Polskie przepisy dotyczące opieki nad dziećmi mogą zostać istotnie zmienione. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowało projekt ustawy, który ma zapewnić większe wsparcie finansowe rodzicom zmuszonym do czasowego zaprzestania pracy z powodu ciężkiej choroby dziecka. Jednocześnie resort proponuje rozszerzenie jednego z dotychczasowych uprawnień pracowniczych na rodziców starszych dzieci.
Projekt oznaczony numerem UD484 został wpisany do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów 6 października 2026 roku. Następnie, 19 października, dokument skierowano do uzgodnień międzyresortowych i konsultacji z partnerami społecznymi. Przewidziano 21 dni na uzgodnienia oraz 30 dni na konsultacje.
Ministerstwo zakłada, że nowe regulacje mogłyby zacząć obowiązywać w 2027 roku. Wprowadzenie przepisów będzie jednak wymagało przeprowadzenia całej procedury ustawodawczej.
Dodatkowe 60 dni zasiłku opiekuńczego. Dlaczego ministerstwo chce zmian?
Obowiązujący system zasiłków opiekuńczych przewiduje określone limity dni, podczas których ubezpieczony może otrzymywać świadczenie za konieczność osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem. W przypadku dzieci poniżej 14. roku życia podstawowy limit wynosi 60 dni w roku kalendarzowym. Dla starszych dzieci, zależnie od ich sytuacji, przewidziano krótsze okresy.
Problem pojawia się wtedy, gdy dziecko choruje przez wiele tygodni lub miesięcy, a jego stan zdrowia wymaga stałej obecności rodzica. W takich przypadkach ustawowy limit może wyczerpać się znacznie wcześniej niż zakończy się leczenie lub konieczność sprawowania intensywnej opieki.
Ministerstwo proponuje wprowadzenie dodatkowego okresu zasiłku opiekuńczego, wynoszącego maksymalnie 60 dni w roku kalendarzowym. Prawo do tego świadczenia miałoby przysługiwać niezależnie od podstawowego limitu, ale wyłącznie w przypadku ciężkiej choroby dziecka przed ukończeniem 18. roku życia.
W praktyce rodzic, który wykorzystał standardowy okres zasiłku, mógłby otrzymać kolejne dni świadczenia, jeżeli stan zdrowia dziecka nadal wymagałby jego osobistej opieki.
Kto będzie mógł otrzymać dodatkowe płatne wolne?
Nowe rozwiązanie nie ma być dostępne dla wszystkich rodziców. Projekt wiąże prawo do dodatkowego zasiłku z ciężką chorobą dziecka, a nie z samym faktem jego wychowywania.
Oceny sytuacji zdrowotnej ma dokonywać lekarz wystawiający zaświadczenie o konieczności sprawowania osobistej opieki. Przy podejmowaniu decyzji powinien uwzględniać stan zdrowia dziecka, jego zdolność do samodzielnego funkcjonowania oraz potrzebę pomocy przy codziennych czynnościach.
Nie przewidziano automatycznego przyznawania dodatkowego zasiłku wszystkim dzieciom posiadającym określoną diagnozę. Projekt nie zakłada również stworzenia zamkniętej listy chorób uprawniających do świadczenia. Oznacza to, że każda sytuacja będzie wymagała indywidualnej oceny medycznej.
Resort wskazuje, że nowe rozwiązanie ma mieć szczególne znaczenie dla rodzin dzieci leczonych onkologicznie oraz cierpiących na inne ciężkie schorzenia wymagające długotrwałej opieki.
Nowe limity zasiłku opiekuńczego od 2027 roku
Projekt przewiduje trzy maksymalne łączne okresy pobierania zasiłku. Ich długość będzie uzależniona od wieku dziecka oraz od tego, czy ma ono stwierdzoną niepełnosprawność.
