Od 1 września 2025 r. uczniowie szkół publicznych mają jedną godzinę religii tygodniowo zamiast dwóch. Zmiana obowiązuje w całej Polsce, a więc także w Gdańsku i pozostałych miastach województwa pomorskiego. Wynika z rozporządzenia Ministra Edukacji z 17 stycznia 2025 r., które zmieniło wcześniejsze zasady organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach.
W praktyce oznacza to, że szkoły musiały dostosować plany lekcji, organizację grup oraz godziny pracy nauczycieli religii. Nowe przepisy przewidują, że religia i etyka powinny odbywać się bezpośrednio przed obowiązkowymi lekcjami albo bezpośrednio po ich zakończeniu. Wyjątek dotyczy oddziałów szkoły podstawowej, w których wszyscy uczniowie uczestniczą w religii albo etyce według stanu na 15 września danego roku szkolnego.
Dla rodziców i uczniów z Gdańska najważniejszy skutek jest prosty: religii jest mniej, a jej miejsce w planie zajęć zostało mocniej ograniczone. Dla dyrektorów szkół oznacza to dodatkowe obowiązki organizacyjne, zwłaszcza tam, gdzie liczba uczniów chodzących na religię jest zróżnicowana w poszczególnych klasach.
RPO kwestionuje sposób zmiany przepisów
Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił uwagę, że sprawa nie sprowadza się wyłącznie do pytania, czy religii powinno być więcej czy mniej. Główna wątpliwość dotyczy tego, czy tak istotne zasady można regulować rozporządzeniem ministra, czy powinny zostać zapisane bezpośrednio w ustawie.
RPO wskazuje, że prawo do nauki religii w szkole publicznej jest związane z wolnością sumienia i religii określoną w Konstytucji RP. Z tego powodu podstawowe zasady korzystania z tego prawa powinny mieć mocniejszą podstawę ustawową. Problemem jest art. 12 ust. 2 ustawy o systemie oświaty, który upoważnia ministra do określenia warunków i sposobu organizowania nauki religii w rozporządzeniu.
Według RPO ten przepis może być zbyt ogólny. Nie zawiera szczegółowych wytycznych dla ministra, a Konstytucja wymaga, aby rozporządzenia były wydawane na podstawie precyzyjnego upoważnienia ustawowego. To oznacza, że spór o jedną godzinę religii jest jednocześnie sporem o granice kompetencji ministra edukacji.
Sprawa trafiła do premiera
RPO zwrócił się do Ministerstwa Edukacji Narodowej 5 czerwca 2025 r. Resort nie odpowiedział przez wiele miesięcy. 9 lutego 2026 r. zastępca RPO Stanisław Trociuk ponownie poprosił minister edukacji Barbarę Nowacką o stanowisko. Ponieważ odpowiedzi nadal nie było, 9 czerwca 2026 r. rzecznik skierował sprawę do Prezesa Rady Ministrów.
Z informacji przekazanych przez RPO wynika, że Kancelaria Prezesa Rady Ministrów 16 czerwca 2026 r. wystąpiła do MEN o udzielenie odpowiedzi. Do czasu przygotowania materiału nie przedstawiono jednak publicznie stanowiska resortu edukacji.
Dla szkół w Gdańsku znaczenie tej sprawy jest praktyczne. Jeśli rząd uzna, że obecne przepisy wymagają zmiany, dyrektorzy będą musieli ponownie dostosować organizację lekcji. Może to oznaczać zmiany w planach zajęć, liczbie grup, godzinach pracy katechetów oraz sposobie organizowania religii i etyki.
Czy do szkół wrócą dwie godziny religii
Na razie nie można przesądzić, że do szkół automatycznie wrócą dwie godziny religii tygodniowo. Przyjęcie argumentów RPO mogłoby oznaczać konieczność przeniesienia części regulacji z rozporządzenia do ustawy. Nie oznacza to jednak, że ustawodawca musiałby przywrócić poprzedni model.
