Śmierć ubezpieczonego nie oznacza, że wszystkie zapisane na jego nazwisko składki pozostają w systemie emerytalnym. Chociaż środki znajdujące się na głównym koncie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych nie podlegają dziedziczeniu, zupełnie inaczej traktowane są pieniądze zewidencjonowane na subkoncie ZUS oraz zgromadzone na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym. Mogą one zostać przekazane współmałżonkowi, osobom wskazanym przez zmarłego albo spadkobiercom.
Skala niewypłaconych środków jest znacząca. Z odpowiedzi Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na interpelację poselską wynika, że w latach 2020–2024 zmarło 42 351 osób posiadających subkonto w ZUS. Wypłat dokonano jednak tylko w 8037 przypadkach. Łączna kwota pozostająca na subkontach z powodu niezłożenia wniosków wynosiła 659 769 068,85 zł. W całym analizowanym okresie na subkontach zmarłych zapisano około 939 mln zł.
Według danych przywoływanych przez Gazetę Prawną i Rynek Zdrowia przeciętna wypłata wynosi około 29 tys. zł. Nie jest to jednak ustawowo określona ani gwarantowana stawka. Konkretna należność zależy od kwoty zapisanej na subkoncie, czasu podlegania ubezpieczeniu, ustroju majątkowego małżonków, wskazania osób uprawnionych oraz liczby osób uczestniczących w podziale.
Pieniądze po zmarłym nie zawsze wchodzą do spadku
Zasady podziału środków z subkonta różnią się od reguł dotyczących typowego majątku spadkowego. Jeżeli zmarły pozostawał w związku małżeńskim, a między małżonkami obowiązywała wspólność majątkowa, pierwszeństwo ma żyjący współmałżonek. Otrzymuje on połowę środków zgromadzonych na subkoncie w okresie trwania wspólności.
Ta część nie jest jednak wypłacana w gotówce. ZUS przekazuje ją w ramach wypłaty transferowej na subkonto współmałżonka. Jeżeli takie subkonto nie było dotychczas prowadzone, Zakład je zakłada. Dopiero pozostała część pieniędzy podlega podziałowi między osoby wskazane przez zmarłego, a w razie braku takiego wskazania – między spadkobierców.
Jeżeli właściciel subkonta nie pozostawał w związku małżeńskim, cała zgromadzona kwota może zostać przekazana osobom wskazanym jako uprawnione. Gdy takich osób nie wyznaczono, środki stają się częścią spadku i są dzielone zgodnie z testamentem albo zasadami dziedziczenia ustawowego.
Dziedziczenie subkonta ZUS także poza rodziną
Ubezpieczony może zdecydować, kto po jego śmierci otrzyma pieniądze z subkonta. Nie musi ograniczać się do małżonka, dzieci, rodziców ani innych członków rodziny. Osobą uprawnioną może zostać partner życiowy, przyjaciel lub dowolnie wybrana osoba fizyczna.
Można wskazać jedną albo kilka osób oraz ustalić procentowe udziały każdej z nich. Dyspozycja nie jest nieodwołalna. ZUS dopuszcza zmianę zarówno listy osób uprawnionych, jak i proporcji podziału środków. Ma to szczególne znaczenie po rozwodzie, zawarciu kolejnego małżeństwa, narodzinach dzieci lub zmianie sytuacji rodzinnej.
Osoby, które nie należą do OFE, dokonują wskazania na formularzu UWU. Członkowie otwartych funduszy emerytalnych zgłaszają takie dyspozycje w swoim funduszu. Dane warto aktualizować również wtedy, gdy ubezpieczony nie przekazuje już bieżących składek do OFE.
ZUS nie zawsze może sam zawiadomić rodzinę
ZUS nie prowadzi automatycznie postępowania w sprawie wypłaty środków po każdej zmarłej osobie. Zakład dysponuje informacją o zgonie właściciela subkonta, ale nie zawsze zna krąg osób, którym mogą przysługiwać pieniądze. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy ubezpieczony nie wskazał osoby uprawnionej, a środki weszły do masy spadkowej.
