Prawie 900 tys. wniosków w ZUS. Polacy walczą o dodatkowy urlop i pieniądze

Reforma stażu pracy, która weszła w życie w 2026 roku, przynosi coraz bardziej widoczne efekty. Setki tysięcy osób starają się o potwierdzenie okresów zatrudnienia, które wcześniej nie były uwzględniane przy ustalaniu wielu uprawnień pracowniczych. Chodzi przede wszystkim o pracę wykonywaną na podstawie umów cywilnoprawnych oraz prowadzenie własnej działalności gospodarczej.

Według danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na które powołuje się dziennik „Fakt”, od początku roku wpłynęło niemal 900 tys. wniosków o wydanie odpowiednich zaświadczeń. Liczba wystawionych dokumentów przekroczyła już 1,6 mln. Jeden wnioskodawca może otrzymać więcej niż jedno zaświadczenie, ponieważ poszczególne dokumenty potwierdzają różne okresy jego aktywności zawodowej.

Tak duże zainteresowanie jest związane z korzyściami, jakie może przynieść ponowne ustalenie stażu pracy. Dla części zatrudnionych oznacza to uzyskanie prawa do dłuższego urlopu wypoczynkowego, dla innych możliwość otrzymania dodatku stażowego, nagrody jubileuszowej albo korzystniejszych warunków zatrudnienia.

Nowelizacja Kodeksu pracy obejmuje zarówno osoby pracujące w administracji publicznej, szkołach czy szpitalach, jak i pracowników prywatnych przedsiębiorstw. Wprowadzono jednak dwa terminy rozpoczęcia stosowania nowych zasad. W jednostkach sektora finansów publicznych obowiązują one od 1 stycznia 2026 roku, natomiast u pozostałych pracodawców od 1 maja.

Nawet sześć dni dodatkowego urlopu. Decyduje 10 lat stażu pracy

Najbardziej odczuwalną zmianą dla wielu zatrudnionych jest możliwość uzyskania sześciu dodatkowych dni płatnego wypoczynku rocznie. Obowiązujący w Polsce Kodeks pracy przewiduje dwa podstawowe wymiary urlopu: 20 dni dla osób ze stażem krótszym niż 10 lat oraz 26 dni po osiągnięciu tego progu. Przy zatrudnieniu w niepełnym wymiarze czasu pracy urlop ustala się proporcjonalnie.

Dotychczas osoba, która przez kilka lat wykonywała obowiązki na podstawie umowy zlecenia, a następnie została zatrudniona na etacie, nie mogła co do zasady doliczyć wcześniejszej pracy na zleceniu do stażu urlopowego. Podobny problem dotyczył przedsiębiorców, którzy po zamknięciu własnej działalności decydowali się na zatrudnienie w firmie lub instytucji.

Od 2026 roku sytuacja wygląda inaczej. Pracownik może udokumentować wcześniejsze okresy aktywności zawodowej i przedstawić je pracodawcy, który uwzględni je przy ustalaniu uprawnień wynikających ze stażu.

Przykładowo osoba, która przez pięć lat pracowała na umowach zlecenia, a przez kolejne pięć była zatrudniona na etacie, może osiągnąć dziesięcioletni staż uprawniający do 26 dni urlopu. Warunkiem jest jednak spełnienie ustawowych zasad zaliczania tych okresów i ich odpowiednie udokumentowanie.

W praktyce część pracowników zyskuje zatem dodatkowe dni wypoczynku bez konieczności przepracowania kolejnych lat na umowie o pracę. Co istotne, nowe przepisy mogą wpływać na uprawnienia już w 2026 roku, a nie dopiero od następnego roku kalendarzowego.

Wyższe wynagrodzenie i nagrody jubileuszowe. Kto może dostać dodatkowe pieniądze?

Reforma stażu pracy ma również istotny wymiar finansowy. W wielu zakładach pracy długość zatrudnienia decyduje o prawie do świadczeń wykraczających poza podstawową pensję. Dotyczy to przede wszystkim dodatków stażowych, nazywanych również dodatkami za wieloletnią pracę, oraz nagród jubileuszowych.

W sektorze publicznym zasady ich przyznawania regulują odpowiednie ustawy i przepisy wykonawcze. Pracownik samorządowy po osiągnięciu określonego stażu może uzyskać dodatek za wieloletnią pracę, którego wysokość rośnie wraz z kolejnymi latami zatrudnienia, do przewidzianego prawem limitu. Podobne rozwiązania funkcjonują w niektórych innych grupach zawodowych, w tym w oświacie.