Możliwych jest kilka rozwiązań. Sejm mógłby zapisać w ustawie jedną godzinę religii tygodniowo, przywrócić dwie godziny albo wprowadzić inne rozwiązanie organizacyjne. Osobnym problemem pozostaje sytuacja katechetów, którzy po ograniczeniu liczby godzin mogą mieć zmniejszony wymiar zatrudnienia albo stracić pracę.
RPO zwraca uwagę, że przy takiej zmianie państwo powinno uwzględnić zasadę ochrony pracy. W przypadku nauczycieli religii skutki mogą być szczególnie odczuwalne, bo zmniejszenie liczby godzin bezpośrednio wpływa na liczbę etatów. Dotyczy to także świeckich katechetów pracujących w dużych miastach, w tym w Gdańsku.
Katecheci i organizacja lekcji w gdańskich szkołach
Zmiana z dwóch godzin religii na jedną może w praktyce oznaczać mniejsze zapotrzebowanie na nauczycieli tego przedmiotu. Stowarzyszenie Katechetów Świeckich szacowało, że liczba osób zagrożonych utratą pracy może być wyższa niż 10 tys. Część katechetów mogła nie stracić pracy całkowicie, ale mieć ograniczony wymiar zatrudnienia.
Nie ma jednak pełnych publicznych danych pokazujących, ilu nauczycieli religii faktycznie straciło pracę lub miało obniżony etat po 1 września 2025 r. To istotne również dla samorządów i dyrektorów szkół, ponieważ konsekwencje organizacyjne takich zmian rozkładają się lokalnie — na konkretne placówki, klasy i plany lekcji.
W Gdańsku, tak jak w innych dużych miastach, organizacja religii może być szczególnie złożona. W jednych szkołach na zajęcia uczęszcza większość uczniów, w innych zainteresowanie jest mniejsze. To wpływa na możliwość tworzenia grup, łączenia klas oraz umieszczania religii w planie zajęć.
Grupy międzyklasowe i limity uczniów
Nowe przepisy dotyczą nie tylko liczby godzin, lecz także organizacji grup. Religia i etyka mogą być prowadzone w grupach międzyoddziałowych albo międzyklasowych. W przedszkolu taka grupa może liczyć maksymalnie 25 dzieci. W szkole limit wynosi 28 uczniów, z wyjątkiem klas I–III szkoły podstawowej, gdzie maksymalna liczba uczniów to 25.
Wprowadzono również ograniczenia dotyczące łączenia uczniów z różnych klas. Grupy międzyklasowe mogą obejmować uczniów klas I–III, IV–VI albo VII–VIII. Dzięki temu nie powinno dochodzić do sytuacji, w której najmłodsi uczniowie uczą się religii razem z nastolatkami z końcowych klas szkoły podstawowej.
To ważne dla dużych szkół podstawowych, także w Gdańsku. Im większa szkoła i bardziej zróżnicowane deklaracje rodziców oraz uczniów, tym większe znaczenie mają limity liczebności grup i zasady łączenia klas.
Religia w szkołach wciąż bez ostatecznego rozstrzygnięcia
Spór o religię w szkołach pozostaje otwarty. Obecnie szkoły działają według modelu jednej godziny tygodniowo, ale RPO domaga się odpowiedzi na pytanie, czy podstawa prawna tych rozwiązań spełnia wymogi Konstytucji. Sprawa jest już na poziomie premiera, a dalsze decyzje mogą mieć skutki dla wszystkich samorządów i szkół w Polsce.
Dla mieszkańców Gdańska najważniejsze jest to, że ewentualna zmiana nie będzie lokalną decyzją miasta, lecz wynikiem rozstrzygnięcia na poziomie rządowym lub ustawowym. Gdańskie szkoły będą musiały zastosować takie zasady, jakie ostatecznie zostaną przyjęte dla całego kraju.
Komentarze (0)