- 120 dni – rodzice dzieci przed ukończeniem 14. roku życia mogliby korzystać z maksymalnie 60 dni podstawowego zasiłku opiekuńczego oraz dodatkowych 60 dni z powodu ciężkiej choroby dziecka.
- 90 dni – w przypadku dzieci z niepełnosprawnością w wieku od 14 do 18 lat podstawowy limit 30 dni mógłby zostać uzupełniony o 60 dni dodatkowego świadczenia.
- 74 dni – rodzice dzieci powyżej 14. roku życia bez stwierdzonej niepełnosprawności mogliby otrzymać dodatkowe 60 dni ponad obecny limit 14 dni, pod warunkiem że dziecko nie ukończyło 18 lat.
Warto podkreślić, że są to maksymalne wartości wynikające z możliwości połączenia podstawowego i dodatkowego okresu zasiłkowego. Nie oznacza to, że każdy rodzic ciężko chorego dziecka otrzyma automatycznie taką liczbę dni świadczenia.
Przy ustalaniu prawa do zasiłku nadal będą miały znaczenie przepisy dotyczące ubezpieczenia chorobowego, osobistego sprawowania opieki oraz dokumentowania nieobecności w pracy.
Ile pieniędzy otrzyma rodzic? ZUS wypłaci 80 proc. podstawy wymiaru
Dodatkowe 60 dni ma być objęte zasadami wypłaty zasiłku opiekuńczego. Oznacza to świadczenie wynoszące 80 proc. jego podstawy wymiaru, a nie pełną pensję wypłacaną przez pracodawcę.
W przypadku osób zatrudnionych na umowie o pracę podstawę wymiaru stanowi co do zasady przeciętne miesięczne wynagrodzenie za 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc powstania prawa do zasiłku. Jeżeli okres ubezpieczenia był krótszy, podstawę ustala się według właściwych zasad ustawowych. Kwotę stanowiącą podstawę pomniejsza się o finansowane przez pracownika składki na ubezpieczenia społeczne.
Dlatego wysokość świadczenia może różnić się od kwoty, jakiej rodzic spodziewałby się po prostym obliczeniu 80 proc. pensji netto. Znaczenie mają również składniki wynagrodzenia uwzględniane przy ustalaniu podstawy.
Zasiłek wypłaca ZUS albo uprawniony do tego płatnik składek. Wprowadzenie dodatkowego okresu zasiłkowego będzie wymagało odpowiedniego dostosowania przepisów oraz dokumentacji medycznej wykorzystywanej przy ustalaniu prawa do świadczeń.
Nowe zwolnienia lekarskie. Co będzie musiał potwierdzić lekarz?
Projekt ustawy przewiduje zmianę zawartości zaświadczeń lekarskich wystawianych w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ciężko chorym dzieckiem. Dokument ma zawierać informację, że został wystawiony z powodu ciężkiej choroby dziecka, oraz oznaczenie rozpoznania według klasyfikacji ICD-10.
Dane te mają umożliwić kontrolę zasadności przyznania dodatkowego świadczenia. Ministerstwo podkreśla jednak konieczność zachowania ochrony informacji medycznych. Kod choroby dziecka nie powinien być ujawniany pracodawcy jako płatnikowi składek.
Wprowadzenie nowych zaświadczeń elektronicznych będzie wymagało zmian w systemie informatycznym ZUS. Projekt przewiduje zatem rozwiązanie przejściowe, umożliwiające wystawianie odpowiednich zaświadczeń w formie papierowej do czasu dostosowania systemu.
Dwa dni płatnej opieki nad dzieckiem do 18 lat. Kolejna ważna zmiana
Oprócz dodatkowego zasiłku projekt zakłada rozszerzenie prawa do zwolnienia od pracy przewidzianego w art. 188 Kodeksu pracy. Obecnie pracownik wychowujący co najmniej jedno dziecko w wieku poniżej 14 lat może skorzystać z dwóch dni albo 16 godzin wolnego w roku kalendarzowym, zachowując prawo do wynagrodzenia.
