Do tych poradni można zapisać się bezpośrednio. Ważna zmiana dla pacjentów

Obowiązujące od 17 września 2025 r. przepisy rozszerzyły katalog porad, z których pacjent może korzystać bez skierowania. Do specjalistów dostępnych bezpośrednio dołączyli psycholog, optometrysta oraz lekarz medycyny sportowej. Podstawę prawną stanowi ustawa z 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ustawy o działalności leczniczej.

Ustawę opublikowano 2 września 2025 r. w Dzienniku Ustaw pod pozycją 1211. Zmiany weszły w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia. Od tego momentu pacjent, który chce skorzystać z wymienionych świadczeń w ramach NFZ, nie musi wcześniej odwiedzać lekarza podstawowej opieki zdrowotnej wyłącznie w celu otrzymania skierowania.

Nowe zasady obowiązują w całej Polsce. Miejsce zamieszkania pacjenta nie ogranicza wyboru poradni, ponieważ w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej nie obowiązuje rejonizacja. Można zatem wybrać placówkę znajdującą się w innym mieście, powiecie, a nawet województwie. W praktyce pacjenci mogą poszukiwać poradni oferującej krótszy termin, choć dojazd do bardziej odległej placówki organizują we własnym zakresie.

Psycholog bez skierowania w ramach NFZ

Jedną z najistotniejszych zmian jest bezpośredni dostęp do psychologa. Pacjent nie musi już uzyskiwać skierowania od lekarza rodzinnego, aby rozpocząć korzystanie ze świadczeń psychologicznych finansowanych przez NFZ. Może sam zgłosić się do poradni i umówić termin konsultacji.

Rozwiązanie ma znaczenie dla osób zmagających się między innymi z przewlekłym stresem, zaburzeniami lękowymi, obniżonym nastrojem, kryzysem emocjonalnym, trudnościami adaptacyjnymi lub problemami wpływającymi na codzienne funkcjonowanie. Usunięcie obowiązku wcześniejszej wizyty w POZ skraca formalną ścieżkę dotarcia do pomocy, ale nie przesądza o czasie oczekiwania.

Psycholog nie jest lekarzem i nie należy utożsamiać jego kompetencji z uprawnieniami psychiatry. Nie może przepisywać leków ani prowadzić leczenia farmakologicznego. Zajmuje się natomiast diagnozą psychologiczną, udzielaniem wsparcia i prowadzeniem odpowiednich form terapii. Jeżeli stan pacjenta wymaga konsultacji lekarskiej, konieczna może być wizyta u psychiatry. Do tego lekarza również można zgłosić się bez skierowania.

Optometrysta z prawem skierowania do okulisty

Pacjent może również bezpośrednio umówić się do optometrysty. Jest to specjalista zajmujący się oceną funkcji wzrokowych, wykrywaniem wad refrakcji oraz dobieraniem korekcji optycznej, w tym okularów i soczewek kontaktowych. Nie jest jednak lekarzem i nie zastępuje okulisty w diagnostyce oraz leczeniu chorób oczu.

Nowe przepisy dały optometryście wykonującemu świadczenia u podmiotu mającego umowę z NFZ możliwość wystawienia skierowania do okulisty. Jeżeli podczas badania zauważy on nieprawidłowości mogące wskazywać na chorobę oka, pacjent może zostać skierowany bezpośrednio do właściwego lekarza. Nie musi wracać do podstawowej opieki zdrowotnej tylko po dokument niezbędny do dalszej diagnostyki.

Zmiana ma uporządkować drogę pacjenta z wadą wzroku lub innymi niepokojącymi objawami. Optometrysta odpowiada za ocenę widzenia i dobór korekcji, natomiast okulista rozpoznaje oraz leczy choroby narządu wzroku. Bezpośredni dostęp do pierwszego z tych specjalistów nie oznacza więc rezygnacji z konsultacji lekarskiej w sytuacji, w której występują wskazania medyczne.

Lekarz medycyny sportowej bez pośrednictwa POZ

Trzecią dziedziną objętą zmianami jest medycyna sportowa. Bez skierowania mogą zgłaszać się do poradni zarówno zawodowi sportowcy, jak i osoby ćwiczące amatorsko. Ułatwienie ma również znaczenie dla dzieci i młodzieży uczestniczących w treningach, zawodach lub zajęciach organizowanych przez szkoły i kluby sportowe.