Jeżeli ZUS posiada informację o wskazanych osobach, może powiadomić je o prawie do wystąpienia o wypłatę. Gdy takich danych nie ma, ustalenie spadkobierców wymaga prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia. Ani ZUS, ani OFE nie uczestniczą w postępowaniu spadkowym i nie ustalają samodzielnie, kto dziedziczy po zmarłym.
Podział środków z OFE i subkonta ZUS
Jeżeli zmarły był członkiem otwartego funduszu emerytalnego i jednocześnie posiadał subkonto w ZUS, procedura rozpoczyna się w OFE. Fundusz ustala osoby uprawnione oraz przypadające im udziały, a następnie przekazuje odpowiednią część pieniędzy.
Po dokonaniu podziału OFE ma 14 dni na zawiadomienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Informacja obejmuje osoby, które otrzymały środki, oraz wysokość ich udziałów. Na tej podstawie ZUS przeprowadza analogiczny podział pieniędzy zapisanych na subkoncie. Zakład ma na to trzy miesiące od otrzymania informacji z OFE.
Osoba, która nie wie, do którego funduszu należał zmarły, może wystąpić do ZUS o udostępnienie tej informacji. Musi jednak wykazać interes prawny, przedstawiając prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia. ZUS powinien udzielić odpowiedzi w terminie 30 dni.
Jeżeli zmarły nie był członkiem OFE albo jego rachunek został zamknięty po przeniesieniu wszystkich pieniędzy na subkonto w ramach suwaka bezpieczeństwa, postępowanie prowadzi bezpośrednio ZUS. Osoba uprawniona składa wówczas formularz USS, czyli wniosek o transfer lub wypłatę środków z subkonta osoby ubezpieczonej.
Brak terminu na wypłatę pieniędzy z subkonta ZUS
Prawo do wystąpienia o środki z subkonta nie przedawnia się po upływie kilku lat od śmierci ubezpieczonego. ZUS wskazuje, że przepisy nie określają terminu, po którym złożenie wniosku przestaje być możliwe. Oznacza to, że uprawniony może rozpocząć postępowanie nawet wtedy, gdy od śmierci bliskiej osoby minęło wiele lat.
Nie należy jednak utożsamiać pieniędzy z subkonta z niezrealizowanym świadczeniem. To ostatnie może obejmować na przykład emeryturę należną zmarłemu za miesiąc, w którym nastąpiła jego śmierć. Wniosek o takie świadczenie trzeba zasadniczo złożyć w ciągu 12 miesięcy. Dziedziczenie środków z subkonta jest odrębną procedurą i nie podlega temu rocznemu ograniczeniu.
Wypłata gwarantowana na odrębnych zasadach
Inne regulacje dotyczą osoby, która przed śmiercią przeszła już na emeryturę docelową po ukończeniu 65. roku życia. Środki z jej subkonta zostały wówczas uwzględnione przy ustalaniu wysokości emerytury, dlatego nie są dzielone tak samo jak pieniądze pozostawione przez osobę ubezpieczoną, która nie pobierała jeszcze emerytury docelowej.
W określonych przypadkach osobom uposażonym przysługuje jednak wypłata gwarantowana. Jest to jednorazowe świadczenie należne po śmierci emeryta, jeżeli zgon nastąpił w ciągu trzech lat od miesiąca, w którym po raz pierwszy wypłacono mu emeryturę. Jeżeli emeryt nie wskazał osoby uposażonej, prawo do pieniędzy może otrzymać współmałżonek pozostający z nim w chwili śmierci we wspólności majątkowej. W pozostałych przypadkach należność wchodzi do spadku.
Źródła
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych, „Subkonto w ZUS – najważniejsze informacje”, 18 lutego 2026 r.
- Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, odpowiedź na interpelację poselską nr 15195.
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych, informacje dotyczące podziału i wypłaty środków z subkonta.
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych, informacje dotyczące wypłaty gwarantowanej.
- Gazeta Prawna, „Pieniądze z subkonta ZUS po zmarłym. Jak je wypłacić? Średnio to aż 29 000 zł”.
- Rynek Zdrowia, „29 tys. zł po zmarłym do odzyskania z ZUS. Konieczny jest wniosek”.
- Ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Komentarze (0)