Nowe przepisy obowiązujące w Polsce od 2026 roku mogą mieć duże znaczenie dla pracowników, których kariera zawodowa nie ograniczała się wyłącznie do zatrudnienia na umowie o pracę. Przez lata okresy wykonywania zleceń czy prowadzenia własnej firmy nie były co do zasady uwzględniane przy ustalaniu pracowniczego stażu zatrudnienia. W rezultacie osoba z wieloletnim doświadczeniem mogła mieć krótszy staż uprawniający do określonych świadczeń niż pracownik, który przez cały ten czas pozostawał na etacie.
Reforma zmienia tę sytuację. Pracodawcy mają obowiązek stosować nowe zasady, jednak wcześniej wykonywana praca musi zostać odpowiednio wykazana. Dla osób zatrudnionych w dniu wejścia w życie nowych przepisów ustawodawca przewidział specjalny okres na dostarczenie wymaganej dokumentacji. Przekroczenie tego terminu może oznaczać brak możliwości skorzystania z nowych uprawnień u dotychczasowego pracodawcy na zasadach przejściowych.
Zmiany w stażu pracy obejmują całą Polskę
Nowelizacja Kodeksu pracy weszła w życie 1 stycznia 2026 roku w jednostkach sektora finansów publicznych, a od 1 maja 2026 roku także u pozostałych pracodawców. Oznacza to, że obecnie reforma obejmuje zarówno pracowników administracji i innych jednostek publicznych, jak i osoby zatrudnione w prywatnych przedsiębiorstwach.
Jej podstawowym celem jest szersze uwzględnianie aktywności zawodowej przy obliczaniu stażu pracy. Nie chodzi o stworzenie nowego świadczenia pieniężnego, lecz zmianę zasad ustalania uprawnień, które już funkcjonują w polskim prawie pracy.
Dla niektórych osób będzie to zmiana odczuwalna natychmiast po prawidłowym udokumentowaniu wcześniejszych okresów. Inni uzyskają korzyści dopiero po osiągnięciu odpowiedniego progu stażowego.
Jakie wcześniejsze okresy można doliczyć do stażu pracy?
Nowe przepisy obejmują kilka form aktywności zawodowej, które dotąd mogły pozostawać poza pracowniczym stażem. Poszczególne okresy muszą jednak spełniać warunki ustawowe.
- Zlecenia – uwzględniane mogą być okresy wykonywania umów zlecenia oraz określonych umów o świadczenie usług.
- Samozatrudnienie – możliwość zaliczenia obejmuje okresy prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, z uwzględnieniem wymagań dotyczących składek i ubezpieczeń.
- Agencja – do stażu mogą być zaliczane okresy wykonywania umów agencyjnych.
- Współpraca – ustawa uwzględnia również określone okresy współpracy przy działalności gospodarczej lub wykonywaniu umów cywilnoprawnych.
- Rodzicielstwo – przewidziano uwzględnianie określonych okresów związanych z osobistą opieką nad dzieckiem podczas zawieszenia działalności.
- Zagranica – możliwe jest uwzględnienie udokumentowanych okresów wykonywania pracy zarobkowej za granicą na innej podstawie niż stosunek pracy.
- Ulga na start – określone okresy prowadzenia działalności w ramach tej ulgi także mogą zostać zaliczone, mimo braku standardowych składek społecznych w tym czasie.
Co istotne, okresy wykonywania różnych form aktywności zawodowej, które przypadają na ten sam czas, nie są po prostu sumowane podwójnie. Ustalenie stażu musi odpowiadać regułom wynikającym z Kodeksu pracy.
Kiedy upływa termin na udokumentowanie dodatkowych lat pracy?
Ustawa wprowadziła dwa odrębne terminy związane z obowiązkiem wykazania wcześniejszych okresów aktywności zawodowej. Dotyczą one pracowników, którzy byli zatrudnieni u określonych pracodawców w dniu rozpoczęcia stosowania nowych regulacji.
1 stycznia 2028 roku – koniec 24-miesięcznego okresu liczonego od wejścia przepisów w życie w jednostkach sektora finansów publicznych.
1 maja 2028 roku – koniec 24-miesięcznego okresu liczonego od rozpoczęcia obowiązywania nowych zasad u pozostałych pracodawców.
Obowiązek dotyczy udokumentowania wcześniejszych okresów pracodawcy. Nie wystarczy samo posiadanie umowy sprzed lat ani złożenie wniosku o zaświadczenie, jeżeli dokumentacja nie zostanie następnie przedstawiona w odpowiednim terminie.
Nie można jednak utożsamiać tych dat z całkowitą utratą możliwości zaliczenia wcześniejszej pracy u wszystkich przyszłych pracodawców. Konsekwencje przewidziane w regulacjach przejściowych odnoszą się do pracodawcy zatrudniającego pracownika w określonym dniu. Sytuację osoby, która podejmuje nowe zatrudnienie, należy oceniać odrębnie.
Dłuższy urlop wypoczynkowy. Kto może zyskać sześć dodatkowych dni?
Jedną z najbardziej odczuwalnych zmian może być zwiększenie wymiaru urlopu wypoczynkowego. Kodeks pracy przewiduje dwa podstawowe wymiary urlopu zależne od stażu.
- 20 dni – roczny wymiar urlopu przysługujący pracownikowi zatrudnionemu krócej niż 10 lat.
- 26 dni – roczny wymiar urlopu przysługujący pracownikowi z co najmniej 10-letnim stażem.
Przy ustalaniu stażu urlopowego nadal uwzględnia się także odpowiednie okresy nauki, zgodnie z zasadami Kodeksu pracy. Dlatego nie każdy, komu zostanie doliczonych kilka lat wcześniejszej działalności, automatycznie uzyska dodatkowy urlop.
