Płatności elektroniczne stały się podstawowym sposobem regulowania codziennych wydatków, ale ich działanie zależy od kilku elementów infrastruktury jednocześnie: energii elektrycznej, sieci telekomunikacyjnej, systemów bankowych i sprawnych urządzeń. Poważniejsza awaria jednego z tych elementów może czasowo uniemożliwić płatność kartą, telefonem czy BLIK-iem, a także wypłatę pieniędzy z bankomatu.
Z tego powodu w kilku państwach europejskich oficjalne zalecenia dotyczące przygotowania kryzysowego obejmują również gotówkę. Nie chodzi przy tym o przenoszenie oszczędności z rachunków bankowych do domu. Rezerwa ma służyć wyłącznie do finansowania podstawowych potrzeb przez krótki okres, gdy infrastruktura płatnicza przestanie działać.
Europejski Bank Centralny w analizach dotyczących zachowania społeczeństw podczas kryzysów podkreśla rolę gotówki jako środka płatniczego niezależnego od internetu i aplikacji bankowych. Znaczenie fizycznego pieniądza było widoczne m.in. podczas pandemii, kryzysów finansowych oraz rozległych awarii energetycznych.
70 euro na dorosłego i 30 euro na dziecko
Jedne z najbardziej szczegółowych rekomendacji przyjęto w Holandii. Tamtejsze Narodowe Forum Systemu Płatniczego, któremu przewodniczy De Nederlandsche Bank, rekomenduje przygotowanie gospodarstw domowych na trzy dni bez dostępu do płatności elektronicznych.
Przyjęto orientacyjnie 70 euro na każdą osobę dorosłą oraz 30 euro na dziecko. Kwoty mają wystarczyć na najbardziej podstawowe wydatki, takie jak zakup żywności, wody, lekarstw czy opłacenie transportu.
Zalecenia zostały opracowane wspólnie z udziałem banku centralnego, przedstawicieli banków komercyjnych, handlu, organizacji konsumenckich oraz resortu finansów. Nie są więc apelem o masowe wypłacanie pieniędzy, lecz elementem przygotowania państwa i obywateli na przejściową niedostępność infrastruktury płatniczej.
100 euro na osobę w austriackich rekomendacjach
W Austrii bank centralny rekomenduje, aby gospodarstwa domowe miały w bezpiecznym miejscu około 100 euro na każdego członka rodziny. Alternatywnie zapas może odpowiadać mniej więcej kosztowi dwóch typowych tygodniowych zakupów.
Austriackie zalecenia zwracają uwagę także na nominały. Rezerwa powinna składać się z mniejszych banknotów i monet, ponieważ podczas awarii sklepy mogą mieć trudności z wydawaniem reszty.
Podobne podejście stosuje Finlandia. Bank Finlandii zaleca przygotowanie niewielkiej ilości gotówki pozwalającej zaspokoić podstawowe potrzeby przez około 72 godziny. Jednocześnie Finowie rozwijają rozwiązania umożliwiające utrzymanie podstawowych usług płatniczych podczas poważnych zakłóceń.
Polska bez jednej kwoty, ale z zaleceniem posiadania gotówki
W Polsce nie ustalono oficjalnej sumy, którą każde gospodarstwo domowe powinno przechowywać w gotówce. Rządowy „Poradnik bezpieczeństwa”, przygotowany przez Ministerstwo Obrony Narodowej, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rządowe Centrum Bezpieczeństwa, wskazuje jednak, że pieniądze w różnych nominałach powinny znaleźć się wśród rzeczy przygotowanych na sytuację kryzysową.
Polskie zalecenia obejmują przygotowanie zapasów na minimum trzy dni. Oprócz gotówki wymieniane są m.in. woda, żywność niewymagająca gotowania, lekarstwa, środki higieniczne, latarka, radio na baterie lub korbkę, powerbank, baterie, dokumenty oraz podstawowe wyposażenie pozwalające funkcjonować bez dostępu do energii.
Gotówka jest również wskazywana jako element plecaka ewakuacyjnego. Starsze materiały Rządowego Centrum Bezpieczeństwa mówiły wprost o pieniądzach w niewielkich nominałach.
Małe nominały ważniejsze podczas blackoutu
W czasie rozległej awarii banknot o wysokim nominale może być mniej praktyczny niż kilka mniejszych. Jeżeli sklep działa bez terminala i przyjmuje wyłącznie gotówkę, sprzedawca może szybko mieć problem z wydawaniem reszty.
Dlatego zagraniczne rekomendacje podkreślają znaczenie odpowiedniego podziału pieniędzy. Rezerwa powinna umożliwiać zapłacenie za niewielkie zakupy bez konieczności rozmieniania dużych banknotów.
W Polsce najbardziej użyteczne są przy tym złote, a nie euro czy dolary. Celem takiej rezerwy jest opłacenie podstawowych wydatków w polskich sklepach, aptekach lub punktach usługowych podczas krótkotrwałej awarii.
Pieniądze na koncie pozostają bezpieczne
Awaria systemów płatniczych nie oznacza utraty pieniędzy zgromadzonych w banku. Problem może polegać wyłącznie na czasowej niemożności skorzystania z nich.
Jeżeli nie działa zasilanie, sieć telekomunikacyjna albo system autoryzacji transakcji, terminal może nie przyjąć płatności, a bankomat nie wypłacić gotówki. Podobne trudności mogą pojawić się podczas cyberataku lub poważnej awarii infrastruktury informatycznej.
Dlatego europejskie zalecenia koncentrują się zwykle na pierwszych 72 godzinach. Chodzi o czas pozwalający gospodarstwu domowemu przetrwać krótkotrwałe zakłócenia bez konieczności natychmiastowego korzystania z elektronicznych form płatności.
Źródła
– Europejski Bank Centralny, analiza „Keep calm and carry cash: lessons on the unique role of physical currency across four crises”, 2025 r. – analiza roli gotówki podczas pandemii, wojny w Ukrainie, kryzysu greckiego i blackoutu na Półwyspie Iberyjskim oraz zestawienie rekomendacji europejskich instytucji.
– De Nederlandsche Bank, rekomendacja National Forum on the Payment System z 20 maja 2025 r. – 70 euro na osobę dorosłą, 30 euro na dziecko oraz przygotowanie na 72 godziny niedostępności płatności elektronicznych.
– ABN AMRO, komunikat dotyczący rekomendacji National Forum on the Payment System – potwierdzenie udziału banków, banku centralnego, organizacji konsumenckich, handlu i holenderskiego Ministerstwa Finansów w przygotowaniu zaleceń.
– Oesterreichische Nationalbank – rekomendacja przechowywania około 100 euro na członka rodziny albo równowartości dwóch tygodniowych zakupów, w niewielkich nominałach.
– Bank Finlandii – zalecenie niewielkiej ilości gotówki wystarczającej na potrzeby gospodarstwa domowego przez około 72 godziny oraz informacje o zabezpieczeniach systemu płatniczego.
– Rządowe Centrum Bezpieczeństwa, Ministerstwo Obrony Narodowej i Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, „Poradnik bezpieczeństwa” – gotówka w różnych nominałach, wyposażenie awaryjne i zapasy domowe na minimum trzy dni.
– Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, komunikat z 21 stycznia 2026 r. – zakres „Poradnika bezpieczeństwa”, obejmujący m.in. awarie, blackout, klęski żywiołowe i zagrożenia hybrydowe.
Komentarze (0)