Jeżeli po doliczeniu wcześniejszych okresów aktywności zawodowej okaże się, że pracownik posiada dłuższy staż, może nabyć prawo do wyższego dodatku lub nagrody jubileuszowej. W konkretnych przypadkach różnica w wypłatach może być znacząca, zwłaszcza gdy nowe wyliczenie pozwala przekroczyć próg uprawniający do kolejnego świadczenia.

Nie oznacza to jednak, że każdy zatrudniony otrzyma automatyczną podwyżkę. W prywatnych przedsiębiorstwach dodatki stażowe i nagrody jubileuszowe nie są powszechnym obowiązkiem wynikającym z Kodeksu pracy. Ich przyznawanie zależy od obowiązujących w firmie regulaminów wynagradzania, układów zbiorowych lub indywidualnych warunków zatrudnienia.

Reforma może mieć znaczenie także dla ustalenia długości okresu wypowiedzenia oraz niektórych odpraw, jeśli mają do nich zastosowanie przepisy uzależniające uprawnienia od ogólnego stażu pracy lub odpowiednio udokumentowanych okresów zatrudnienia. Trzeba przy tym pamiętać, że przepisy odrębnie określają staż ogólny i staż u konkretnego pracodawcy.

Praca na zleceniu, samozatrudnienie i działalność gospodarcza. Co można doliczyć do stażu?

Nowelizacja rozszerzyła katalog okresów uwzględnianych przy ustalaniu stażu pracy. Największe znaczenie ma to dla osób, których kariera zawodowa nie ograniczała się do tradycyjnego etatu. Chodzi między innymi o wykonywanie pracy na podstawie umów zlecenia, umów agencyjnych oraz innych umów o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.

Do stażu można zaliczyć także odpowiednio udokumentowane okresy prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej oraz współpracy przy jej prowadzeniu. Przepisy obejmują również wybrane okresy pozostawania członkiem rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych.

Ustawodawca uwzględnił ponadto niektóre szczególne sytuacje związane z podleganiem ubezpieczeniom społecznym. Dotyczy to chociażby pierwszych sześciu miesięcy prowadzenia działalności gospodarczej w ramach ulgi na start, jeżeli przedsiębiorca był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego i spełniał pozostałe ustawowe warunki.

Istotna jest również możliwość zaliczenia udokumentowanej pracy zarobkowej wykonywanej za granicą na innej podstawie niż stosunek pracy. W takich przypadkach pracownik powinien przedstawić dokumentację pozwalającą ustalić rzeczywisty okres aktywności zawodowej.

Nowe przepisy nie oznaczają jednak automatycznego uwzględniania każdej umowy cywilnoprawnej. Poszczególne okresy muszą odpowiadać warunkom określonym w ustawie, a pracownik powinien dysponować dokumentami potwierdzającymi ich charakter i czas trwania.

Jak uzyskać zaświadczenie z ZUS? Wniosek składa się przez internet

Osoby zainteresowane przeliczeniem stażu pracy powinny w pierwszej kolejności ustalić, które okresy ich wcześniejszej aktywności zawodowej mogą zostać uwzględnione. W przypadku okresów objętych odpowiednimi ubezpieczeniami społecznymi podstawowym dokumentem jest zaświadczenie wydawane przez ZUS.

Wniosek o wydanie takiego dokumentu składa się elektronicznie, korzystając z konta na platformie eZUS. Po zalogowaniu należy odszukać kreator wniosku dotyczącego stażu pracy, uzupełnić wymagane informacje i przesłać dokument do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Zaświadczenie udostępniane jest również w formie elektronicznej. Następnie pracownik powinien przedstawić je pracodawcy, który ustali nowy staż na podstawie dokumentów oraz obowiązujących przepisów.

Nie wszystkie okresy aktywności zawodowej można jednak potwierdzić w ten sposób. ZUS dysponuje przede wszystkim danymi z systemu ubezpieczeniowego funkcjonującego od 1 stycznia 1999 roku. W przypadku wcześniejszych okresów lub aktywności, która nie podlegała odpowiednim ubezpieczeniom, konieczne może być przedstawienie innych dowodów, takich jak umowy, dokumenty płacowe czy zaświadczenia wystawione przez wcześniejszych zleceniodawców.

Dotyczy to również niektórych umów wykonywanych przez uczniów i studentów przed ukończeniem 26. roku życia. Brak składek z tytułu takiej umowy nie musi automatycznie wykluczać zaliczenia okresu do stażu, ale wymaga udokumentowania go w sposób przewidziany przepisami.

