Polacy ruszają do lasów. W tych miejscach grzybobranie jest zabronione

W zdecydowanej większości lasów państwowych grzyby można zbierać legalnie i bez konieczności uzyskiwania pozwolenia. Osoby wybierające się do lasu na własny użytek nie muszą również przestrzegać ogólnopolskiego limitu kilogramów, jaki można wynieść z lasu. To odróżnia Polskę od części europejskich państw, w których obowiązują dzienne limity zbiorów albo opłaty.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie obszary leśne są dostępne bez ograniczeń. Przepisy wskazują zarówno miejsca objęte stałym zakazem wstępu, jak i tereny, które mogą zostać czasowo zamknięte. Osobne regulacje dotyczą również obszarów chronionych oraz samych gatunków grzybów.

Do tych miejsc z koszykiem lepiej nie wchodzić

Jednym z najważniejszych ograniczeń są zakazy obowiązujące w parkach narodowych i rezerwatach przyrody. Na takich terenach ochrona przyrody ma pierwszeństwo przed możliwością pozyskiwania runa leśnego. Zbieranie grzybów jest tam zasadniczo zabronione, chyba że przepisy albo regulamin danego obszaru wyraźnie dopuszczają taki wyjątek.

Ograniczenia dotyczą także określonych fragmentów zwykłych lasów państwowych. Nie wolno wchodzić między innymi na młode uprawy leśne o wysokości do czterech metrów, do ostoi zwierząt, na powierzchnie doświadczalne, drzewostany nasienne czy tereny zagrożone erozją. W praktyce szczególnie łatwo przeoczyć zakaz dotyczący młodych upraw. Grzybiarz może widzieć atrakcyjny fragment lasu i nie zauważyć, że teren jest objęty ochroną wynikającą bezpośrednio z przepisów.

Las może zostać zamknięty z dnia na dzień

Nadleśniczy ma możliwość wprowadzenia czasowego zakazu wstępu do lasu. Takie decyzje mogą pojawiać się między innymi przy bardzo wysokim zagrożeniu pożarowym, po gwałtownych wichurach, podczas usuwania skutków klęsk żywiołowych albo w związku z prowadzonymi pracami leśnymi.

Zakaz może obejmować tylko część danego kompleksu leśnego. Dlatego sytuacja w sąsiadujących ze sobą lasach może wyglądać zupełnie inaczej. Jeden teren będzie dostępny dla spacerowiczów i grzybiarzy, podczas gdy kilka kilometrów dalej wejście może być czasowo zabronione. Przed wyjazdem warto więc sprawdzić komunikaty miejscowego nadleśnictwa, szczególnie po silnych burzach, wichurach czy w okresach suszy.

Jadalny grzyb nie zawsze można zabrać

Kolejne ograniczenie dotyczy ochrony gatunkowej. W Polsce występują gatunki grzybów objęte ochroną ścisłą lub częściową. Ich zbieranie, uszkadzanie albo niszczenie może być zabronione niezależnie od tego, czy dany okaz nadaje się do spożycia. To ważne, ponieważ część osób utożsamia zakaz wyłącznie z ochroną zwierząt czy roślin. Tymczasem ochronie prawnej podlegają również wybrane grzyby, a lista gatunków chronionych została określona w przepisach wykonawczych do ustawy o ochronie przyrody. Jeżeli grzybiarz nie jest pewien, z jakim gatunkiem ma do czynienia, najbezpieczniej pozostawić okaz w miejscu, w którym wyrósł. Pozwala to uniknąć zarówno pomyłki kulinarnej, jak i potencjalnego naruszenia przepisów.

Nie wolno niszczyć grzybni i ściółki

Przepisy odnoszą się także do sposobu prowadzenia grzybobrania. Problemem może być nie tylko wejście na teren objęty zakazem, ale również celowe niszczenie grzybów, grzybni czy nadmierne rozgrzebywanie ściółki leśnej. Podczas zbiorów należy ograniczać ingerencję w podłoże do minimum. Grzybnia może pozostawać aktywna przez wiele lat, a jej uszkodzenie wpływa na przyszłe zbiory i stan leśnego ekosystemu. Nie ma również żadnego powodu, by niszczyć grzyby niejadalne czy trujące. Pełnią one ważną funkcję w przyrodzie, nawet jeśli dla człowieka nie mają wartości kulinarnej.

Za zbieranie grzybów w niedozwolonym miejscu grozi kara

Kodeks wykroczeń przewiduje sankcje wobec osób, które zbierają grzyby w miejscach, gdzie jest to zabronione, albo robią to w sposób naruszający przepisy. W takim przypadku może zostać nałożona grzywna do 250 zł lub nagana. Inaczej wygląda sytuacja, gdy dochodzi do naruszenia przepisów o ochronie gatunkowej. Za łamanie zakazów związanych z chronionymi gatunkami może grozić odpowiedzialność przewidziana w ustawie o ochronie przyrody. W ramach ogólnych zasad odpowiedzialności za wykroczenia grzywna może sięgać 5000 zł. Kwota 5000 zł nie jest więc automatycznym mandatem za wejście do lasu czy zerwanie pojedynczego grzyba. Wysokość kary i podstawa odpowiedzialności zależą od charakteru konkretnego naruszenia.

Prywatny las również może mieć własne zasady

Nie wszystkie lasy w Polsce należą do Skarbu Państwa. W przypadku lasów prywatnych właściciel może zakazać wstępu na swój teren. Taki zakaz powinien zostać odpowiednio oznaczony. Szczególna ostrożność jest też potrzebna w pobliżu terenów wojskowych, poligonów oraz innych obiektów objętych ograniczeniami. W takich miejscach zakaz wstępu może obowiązywać niezależnie od sezonu grzybowego i występowania runa leśnego.

Grzybobranie pozostaje legalne, ale trzeba znać wyjątki

Dla większości grzybiarzy przepisy nie oznaczają większych utrudnień. W dostępnych lasach państwowych można nadal zbierać grzyby bez opłat i bez ogólnego limitu wagowego. Trzeba jednak pamiętać, że ta swoboda kończy się tam, gdzie zaczynają obowiązywać przepisy o ochronie przyrody, zakazy wstępu albo ochrona konkretnych gatunków.

Najważniejsze jest więc sprawdzenie terenu przed wejściem do lasu i zachowanie rozsądku już podczas zbierania. Koszyk borowików czy podgrzybków nie jest problemem. Kłopoty mogą zacząć się dopiero wtedy, gdy grzybiarz zignoruje zakaz wstępu, zerwie chroniony gatunek lub zacznie niszczyć ściółkę i grzybnię.

PODSTAWY PRAWNE

• Ustawa z 28 września 1991 r. o lasach
• Ustawa z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
• Ustawa z 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń
• Rozporządzenie Ministra Środowiska z 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów

ŹRÓDŁA MEDIALNE

• Forsal – informacje dotyczące ograniczeń w zbieraniu grzybów oraz sankcji przewidzianych za naruszenie przepisów
• Lasy Państwowe – zasady udostępniania lasów, grzybobrania i okresowych zakazów wstępu
• Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska – informacje dotyczące zasad obowiązujących na terenach chronionych i ochrony gatunkowej
• Dziennik Ustaw – przepisy regulujące dostęp do lasów, ochronę przyrody oraz odpowiedzialność za wykroczenia