System pomocy społecznej opiera się przede wszystkim na kryteriach dochodowych. To one w wielu przypadkach decydują, czy dana osoba lub rodzina może uzyskać świadczenie pieniężne. Obowiązujące kryterium wynosi 1010 zł miesięcznie dla osoby samotnie gospodarującej oraz 823 zł na osobę w rodzinie. Są to limity stosowane od 1 stycznia 2025 roku i pozostają aktualne także w 2026 roku.
Nie oznacza to jednak, że każda osoba przekraczająca te kwoty automatycznie traci możliwość uzyskania wsparcia. Ustawa o pomocy społecznej przewiduje bowiem szczególne rozwiązanie dla osób i rodzin znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji. Jest nim specjalny zasiłek celowy.
Specjalny zasiłek celowy także powyżej progu
Podstawą jest art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z nim w szczególnie uzasadnionych przypadkach osoba lub rodzina osiągająca dochód wyższy od ustawowego kryterium może otrzymać specjalny zasiłek celowy. Świadczenie nie podlega zwrotowi.
Kluczowe jest jednak określenie „szczególnie uzasadniony przypadek”. Ustawodawca nie stworzył katalogu sytuacji, które automatycznie gwarantują przyznanie pieniędzy. Oznacza to, że każda sprawa jest rozpatrywana indywidualnie przez właściwy ośrodek pomocy społecznej.
Ile może wypłacić MOPS?
Maksymalna wysokość specjalnego zasiłku celowego jest powiązana z obowiązującym kryterium dochodowym. Dla osoby samotnie gospodarującej górną granicą jest 1010 zł.
W przypadku rodziny bierze się pod uwagę jej pełne kryterium dochodowe. Ponieważ wynosi ono 823 zł na osobę, maksymalna wysokość świadczenia rośnie wraz z liczbą członków gospodarstwa domowego.
- Dla dwóch osób jest to maksymalnie 1646 zł.
- Dla rodziny trzyosobowej limit wynosi 2469 zł.
- Czteroosobowe gospodarstwo domowe może otrzymać do 3292 zł.
- W przypadku pięciu osób limit sięga 4115 zł, a dla rodziny sześcioosobowej 4938 zł.
Są to jednak wyłącznie maksymalne wartości wynikające z przepisów. Nie oznaczają, że MOPS musi wypłacić właśnie taką kwotę.
Nie ma automatycznej wypłaty
Specjalny zasiłek celowy jest świadczeniem uznaniowym. Sam fakt przekroczenia kryterium dochodowego i wystąpienia z wnioskiem nie wystarczy. Ośrodek bada całą sytuację osoby lub rodziny. Pod uwagę może być brany nie tylko uzyskiwany dochód, ale także wydatki, sytuacja zdrowotna i rodzinna, nagłe zdarzenia oraz możliwości samodzielnego poradzenia sobie z problemem. Znaczenie może mieć także sytuacja majątkowa. Jeżeli wnioskodawca posiada oszczędności albo składniki majątku, które pozwalają mu sfinansować konkretną potrzebę, może mieć to wpływ na decyzję o przyznaniu świadczenia.
Pieniądze na konkretny cel
Zasiłek celowy, jak sama nazwa wskazuje, nie jest świadczeniem wypłacanym bez wskazania konkretnej potrzeby. Pomoc może służyć m.in. sfinansowaniu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży albo innych niezbędnych wydatków bytowych. W praktyce szczególnie istotne są sytuacje nagłe lub nadzwyczajne, których dana osoba nie była w stanie przewidzieć albo samodzielnie sfinansować. Może chodzić przykładowo o gwałtowne pogorszenie stanu zdrowia, konieczność zakupu kosztownych leków czy nieprzewidziane wydatki związane z podstawowymi potrzebami gospodarstwa domowego.
MOPS oceni, czy sytuacja jest wyjątkowa
Przepisy nie dają wnioskodawcy bezwarunkowego prawa do specjalnego zasiłku celowego. Decyzja podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Ośrodek ma więc możliwość oceny, czy konkretne okoliczności rzeczywiście uzasadniają wyjątkowe wsparcie.
W praktyce oznacza to, że dwie osoby o podobnych dochodach nie muszą otrzymać takiej samej decyzji. Znaczenie ma całokształt sytuacji życiowej. To również powód, dla którego określenie, że świadczenie przysługuje „bogatym”, jest zbyt dużym uproszczeniem. Ustawa nie wprowadza wprawdzie dodatkowego górnego progu dochodowego dla specjalnego zasiłku celowego, ale wysoki dochód i dobra sytuacja majątkowa mogą przemawiać przeciwko przyznaniu pomocy.
Są również inne wyjątki od kryterium dochodowego
Specjalny zasiłek celowy nie jest jedynym przypadkiem, w którym pomoc społeczna może zostać udzielona bez typowego ograniczenia dochodowego. Przepisy przewidują również możliwość przyznania zasiłku celowego osobie albo rodzinie, która poniosła straty wskutek zdarzenia losowego.
W takich sytuacjach zasiłek może zostać przyznany niezależnie od dochodu. Podobne rozwiązanie dotyczy strat spowodowanych klęską żywiołową lub ekologiczną. Są to jednak inne podstawy prawne niż specjalny zasiłek celowy dla osoby przekraczającej standardowe kryterium.
Jak ubiegać się o pieniądze?
Osoba potrzebująca wsparcia powinna zgłosić się do właściwego ośrodka pomocy społecznej. W zależności od miejsca zamieszkania może być to MOPS, GOPS, OPS albo centrum usług społecznych wykonujące zadania z zakresu pomocy społecznej. We wniosku warto dokładnie opisać sytuację i wskazać konkretną potrzebę, na którą mają zostać przeznaczone pieniądze. Ośrodek może poprosić o przedstawienie dokumentów potwierdzających dochody, wydatki albo inne okoliczności, na które powołuje się wnioskodawca. Istotnym elementem postępowania może być również rodzinny wywiad środowiskowy. Dopiero po zebraniu informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej organ podejmuje decyzję, czy pomoc zostanie przyznana oraz w jakiej wysokości.
Limity obowiązujące także w 2026 roku
Aktualne kryteria dochodowe wynoszą 1010 zł dla osoby samotnie gospodarującej i 823 zł dla osoby w rodzinie. Wysokość tych progów została ustalona rozporządzeniem Rady Ministrów i obowiązuje od początku 2025 roku. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazuje, że są one podstawą przyznawania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Przepisy jednocześnie pozostawiają możliwość wsparcia osób, które te wartości przekraczają.
Właśnie temu służy specjalny zasiłek celowy – rozwiązanie przeznaczone nie dla wszystkich osób osiągających dochody powyżej limitu, lecz dla tych, które znalazły się w szczególnie uzasadnionej sytuacji.
Podstawy prawne
- Ustawa z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w szczególności art. 39–41
- Rozporządzenie Rady Ministrów z 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej
Źródła
- Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
- Portal Gov.pl
- Dziennik Ustaw
- Elektroniczna baza aktów prawnych ELI
- Głos Szczeciński
- Słowa kluczowe
Komentarze (0)