Pracownicy mają dwa lata na dokumenty. Ważne terminy w 2027 i 2028 roku

W przepisach przejściowych przewidziano 24 miesiące na przedstawienie dokumentów potwierdzających dodatkowe okresy stażu pracy. Termin ten ma znaczenie dla osób zatrudnionych u danego pracodawcy w dniu rozpoczęcia stosowania nowych regulacji.

Dla pracowników jednostek sektora finansów publicznych okres przejściowy rozpoczął się 1 stycznia 2026 roku i zakończy się z końcem 2027 roku. Z kolei w prywatnych firmach oraz u innych pracodawców spoza sektora finansów publicznych termin biegnie od 1 maja 2026 roku i upływa z końcem kwietnia 2028 roku.

Nie warto jednak odkładać formalności. Przedstawienie dokumentów pozwala pracodawcy ustalić, od kiedy przysługują konkretne uprawnienia, a także prawidłowo naliczyć wymiar urlopu lub świadczenia związane ze stażem.

Trzeba też odróżnić uznanie wcześniejszych okresów pracy od wypłaty świadczeń za lata sprzed reformy. Nowelizacja nie daje podstaw do żądania wyrównania dodatków stażowych czy innych należności za cały okres wcześniejszej aktywności zawodowej. Nowe uprawnienia przysługują na zasadach określonych w przepisach, nie wcześniej niż od rozpoczęcia ich stosowania u danego pracodawcy.

Zmiany korzystne dla pracowników, ale kosztowne dla pracodawców

Rosnąca liczba zaświadczeń wystawianych przez ZUS pokazuje, że reforma ma znaczenie nie tylko dla indywidualnych uprawnień pracowników, lecz także dla finansów przedsiębiorstw i instytucji publicznych. Każde ponowne ustalenie stażu może bowiem oznaczać konieczność aktualizacji dokumentacji kadrowej, przeliczenia urlopu oraz sprawdzenia prawa do określonych dodatków i nagród.

Szczególne wyzwanie pojawia się w jednostkach budżetowych, gdzie dodatkowe świadczenia wynikają często bezpośrednio z przepisów. Jak informuje „Fakt”, część placówek sygnalizuje trudności z finansowaniem zwiększonych wydatków na dodatki stażowe i nagrody jubileuszowe. Według dziennika niektórzy dyrektorzy próbują ograniczać inne koszty, między innymi wydatki na premie i nowe zatrudnienie.

Problem może dotyczyć szczególnie tych instytucji, w których duża liczba pracowników ma za sobą wieloletnią aktywność zawodową wykonywaną poza etatem. Jednoczesne uwzględnienie takich okresów może powodować znaczący wzrost zobowiązań pracodawcy.

Z perspektywy pracowników reforma jest jednak przede wszystkim zmianą sposobu traktowania ich doświadczenia zawodowego. Wcześniej osoba prowadząca przez kilkanaście lat działalność gospodarczą mogła po podjęciu pracy na etacie mieć znacznie mniej uprawnień niż pracownik o podobnym doświadczeniu, który przez cały ten czas pozostawał zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Nowe przepisy mają ograniczać te różnice.

Nie każdy dostanie podwyżkę, ale warto sprawdzić swoje uprawnienia

Skala zainteresowania reformą wskazuje, że problem nieuwzględniania wcześniejszej pracy poza etatem dotyczył bardzo dużej grupy zatrudnionych. W ciągu kilku miesięcy ZUS otrzymał niemal 900 tys. wniosków, a liczba wydanych zaświadczeń przekroczyła 1,6 mln.

Nie każdy dokument będzie oznaczał automatyczny wzrost wynagrodzenia czy zwiększenie wymiaru urlopu. Część pracowników już wcześniej osiągnęła wymagany staż, inni nie są objęci dodatkami zależnymi od długości zatrudnienia. Dla wielu osób ponowne przeliczenie okresów pracy może jednak przynieść konkretne korzyści, w tym sześć dodatkowych dni urlopu w roku.

Najważniejsze jest ustalenie, jakie okresy aktywności zawodowej mogą zostać zaliczone, uzyskanie odpowiedniej dokumentacji i przekazanie jej pracodawcy. W przypadku osób, które przez lata pracowały na zleceniach lub prowadziły własną działalność, może to oznaczać istotną zmianę ich sytuacji zawodowej.