych zabezpieczeń dojdzie do zawarcia umowy na cudze dane, a bank lub firma pożyczkowa zacznie żądać spłaty zobowiązania, poszkodowany powinien złożyć reklamację.
Należy w niej jednoznacznie wskazać, że dana osoba nie zawierała umowy i nie zaciągała zobowiązania. Warto również zażądać wstrzymania działań windykacyjnych do czasu wyjaśnienia sytuacji.
Jeśli reklamacja zostanie odrzucona, można zwrócić się do Rzecznika Finansowego o interwencję lub o przeprowadzenie postępowania polubownego.
Zastrzeżony PESEL wzmacnia ochronę przed cudzym zobowiązaniem
Sytuacja osoby, której dane wykorzystano, jest korzystniejsza, jeśli jej numer PESEL był zastrzeżony w chwili udzielania pożyczki.
W takim przypadku instytucja finansowa nie powinna dochodzić spłaty od ofiary kradzieży tożsamości. Obowiązek sprawdzenia rejestru zastrzeżeń spoczywa na podmiocie udzielającym finansowania.
Brak zastrzeżenia PESEL nie przesądza jednak automatycznie, że poszkodowany będzie musiał spłacić zobowiązanie. Wierzyciel nadal musi wykazać, że dana osoba rzeczywiście złożyła oświadczenie woli prowadzące do zawarcia umowy.
Zastrzeżony PESEL może opóźnić dużą wypłatę gotówki
System zastrzegania PESEL wpływa również na część operacji wykonywanych przez samego właściciela danych.
W 2026 r. przy wypłacie gotówki w placówce bankowej przekraczającej trzykrotność minimalnego wynagrodzenia, czyli 14 418 zł, bank stosuje dodatkowy mechanizm bezpieczeństwa. Jeżeli PESEL klienta jest zastrzeżony, wypłata nie jest realizowana natychmiast.
Obowiązuje 12-godzinny okres oczekiwania. Ma on dać potencjalnej ofierze oszustwa czas na zorientowanie się, że może działać pod wpływem manipulacji.
Zasada ta nie dotyczy wypłat z bankomatu. Zastrzeżony PESEL nie blokuje standardowego korzystania z bankomatu, również przy większych kwotach.
Kiedy trzeba czasowo cofnąć zastrzeżenie PESEL
W niektórych sytuacjach właściciel numeru musi czasowo cofnąć zastrzeżenie. Dotyczy to między innymi otwarcia rachunku bankowego, zaciągnięcia kredytu lub pożyczki oraz korzystania z części usług opartych na odroczonej płatności.
Po cofnięciu zastrzeżenia numeru nie można jednak ponownie zabezpieczyć natychmiast. Musi minąć co najmniej 30 minut.
Skradzione dane nie tracą wartości po kilku dniach
Istotnym problemem jest trwałość numeru PESEL. W przeciwieństwie do hasła do konta internetowego nie można go po prostu zmienić po wycieku.
Oznacza to, że dane zdobyte przez przestępców mogą zostać wykorzystane nie tylko bezpośrednio po incydencie. Ryzyko może pojawić się również po kilku miesiącach albo nawet po kilku latach. Z tego powodu zastrzeżenie numeru oraz ostrożność wobec prób wyłudzania informacji powinny mieć charakter długoterminowy.
Komentarze (0)