Przykładowo osoba, której dotychczasowy staż urlopowy wynosił dziewięć lat, może po doliczeniu dwóch lat udokumentowanej aktywności zawodowej przekroczyć próg 10 lat. Wówczas jej podstawowy roczny wymiar urlopu może wzrosnąć z 20 do 26 dni.
Jest to sześć dodatkowych dni płatnego odpoczynku, a nie sześć dni dodatkowego wynagrodzenia. Podczas urlopu pracownik zachowuje bowiem prawo do wynagrodzenia urlopowego na zasadach określonych w prawie pracy.
Dodatki stażowe i nagrody jubileuszowe. Zmiana może wpłynąć na wypłaty
Reforma może mieć także bezpośrednie konsekwencje finansowe, zwłaszcza w miejscach pracy, w których obowiązują dodatki za wieloletnią pracę lub nagrody jubileuszowe.
W niektórych grupach zawodowych wysokość dodatku stażowego wzrasta wraz z liczbą przepracowanych lat. W innych osiągnięcie konkretnego progu stażu pozwala uzyskać jednorazową nagrodę jubileuszową. Doliczenie wcześniejszych okresów działalności zawodowej może zatem przyspieszyć nabycie określonych uprawnień lub podwyższyć należne świadczenie.
Nie ma jednak jednej powszechnej kwoty, którą każdy pracownik otrzyma po zwiększeniu stażu. Wysokość dodatków i zasady ich przyznawania zależą od właściwych regulacji. W części prywatnych przedsiębiorstw takie świadczenia w ogóle nie występują.
Z tego powodu finansowe skutki reformy mogą być zupełnie inne dla dwóch pracowników z identycznym dodatkowym stażem, ale zatrudnionych u różnych pracodawców.
Wniosek USP w ZUS. Jak zdobyć potrzebne zaświadczenie?
Zakład Ubezpieczeń Społecznych udostępnia specjalny formularz USP, pozwalający wystąpić o potwierdzenie okresów ubezpieczenia na potrzeby pracowniczego stażu. Wniosek jest dostępny elektronicznie w systemie eZUS.
Po zalogowaniu należy odnaleźć kreator wniosku stażowego, utworzyć nowy dokument i uzupełnić wymagane informacje. Następnie wniosek przesyła się elektronicznie do ZUS.
Odpowiedź również jest udostępniana na koncie użytkownika. Zakład może wydać odpowiednie zaświadczenie albo odmówić jego wydania, jeżeli nie ma podstaw do potwierdzenia wskazanego okresu.
Warto przy tym pamiętać, że ZUS nie rozstrzyga o wszystkich uprawnieniach pracowniczych wynikających z reformy. Jego rolą jest przede wszystkim potwierdzenie okresów, które może wykazać na podstawie posiadanych danych. Decyzje dotyczące ustalenia pracowniczego stażu i należnych świadczeń podejmuje pracodawca zgodnie z przepisami.
Czy można udokumentować pracę bez zaświadczenia USP?
Nie wszystkie okresy podlegające zaliczeniu do stażu są możliwe do potwierdzenia za pomocą tego samego formularza. ZUS wskazuje między innymi na odmienne postępowanie w przypadku okresów ubezpieczenia sprzed 1 stycznia 1999 roku.
Osoby, które chcą uzyskać potwierdzenie takich okresów, powinny korzystać z formularza US-7. Jeżeli okres ubezpieczenia rozpoczął się przed 1999 rokiem i trwał również po tej dacie, może być konieczne złożenie dwóch odrębnych wniosków.
W niektórych sytuacjach wcześniejsze okresy aktywności zawodowej można również wykazać innymi dokumentami, które zostaną ocenione na podstawie odpowiednich przepisów. Nie jest więc prawdą, że brak możliwości wygenerowania zaświadczenia USP zawsze oznacza bezpowrotną utratę prawa do doliczenia danego okresu.
Czy dodatkowy staż można wykorzystać przy zmianie pracy?
Nowe przepisy mają znaczenie nie tylko dla osób kontynuujących zatrudnienie u obecnego pracodawcy. Mogą również wpływać na sytuację tych, którzy w przyszłości podejmą pracę w innym przedsiębiorstwie lub instytucji.
Ustawowe terminy przejściowe dotyczą konkretnych pracodawców i pracowników zatrudnionych w dniu rozpoczęcia stosowania nowych regulacji. Przy nawiązywaniu nowego stosunku pracy zastosowanie znajdują ogólne zasady uwzględniania okresów aktywności zawodowej.
Oznacza to, że pracownik powinien przechowywać dokumenty dotyczące wcześniejszej pracy, nawet jeśli nie zamierza obecnie korzystać z dodatkowych uprawnień. Mogą one okazać się istotne przy ustalaniu stażu w kolejnym miejscu zatrudnienia.
Staż pracy a emerytura. To nie są te same uprawnienia
Nowelizacja Kodeksu pracy nie zmienia zasad ustalania prawa do emerytury i jej wysokości. Zaliczenie okresów zlecenia lub działalności gospodarczej do stażu pracowniczego nie oznacza automatycznego zwiększenia kapitału emerytalnego.
Sposób uwzględniania składek i okresów ubezpieczenia na potrzeby świadczeń emerytalnych wynika z odrębnych regulacji. Reforma z 2026 roku dotyczy natomiast uprawnień związanych ze stosunkiem pracy.
Jej znaczenie może być jednak duże. Dla części zatrudnionych będzie oznaczała prawo do dłuższego urlopu, dla innych wcześniejsze osiągnięcie progu uprawniającego do dodatku czy nagrody. Warunkiem pozostaje właściwe udokumentowanie poprzednich okresów aktywności zawodowej.
Komentarze (0)