Budowa przydomowych oczyszczalni ścieków przestaje być wyłącznie lokalnym sposobem rozwiązywania problemów z brakiem kanalizacji. W 2026 r. duże programy inwestycyjne są prowadzone w kilku województwach, a ich wspólnym celem jest zastępowanie tradycyjnych zbiorników bezodpływowych nowocześniejszymi instalacjami przede wszystkim na terenach wiejskich i obszarach o rozproszonej zabudowie.
Jednym ze źródeł finansowania jest Plan Strategiczny dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027. Pieniądze są kierowane przede wszystkim do gmin oraz związków międzygminnych, które następnie realizują inwestycje na swoim terenie. Mechanizm ma szczególne znaczenie tam, gdzie wykonanie klasycznej sieci kanalizacyjnej byłoby zbyt kosztowne w stosunku do liczby mieszkańców.
Skala dostępnych środków jest znacząca. W województwie łódzkim w ramach jednego z naborów dostępne było około 62,7 mln zł. Pomoc objęła pierwsze 44 projekty znajdujące się na liście ustalonej przez Zarząd Województwa Łódzkiego. Według wcześniejszych danych samorządu inwestycje mają doprowadzić do powstania 2316 przydomowych oczyszczalni na terenie 50 gmin.
Nawet 8 tys. zł dotacji dla właściciela nieruchomości
Oprócz dużych projektów samorządowych funkcjonują programy, w których pieniądze mogą trafiać bezpośrednio do osób fizycznych. Takie rozwiązanie przygotował Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Łodzi.
Program na 2026 r. przewiduje wykonanie 625 nowych przydomowych biologicznych oczyszczalni ścieków. Mają one obsługiwać łącznie 1875 RLM, czyli równoważnej liczby mieszkańców. Dofinansowanie może pokryć do 50 proc. kosztów kwalifikowanych, ale maksymalna wysokość dotacji przypadającej na jedną inwestycję wynosi 8 tys. zł.
Wsparcie dotyczy biologicznych przydomowych oczyszczalni o wydajności do 5 metrów sześciennych na dobę. Jednym z kluczowych warunków jest lokalizacja nieruchomości na terenie, dla którego nie jest przewidywana budowa zbiorczej kanalizacji sanitarnej.
Nie oznacza to więc, że każdy właściciel domu w Polsce może automatycznie otrzymać 8 tys. zł. Program ma charakter regionalny, a w innych województwach i gminach obowiązują odmienne limity, kryteria oraz terminy naborów.
Likwidacja szamba jako warunek otrzymania pieniędzy
Szczególne znaczenie mają zasady dotyczące nieruchomości, na których znajduje się już szambo. Jeżeli właściciel korzystający z programu WFOŚiGW w Łodzi ma zbiornik na ścieki, musi go zlikwidować, wyłączyć z użytkowania albo zmienić jego przeznaczenie w taki sposób, aby nie mógł być dalej wykorzystywany do gromadzenia ścieków.
Jest to jeden z warunków przyznania dofinansowania, a nie powszechny nakaz likwidacji wszystkich szamb w Polsce.
Ta różnica jest szczególnie istotna w kontekście pojawiającego się terminu 30 września 2027 r. Data ta nie oznacza końca legalnego korzystania ze zbiorników bezodpływowych w całym kraju.
W programie WFOŚiGW w Łodzi 30 września 2027 r. jest końcem okresu kwalifikowalności kosztów i terminem realizacji dofinansowanej inwestycji. Umowy w ramach programu mają być zawierane najpóźniej do 31 grudnia 2026 r., natomiast maksymalny termin złożenia wniosku o płatność wyznaczono na 31 października 2027 r.
Ponad 60 mln zł na oczyszczalnie w województwie łódzkim
Program dla osób fizycznych jest tylko częścią znacznie większych inwestycji prowadzonych w województwie łódzkim. Samorząd województwa rozdysponowuje równolegle środki z Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027.
W zakończonym naborze wpłynęły 73 wnioski o łącznej wartości blisko 99,4 mln zł. Ostatecznie wsparcie o wartości około 61,8 mln zł ma objąć 44 projekty, a inwestycje zostaną przeprowadzone na terenie 50 gmin. Maksymalne dofinansowanie przypadające na obszar jednej gminy wynosi co do zasady 1,5 mln zł.