Ministerstwo chce podwyższyć granicę wieku dziecka do 18 lat. Dzięki temu z uprawnienia mogliby korzystać także rodzice piętnasto-, szesnasto- i siedemnastolatków, którzy obecnie nie mogą już wykorzystywać zwolnienia wynikającego z tego przepisu.
Wymiar wolnego nie zostałby zwiększony. Nadal wynosiłby dwa dni albo 16 godzin w roku kalendarzowym, bez względu na liczbę dzieci. Zwolnienie to jest jednak płatne w pełnej wysokości i nie wymaga przedstawienia zaświadczenia o chorobie dziecka.
Ministerstwo uzasadnia propozycję między innymi koniecznością towarzyszenia starszym dzieciom przy korzystaniu ze świadczeń zdrowotnych. W przypadku niektórych procedur medycznych udział rodzica nadal jest potrzebny, nawet gdy dziecko ukończyło już 14 lat.
Co z rodzicami zatrudnionymi na zleceniu i prowadzącymi działalność?
Dostęp do nowych rozwiązań nie będzie jednakowy dla wszystkich osób aktywnych zawodowo. Prawo do zasiłku opiekuńczego wynika z podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, dlatego po spełnieniu ustawowych warunków świadczenie może przysługiwać również osobom wykonującym umowy zlecenia oraz prowadzącym działalność gospodarczą.
W ich przypadku kluczowe będzie objęcie ubezpieczeniem chorobowym i spełnienie przesłanek do otrzymania zasiłku. Osoba nieobjęta tym ubezpieczeniem nie nabędzie prawa do świadczenia wyłącznie dlatego, że sprawuje opiekę nad chorym dzieckiem.
Natomiast dwa dni zwolnienia z art. 188 Kodeksu pracy pozostają uprawnieniem pracowniczym, związanym z zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy. Projekt nie oznacza automatycznego rozszerzenia tego zwolnienia na wszystkie osoby świadczące pracę na podstawie umów cywilnoprawnych.
Czy nowe przepisy obejmą policjantów, strażaków i żołnierzy?
Projekt uwzględnia również sytuację funkcjonariuszy służb mundurowych oraz żołnierzy zawodowych. Ponieważ ich uprawnienia dotyczące nieobecności w służbie regulowane są odrębnymi ustawami, zaproponowano odpowiednie zmiany w przepisach szczególnych.
Celem tych regulacji jest umożliwienie korzystania z dodatkowego okresu opieki nad ciężko chorym dzieckiem także osobom pełniącym służbę. Nie oznacza to jednak, że wszystkie zasady wypłaty uposażenia i świadczeń będą identyczne jak w przypadku pracowników podlegających powszechnemu ubezpieczeniu chorobowemu.
Szczegółowe warunki będą wynikały z przepisów właściwych dla poszczególnych formacji.
Od kiedy rodzice otrzymają dodatkowe dni wolne?
Na 22 października 2026 roku projekt jest na etapie uzgodnień i konsultacji. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przewiduje wejście w życie nowych przepisów w 2027 roku, ale nie oznacza to jeszcze, że podana data jest ostateczna.
Projekt przewiduje 14-dniowy okres pomiędzy ogłoszeniem ustawy a jej wejściem w życie. Wcześniej konieczne będzie zakończenie konsultacji, przyjęcie projektu przez rząd, przeprowadzenie prac parlamentarnych i zakończenie procedury ustawodawczej.
Dopiero opublikowanie uchwalonej ustawy pozwoli jednoznacznie określić moment, od którego rodzice będą mogli składać dokumenty związane z nowym świadczeniem.
Do tego czasu obowiązują dotychczasowe limity zasiłku opiekuńczego oraz obecna granica wieku dziecka uprawniająca pracownika do dwóch dni płatnego zwolnienia.
Komentarze (0)