Lekarz medycyny sportowej ocenia stan zdrowia oraz zdolność do podejmowania określonego wysiłku. Zajmuje się profilaktyką, rozpoznawaniem i leczeniem urazów związanych z aktywnością fizyczną, a także oceną przeciążeń organizmu. W zakresie jego kompetencji znajduje się również orzecznictwo sportowe i wystawianie wymaganych zaświadczeń.

Rodzic dziecka uprawiającego sport nie musi już organizować dodatkowej wizyty u lekarza rodzinnego tylko po skierowanie do właściwej poradni. Nie oznacza to jednak, że każde zaświadczenie sportowe musi zostać wydane bezpłatnie. Finansowanie zależy od rodzaju świadczenia, wskazań medycznych oraz zakresu umowy zawartej przez placówkę z Narodowym Funduszem Zdrowia.

Brak skierowania bez gwarancji bezpłatnej wizyty

Zniesienie obowiązku posiadania skierowania nie oznacza, że pacjent może bezpłatnie zgłosić się do dowolnego gabinetu. Koszt wizyty pokryje NFZ tylko wtedy, gdy dana placówka ma umowę z Funduszem obejmującą konkretny zakres świadczeń. Jeżeli psycholog, optometrysta albo lekarz medycyny sportowej przyjmuje wyłącznie komercyjnie, pacjent będzie musiał zapłacić za konsultację.

Przed zapisaniem się na wizytę należy więc ustalić, czy poradnia realizuje świadczenia finansowane ze środków publicznych. Informacje o placówkach oraz dostępnych terminach można znaleźć w serwisie „Gdzie się leczyć” i Informatorze o Terminach Leczenia NFZ. Dane można również potwierdzić bezpośrednio w rejestracji.

Brak skierowania nie daje pierwszeństwa w kolejce. Jeżeli świadczenie nie może zostać udzielone w dniu zgłoszenia, placówka wyznacza termin i wpisuje pacjenta na listę oczekujących. Zniesienie formalności ma przyspieszyć rozpoczęcie procedury, ale nie rozwiązuje problemu ograniczonej liczby specjalistów i dostępnych miejsc.

Lekarze rodzinni z mniejszą liczbą wizyt formalnych

Jednym z celów wprowadzonych zmian jest odciążenie podstawowej opieki zdrowotnej. Część pacjentów zgłaszała się do lekarza rodzinnego wyłącznie w celu uzyskania dokumentu pozwalającego na rejestrację w poradni. Takie wizyty zajmowały terminy, które mogły zostać wykorzystane przez osoby wymagające badania, diagnostyki lub bieżącego leczenia.

Rzecznik praw pacjenta Bartłomiej Chmielowiec wskazywał, że ograniczenie formalnych wizyt powinno pozostawić lekarzom POZ więcej czasu dla pacjentów wymagających szerszej diagnostyki. Jednocześnie osoby potrzebujące konsultacji w określonym zakresie otrzymały możliwość bezpośredniego zgłoszenia się do właściwej placówki.

Efekt zmian będzie zależał przede wszystkim od dostępności poradni w poszczególnych regionach. Samo usunięcie obowiązku posiadania skierowania nie tworzy nowych placówek ani etatów. Może jednak ograniczyć liczbę zbędnych wizyt w POZ i skrócić drogę administracyjną pacjenta.

Pełna lista specjalistów bez skierowania

Zgodnie z aktualnymi informacjami publikowanymi w serwisie pacjent.gov.pl skierowanie nie jest wymagane do:

1. psychiatry,
2. psychologa,
3. ginekologa i położnika,
4. onkologa,
5. wenerologa,
6. dentysty,
7. optometrysty,
8. lekarza medycyny sportowej.

W przypadku pozostałych poradni specjalistycznych skierowanie jest co do zasady nadal potrzebne, jeżeli przepisy nie przewidują indywidualnego wyjątku. Dotyczy to między innymi pierwszej wizyty u kardiologa, neurologa, endokrynologa, ortopedy i okulisty. Skierowanie nie jest jednak wymagane w stanie nagłego zagrożenia zdrowia lub życia, gdy pacjent powinien otrzymać pomoc niezwłocznie.

Źródła

1. Ustawa z 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ustawy o działalności leczniczej, Dz.U. z 2025 r., poz. 1211.
2. Rzecznik Praw Pacjenta, „Nowa lista lekarzy specjalistów dostępnych bez skierowania od 17 września 2025 r.”.
3. Pacjent.gov.pl, „E-skierowanie”.
4. Ministerstwo Zdrowia, „Reforma szpitali zaakceptowana przez Radę Ministrów”.
5. Pacjent.gov.pl, „Wyszukiwarki placówek medycznych”.