Jednym z największych beneficjentów jest Związek Gmin Regionu Kutnowskiego, który otrzyma ponad 8,19 mln zł na przedsięwzięcia obejmujące kilka samorządów. Po 1,5 mln zł przewidziano również dla szeregu pojedynczych gmin.
Małopolska przeznacza dziesiątki milionów złotych na oczyszczalnie
Podobny kierunek inwestycji widać w Małopolsce. Pod koniec lipca 2026 r. przedstawiciele 25 gmin odebrali promesy na inwestycje związane z budową przydomowych oczyszczalni ścieków. Łączna wartość wsparcia przekracza 32 mln zł.
To część znacznie szerszego programu poprawy gospodarki wodno-ściekowej. Samorządy inwestują w indywidualne systemy oczyszczania przede wszystkim w miejscowościach, gdzie budowa tradycyjnej kanalizacji na dużą skalę jest trudna technicznie lub nieuzasadniona ekonomicznie.
Równolegle Małopolska korzysta również ze środków przeznaczonych na rozbudowę i modernizację infrastruktury kanalizacyjnej. Pod koniec 2025 r. region otrzymał dodatkowe 80 mln zł z Krajowego Planu Odbudowy na projekty dotyczące gospodarki wodno-kanalizacyjnej.
Ponad 75 mln zł dla gmin w województwie lubelskim
Znaczne pieniądze na indywidualne systemy oczyszczania ścieków przewidziano również w województwie lubelskim. W 2026 r. samorząd prowadził nabór w ramach interwencji dotyczącej systemów indywidualnego oczyszczania ścieków. Budżet przeznaczony dla regionu przekraczał 75 mln zł.
O wsparcie mogły ubiegać się gminy oraz związki międzygminne, a limit pomocy przypadający na obszar jednej gminy wynosił 1,5 mln zł. Nabór prowadzono od 15 stycznia do 13 marca 2026 r.
Pokazuje to, że finansowanie przydomowych oczyszczalni nie jest pojedynczą akcją jednego województwa. Samorządy korzystają z podobnych instrumentów w różnych częściach kraju, choć szczegółowe warunki dla mieszkańców zależą od sposobu realizacji konkretnego projektu.
Przydomowa oczyszczalnia zamiast kanalizacji na terenach wiejskich
Największe znaczenie takie inwestycje mają na terenach o rozproszonej zabudowie. Doprowadzenie kanalizacji do oddalonych od siebie gospodarstw wymaga niekiedy budowy wielu kilometrów sieci, przepompowni oraz dodatkowej infrastruktury. Przy niewielkiej liczbie odbiorców koszt przypadający na jednego mieszkańca może być bardzo wysoki.
Przydomowa oczyszczalnia pozwala w takich przypadkach rozwiązać problem indywidualnie. Nie oznacza to jednak pełnej dowolności inwestora. Instalacja musi zostać wykonana zgodnie z wymaganiami technicznymi, budowlanymi i środowiskowymi, a jej lokalizacja musi odpowiadać warunkom konkretnej nieruchomości.
W zależności od sposobu odprowadzania oczyszczonych ścieków mogą pojawić się również obowiązki wynikające z Prawa wodnego. Wody Polskie wskazują, że zgłoszenia wodnoprawnego wymaga m.in. wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi w ilości nieprzekraczającej łącznie 5 metrów sześciennych na dobę w ramach zwykłego korzystania z wód.
Szamba nie znikają z Polski 30 września
Rosnąca liczba dotacji na przydomowe oczyszczalnie nie oznacza wprowadzenia ogólnopolskiego zakazu korzystania z szamb od 30 września 2027 r. Termin występujący w programie WFOŚiGW w Łodzi odnosi się do realizacji inwestycji objętych tym konkretnym dofinansowaniem.
Dla właścicieli nieruchomości najważniejsze jest więc ustalenie, jaki system gospodarki ściekowej jest dostępny w ich miejscu zamieszkania. Tam, gdzie powstaje sieć kanalizacyjna, obowiązki mieszkańców mogą być inne niż na obszarach, na których gmina przez najbliższe lata nie przewiduje jej budowy.
Nie istnieje również jeden ogólnopolski program gwarantujący każdemu właścicielowi domu taką samą kwotę dotacji. Wsparcie może pochodzić z wojewódzkich funduszy ochrony środowiska, budżetów gmin albo projektów finansowanych ze środków europejskich. Dlatego wysokość dotacji, udział wkładu własnego i terminy realizacji trzeba sprawdzać dla konkretnego województwa oraz gminy.
Komentarze (0)